Rozpoczęcie przez nowo mianowanego biskupa diecezjalnego posługi w diecezji odbywa się w czasie uroczystego wprowadzenia - ingresu - do kościoła katedralnego (archikatedralnego). Kościół katedralny to ten, w którym znajduje się katedra biskupia - miejsce zarezerwowane dla biskupa, tzw. tron biskupi. Świątynię tę często nazywa się ecclesia matrix lub ecclesia mater (kościół matka, macierzysty, założycielski). Kościół katedralny z katedrą biskupią jest „matką i głową wszystkich kościołów diecezji”, jest w diecezji centralnym miejscem celebracji, którym przewodniczy biskup. To w tym kościele celebrowana jest liturgia w uroczyste dni roku liturgicznego, tu udzielane są święcenia, poświęca się olej krzyżma i błogosławi olej chorych, a także odbywają się najważniejsze wydarzenia w życiu Kościoła partykularnego takie jak synod, przyjęcie nowego biskupa, czy jego pogrzeb. Zwykle w podziemiach kościoła katedralnego pochowani są zmarli biskupi diecezjalni. Każdego roku w całej diecezji obchodzone jest święto poświęcenia kościoła katedralnego - w archidiecezji częstochowskiej przypada ono 29 października.
Z tego szczególnego miejsca w diecezji, jakim jest kościół katedralny, powinien płynąć również przykład zachowania przepisów, dokumentów i ksiąg liturgicznych, odnoszących się do sposobu sprawowania liturgii, a także do urządzenia i wystroju kościołów.
Budowę przyszłej archikatedry częstochowskiej pw. Świętej Rodziny zaplanowano pod koniec XIX wieku jednakże z myślą o przeznaczeniu nowej świątyni dla potrzeb ogromnej liczebnie parafii św. Zygmunta. Jego projekt opracował w 1900 r. Konstanty Wojciechowski, architekt warszawski. 7 września 1902 r. biskup kujawsko-kaliski Stanisław Zdzitowiecki poświęcił kamień węgielny pod kościół, którego budowę rozpoczęto jeszcze w roku 1901. Jednocześnie zmienił on wezwanie wznoszonej świątyni - z dedykacji św. Józefowi na kościół ofiarowany Świętej Rodzinie. Kościół wzniesiono zasadniczo w latach 1902-27 staraniem kolejnych proboszczów parafii pw. św. Zygmunta: ks. Konstantego Waberskiego i ks. Mariana Fulmana, późniejszego biskupa lubelskiego oraz ks. Bolesława Wróblewskiego - pierwszego proboszcza parafii pw. Świętej Rodziny, którą biskup włocławski Stanisław Zdzitowiecki powołał do życia 29 października 1917 r. Prace wykończeniowe i doposażanie świątyni trwały jeszcze kilkadziesiąt lat. 28 października 1925 r. na mocy bulli papieża Piusa XI „Vixdum Poloniae unitas” powstała diecezja częstochowska, a wznoszony kościół Świętej Rodziny wyznaczony został na kościół katedralny. 29 października 1950 r. pierwszy biskup częstochowski Teodor Kubina, zamykając zasadniczy etap budowy i wyposażenia świątyni dokonał uroczystej konsekracji katedry. 5 sierpnia 1951 r. przy katedrze została erygowana Kapituła Kanoników. 22 czerwca 1962 r. papież Jan XXIII nadał świątyni godność Bazyliki Mniejszej. 25 marca 1992 r. katedra częstochowska została podniesiona przez Jana Pawła II do rangi archikatedry. 28 grudnia 1997 r., w Uroczystość Świętej Rodziny, katedralny kościół parafialny został ustanowiony Sanktuarium Świętej Rodziny.