Mszę św., której przewodniczył ks. płk January Wątroba z wrocławskiej parafii wojskowej pw. św. Elżbiety, celebrowało czterech księży, w tym ks. Mirosław Ratajczak - dziekan dekanatu Wrocław Południe, i ks. Tadeusz Rusnak - proboszcz parafii Żerniki Wrocławskie. Orkiestra Śląskiego Okręgu Wojskowego zagrała na początek hymn państwowy, a na końcu Boże, coś Polskę. Pomnik odsłonili Anna Moroz i Władysław Wójcik ze Smardzowa, dawni mieszkańcy Barysza. Towarzyszyły im dzieci: Dorian Piasecki i Dominika Kowcz, których rodziny przyjechały do Smardzowa z Barysza. Aktu poświęcenia pomnika dokonał ks. płk January Wątroba.
Na głazie napisy „Mortu viventes obligant” („Umarli zobowiązują żywych”) i „Pamięci naszym ojcom, którzy po II wojnie światowej, wbrew swej woli, opuścili domy rodzinne, by tu znaleźć sobie i nam miejsce na ziemi - potomni”. Na głazie - polski orzeł. Głaz wykopano w Smardzowie, stanął w centrum wsi na placu, na którym jest świetlica i plac zabaw dla dzieci. Wszystko społecznie wykonali mieszkańcy, zwołani przez sołtysa Edwarda Skibę. Polscy osadnicy, którzy osiedli w Smardzowie w 1945 r., zastali na placu ruinę pałacu. Pałac wysadził pod koniec wojny syn jego właściciela. Był pijany.
Jak wyglądało życie osadników w Smardzowie - można było zobaczyć na wystawie pod chmurką. Śluby, chrzty, poświęcenie krzyża przydrożnego. Trumnę ładowano na zwykły chłopski wóz i jechano do kościoła. W Smardzowie nie ma kościoła, wieś należy do parafii w Żernikach Wrocławskich. Na kolejnych planszach - Barysz dawniej i dziś.
Z kazania ks. Rozwoda: - Żyło się nam tam dobrze, Polacy, Ukraińcy i Żydzi byli w zgodzie. Ale w czasie wojny pokłócono ludzi. Zaczęły się mordy.
Przemawiali m.in. wicemarszałek Sejmu Kazimierz Michał Ujazdowski, wójt gminy Święta Katarzyna Jerzy Fitek oraz pewien pastor z Niemiec, który przeprosił Polaków za cierpienia doznane od Niemców podczas II wojny światowej. Słowo o Kresach wygłosił red. Marek Perzyński.
Podczas drugiej części uroczystości okazało się, że o Smardzowie piszą już piosenki. Śpiewały je dzieci.
- Tę uroczystość zrobiliśmy głównie z myślą o nich - mówi sołtys Edward Skiba.
Jan Paweł II powiedział, że „Naród, który traci pamięć, traci tożsamość”. Ten napis umieszczono na tablicy ustawionej w tle pomnika podczas uroczystości poświęcenia.