W pogodne, niemal wiosenne popołudnie lutowe przechadzałem się w centrum Warszawy. W pewnym momencie na jednym z najbardziej znanych w stolicy budynków ujrzałem ogromny napis. Białe litery na czerwonym tle głosiły:

"Mówią: wyścig szczurów.

My pytamy: kto wygrywa?".

Cokolwiek się zdumiałem, ale okazało się, że to nie koniec. Po przeciwnej stronie budynku widniał identyczny w formie napis:

"Mówią, że zaprzedałbyś duszę.

My pytamy: jaki jest kurs?".

Okazało się, że to fragment reklamy jakiegoś banku - nie powiem jakiego. Przyznaję, że zrobiło to na mnie wrażenie: forma napisu wiązała się z komunistyczną przeszłością, tym bardziej, że napis umieszczony był nad drzwiami sali, w której jeszcze nie tak dawno odbywały się wielkie zjazdy polskich komunistów. Teraz w tym miejscu pojawia się reklama, która z jednej strony promuje bankowość, zatem system odległy od komunizmu, z drugiej stara się szokować lekceważeniem wartości podstawowych dla naszej cywilizacji, dla naszego człowieczeństwa. Komuniści też to robili, ale udawali, że nie robią. A tu robi się z tego reklamę!

Co to takiego ów "wyścig szczurów"? Tak określa się pęd do kariery, do stanowisk, pęd tak wielki, pragnienie tak oszałamiające, że człowiek w imię swego sukcesu gotowy jest zdradzić każdego przyjaciela, zniszczyć rodzinę, odrzucić wszystkie zasady i - właśnie - zaprzedać duszę. Dla władzy, znaczenia, pieniędzy gotów jest tak naprawdę przestać być człowiekiem. Powiedzieć komuś, że uczestniczy w wyścigu szczurów, jest ciężką obrazą, jest zakwestionowaniem szlachetności i człowieczeństwa. Autorzy reklamy uznali, że nasze polskie społeczeństwo już się tym nie przejmuje, klienci tamtego banku pójdą do niego, bo ten bank pomoże im w tym wyścigu wygrać. Pal sęk człowieczeństwo, honor, uczciwość, przyjaźń - naprawdę w świecie liczą się tylko pieniądze i sukces.

O "zaprzedawaniu duszy" słyszało każde dziecko. I każde z licznych bajek wie, że dla człowieka, który podpisał cyrograf z diabłem, skończy się to najfatalniej. Nic nie zyska, wszystko straci. A tu jacyś bankierzy zdają się ludzką duszę uważać za taki sam towar, jak każdy inny. Liczy się tylko cena, wszystko jest na sprzedaż. Taki po prostu jest świat. I już.

Starałem się zrozumieć swoje uczucia, gdy na to patrzałem. Gniewam się? Powinienem się gniewać, bo ktoś przecież tą reklamą podważa fundamenty naszej cywilizacji, stwarza zagrożenie dla moich dzieci i wnuków. W jakim świecie będą one żyły? Ale nie gniew był najsilniejszy - dominował smutek. Pałac Kultury przez dziesięciolecia był symbolem zniewolenia Polaków, narzucenia obcych nam wartości. Z miejsca, w którym umieszczono owe napisy, widać z dwóch stron wieże kościołów. Jest więc i przestroga, są drogowskazy - i nic nie pomaga? Nadal ktoś upiera się, by prowadzić nas w przepaść?

Na szczęście rozpoczyna się Wielki Post. To okres nawracania się, okres ogromnej nadziei, choć smutny i trudny, jak wszystko, co zmusza do wysiłku. Ale stwarza nadzieję, że wiele osób, patrząc na tamte napisy, powie:

"Mówią: wyścig szczurów.

Mówimy: to nie nasze zawody".