„Miarą każdej formy autentycznej pobożności chrześcijańskiej jest Ewangelia i oddawanie czci Ojcu «w duchu i w prawdzie» (J 4, 23)” – mówił kard. Francesco Pio Tamburrino przy prezentacji Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii wydanej przez Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów w 2001 r. W oficjalnych dokumentach Kościoła, m.in. w soborowej konstytucji o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium znaleźć można stwierdzenie, że „Życie duchowe nie ogranicza się do udziału w samej tylko liturgii”. Także Katechizm Kościoła Katolickiego określa, że „Zmysł religijny ludu chrześcijańskiego zawsze znajdował wyraz w różnorodnych formach pobożności, które otaczały życie sakramentalne Kościoła. Są to m.in.: cześć oddawana relikwiom, nawiedzenia sanktuariów, pielgrzymki, procesje, droga krzyżowa, różaniec, medaliki itp.” (KKK, 1674).

Czas powstania

Nie znamy ani autora Godzinek, ani czasu i miejsca ich powstania. Najprawdopodobniej powstały w XIV lub XV wieku jako wynik sporów między zwolennikami Dunsa Szkota a tomistami na temat tłumaczenia Niepokalanego Poczęcia NMP. Problem dotyczył kwestii:, w jaki sposób Maryja została poczęta bez grzechu pierworodnego, skoro urodziła się jeszcze przed odkupieńczą śmiercią Jezusa. Problem ten rozstrzygnął Duns Szkot, który stwierdził, iż Matka Boża została zachowana od grzechu Adama i Ewy mocą przyszłych zasług Jej Syna. Na tle tych sporów franciszkanin Leonardo Nagaroli napisał oficjum ku czci Niepokalanej Dziewicy. Zdaniem niektórych badaczy Godzinki są tłumaczeniem tego oficjum. Inni uznają za autora bł. Piotra Rodrigueza (1531-1617). W Polsce Godzinki rozpowszechniły się za sprawą jezuitów. Za ich tłumacza przyjmuje się Jakuba Wujka albo nieznanego jezuitę z klasztoru św. Barbary w Krakowie. Stolica Święta zatwierdziła Godzinki w 1615 r. Rok później wydrukowano polski przekład.

Różnorodność tradycji

Najpopularniejsze są Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP. Znane są też ku czci Matki Bożej Szkaplerznej, NMP Nieustającej Pomocy, NMP Różańcowej, NMP Ostrobramskiej, NMP Częstochowskiej lub Matki Bożej Bolesnej. Spotykamy także nabożeństwo Godzinek o charakterze teocentrycznym. Wśród nich można wymienić: ku czci Boskiego Dziecięcia, Boskiej Opatrzności, Bożego Miłosierdzia, Chrystusa Cierpiącego, Ducha Świętego, Dzieciątka Jezus, Grobu Bożego, Krzyża Świętego, Męki Pana Jezusa, Najsłodszego Imienia Jezus czy Najświętszego Serca Pana Jezusa. Śpiewane są także Godzinki ku czci świętych.

Historia sztuki

W historii sztuki sztandarowym przykładem dotyczącym sztuki gotyckiej są Bardzo bogate godzinki księcia de Berry, autorstwa braci Paula, Jana i Hermana Limbourg. Rozpoczynają się kalendarzem, a poszczególnym miesiącom odpowiadają całostronicowe miniatury. Przedstawiają rozrywki i prace charakterystyczne dla danego okresu. Książe Jan de Berry (1340-1416), młodszy syn króla Francji Jana II Dobrego, szczególnie cenił twórców ksiąg iluminowanych, czyli ilustrowanych ręcznie. Bardzo bogate godzinki to najsłynniejsze z jego zleceń.

Pobożność wiernych

Najbardziej rozpowszechnioną formą są Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP. Śpiewane są prawie we wszystkich kościołach. Są nieodłączną modlitwą pątników zdążających do licznych sanktuariów, w tym na Jasną Górę. – Z Godzinkami spotkałam się dopiero podczas pielgrzymki do Częstochowy. W naszym kościele parafialnym śpiewane są wcześnie rano, kiedy ja jeszcze śpię. Po kilku dniach nauczyłam się niektórych wersów już na pamięć. To piękna modlitwa. Napisana może trochę archaicznym językiem, ale pokazująca uniwersalność czasu i nieprzemijalność wiary – mówi Karolina Zychowicz z Czeladzi. – Po różańcu św. i koronce do Miłosierdzia Bożego to moja ulubiona modlitwa. Niekiedy śpiewam ją o różnych porach dnia i traktuję jak mój brewiarz dla świeckich. Zanurzam się wtedy w Historię Zbawienia i staję się widoczną częścią wielkiej wspólnoty jaką jest Kościół, który przez różne modlitwy staje się jednością przed Bogiem – stwierdza Alicja Demczyńska z Dąbrowy Górniczej.

NA JUTRZNIĘ

Zacznijcie wargi nasze chwalić Pannę świętą,

Zacznijcie opowiadać cześć jej niepojętą.

Przybądź nam miłościwa Pani ku pomocy,

A wyrwij nas z czartowskiej nieprzyjaciół mocy.

Chwała Ojcu i Synowi jego przedwiecznemu,

I równemu im w Bóstwie Duchowi świętemu:

Jak była na początku i zawsze i ninie,

Niech Bóg w Trójcy jedyny na wiek wieków słynie.

Hymn

Zawiaj Pani świata, niebieska królowa,

Witaj Panno nad Panny, gwiazdo porankowa.

Zawitaj pełna łaski, prześliczna światłości,

Pani na pomoc świata spiesz się, zbaw nas złości.

Ciebie Monarcha wieczny, od wieków swojemu,

Za matkę obrał Słowu jednorodzonemu:

Przez które ziemi okrąg i nicba ogniste,

I powietrze i wody stworzył przeźroczyste.

Ciebie oblubienicę przyozdobił sobie,

Bo przestępstwo Adama nie ma prawa w tobie.

V. Przejrzał ją Bóg i wybrał ją sobie,

R. I wziął ją na mieszkanie do przybytku swego.

V. Pani wysłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

Módlmy się

Święta Maryjo królowo niebieska, Matko Pana naszego Jezusa Chrystusa i Pani świata, która nikogo nie opuszczasz i nikim nie gardzisz, wejrzyj na nas Pani nasza łaskawem okiem miłosierdzia twego, a uproś nam u Syna twego miłego odpuszczenie wszystkich grzechów naszych; abyśmy, którzy teraz święte twoje i niepokalane poczęcie nabożnem sercem rozpamiętywamy, wiecznego błogosławieństwa zapłatę w niebie otrzymać mogli: co niechaj da ten któregoś ty Panno porodziła, Syn twój a Pan nasz Jezus Chrystus, który z Ojcem i z Duchem świętym żyje i króluje, w Trójcy jedyny Bóg na wieki wieków. R. Amen.

V. Pani wysłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

V. Błogosławmy Panu,

R. Bogu chwała.

V. A dusze wiernych zmarłych przez miłosierdzie Boże niech odpoczywają w pokoju. R. Amen.

NA PRYMĘ

Przybądź nam miłościwa Pani ku pomocy,

A wyrwij nas z czartowskiej nieprzyjaciół mocy.

Chwała Ojcu i Synowi jego przedwieczncmu,

I równemu im w Bóstwie Duchowi świętemu:

Jak była na początku i zawsze i ninie,

Niech Bóg w Trójcy jedyny na wiek wieków słynie.

Hymn

Zawitaj Panno mądra, domie Bogu miły,

Który złoty stół i siedm kolumn ozdobiły.

Od wszelakiej zarazy świata ochroniona,

Pierwej święta w żywocie matki, niż zrodzona.

Tyś matką wszech żyjących, tyś jest świętych drzwiami,

Nowa gwiazdo z Jakóba, tyś nad Aniołami.

Ogromna czartu jesteś, w szyku obóz silny,

Bądź chrześcijan ucieczką, i port nieomylny.

V. Sam ją stworzył w Duchu świętym,

R. I wylał ją na wszystkie dzieła rąk swoich.

V. Pani wyłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

Módlmy się

Święta Maryjo królowo niebieska, Matko Pana naszego Jezusa Chrystusa i Pani świata, która nikogo nie opuszczasz i nikim nie gardzisz, wejrzyj na nas Pani nasza łaskawem okiem miłosierdzia twego, a uproś nam u Syna twego miłego odpuszczenie wszystkich grzechów naszych; abyśmy, którzy teraz święte twoje i niepokalane poczęcie nabożnem sercem rozpamiętywamy, wiecznego błogosławieństwa zapłatę w niebie otrzymać mogli: co niechaj da ten któregoś ty Panno porodziła, Syn twój a Pan nasz Jezus Chrystus, który z Ojcem i z Duchem świętym żyje i króluje, w Trójcy jedyny Bóg na wieki wieków. R. Amen.

NA TERCYJĘ

Przybądź nam miłościwa Pani ku pomocy,

A wyrwij nas z potężnej nieprzyjaciół mocy.

Chwała Ojcu i Synowi jego przedwiecznemu,

I równemu im w Bóstwie Duchowi świętemu:

Jak była na początku i zawsze i ninie,

Niech Bóg w Trójcy jedyny na wiek wieków słynie.

Hymn

Witaj arko przymierza, tronie Salomona,

Tęczo wszechmocną ręką z pięknych farb złożona.

Tyś krzak Mojżeszów Boskim ogniem gorejąca,

Różdżko Aaronowa, śliczny kwiat rodząca.

Bramo rajska zamkniona, runo Gedeona,

Tyś niezwyciężonego plastr miodu Samsona.

Przystało, aby cię Syn tak zacny od winy

Pierworodnej zachował i zmazy Ewinej.

Który ciebie za matkę obierając sobie,

Chciał by przywara grzechu nie postała w tobie.

V. Ja mieszkam na wysokościach,

R. I tron mój w słupie obłoku.

V. Pani wysłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

Módlmy się

Święta Maryjo królowo niebieska, Matko Pana naszego Jezusa Chrystusa i Pani świata, która nikogo nie opuszczasz i nikim nie gardzisz, wejrzyj na nas Pani nasza łaskawem okiem miłosierdzia twego, a uproś nam u Syna twego miłego odpuszczenie wszystkich grzechów naszych; abyśmy, którzy teraz święte twoje i niepokalane poczęcie nabożnem sercem rozpamiętywamy, wiecznego błogosławieństwa zapłatę w niebie otrzymać mogli: co niechaj da ten któregoś ty Panno porodziła, Syn twój a Pan nasz Jezus Chrystus, który z Ojcem i z Duchem świętym żyje i króluje, w Trójcy jedyny Bóg na wieki wieków. R. Amen.

NA SEXTĘ

Przybądź nam miłościwa Pani ku pomocy,

A wyrwij nas z czartowskiej nieprzyjaciół mocy.

Chwała Ojcu i Synowi jego przedwieczncmu,

I równemu im w Bóstwie Duchowi świętemu:

Jak była na początku i zawsze i ninie,

Niech Bóg w Trójcy jedyny na wiek wieków słynie.

Hymn

Witaj świątyni Boga w Trójcy jedynego,

Tyś raj Aniołów, pałac wstydu panieńskiego.

Pociecho utrapionych, ogrodzie wdzięczności,

O palmo cierpliwości, o cedrze czystości!

Ziemia jesteś kapłańska i błogosławiona,

Święta i pierowrodną zmazą niedotkniona.

Miasto pańskie i brama na wschód wystawiona,

Wszelkąś łaską, jedyna Panno napełniona.

V. Jako lilija między cierniem,

R. Tak przyjaciółka moja między córkami Adamowemi.

V. Pani wysłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

Módlmy się

Święta Maryjo królowo niebieska, Matko Pana naszego Jezusa Chrystusa i Pani świata, która nikogo nie opuszczasz i nikim nie gardzisz, wejrzyj na nas Pani nasza łaskawem okiem miłosierdzia twego, a uproś nam u Syna twego miłego odpuszczenie wszystkich grzechów naszych; abyśmy, którzy teraz święte twoje i niepokalane poczęcie nabożnem sercem rozpamiętywamy, wiecznego błogosławieństwa zapłatę w niebie otrzymać mogli: co niechaj da ten któregoś ty Panno porodziła, Syn twój a Pan nasz Jezus Chrystus, który z Ojcem i z Duchem świętym żyje i króluje, w Trójcy jedyny Bóg na wieki wieków. R. Amen.

NA NONĘ

Przybądź nam miłościwa Pani ku pomocy,

A wyrwij nas z czartowskiej nieprzyjaciół mocy.

Chwała Ojcu i Synowi jego przedwieczncmu,

I równemu im w Bóstwie Duchowi świętemu:

Jak była na początku i zawsze i ninie,

Niech Bóg w Trójcy jedyny na wiek wieków słynie.

Hymn

Witaj miasto ucieczki, wieżo utwierdzona,

Dawidowa, basztami i bronią zmocniona.

Tyś przy poczęciu ogniem miłości pałała,

Przez cię władza piekielnych mocarzów stajała.

O mężna biołogłowo, Judyt wojująca,

I Abizag prawego Dawida grzejąca.

Rachel ożywiciela Egiptu nosiła,

Nam Zbawiciela świata Marya powiła.

V. Wszystka piękna jesteś przyjaciółko moja,

R. A zmaza pierworodna nigdy w tobie nie była.

V. Pani wysłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

Módlmy się

Święta Maryjo królowo niebieska, Matko Pana naszego Jezusa Chrystusa i Pani świata, która nikogo nie opuszczasz i nikim nie gardzisz, wejrzyj na nas Pani nasza łaskawem okiem miłosierdzia twego, a uproś nam u Syna twego miłego odpuszczenie wszystkich grzechów naszych; abyśmy, którzy teraz święte twoje i niepokalane poczęcie nabożnem sercem rozpamiętywamy, wiecznego błogosławieństwa zapłatę w niebie otrzymać mogli: co niechaj da ten któregoś ty Panno porodziła, Syn twój a Pan nasz Jezus Chrystus, który z Ojcem i z Duchem świętym żyje i króluje, w Trójcy jedyny Bóg na wieki wieków. R. Amen.

NA NIESZPORY

Przybądź nam miłościwa Pani ku pomocy,

A wyrwij nas z czartowskiej nieprzyjaciół mocy.

Chwała Ojcu i Synowi jego przedwieczncmu,

I równemu im w Bóstwie Duchowi świętemu:

Jak była na początku i zawsze i ninie,

Niech Bóg w Trójcy jedyny na wiek wieków słynie.Przybądź nam miłościwa i t. d., jak na Prymie.

Hymn

Witaj zegarze, w którym nazad jest cofnione

Słońce dziesięcią linii, gdy Słowo wcielone.

Aby człowiek z padołu powstał wywyższony,

Niezmierny od Aniołów jest coś umniejszony.

Słońca tego promieńmi Marya jaśnieje,

W poczęciu swem jak złota zorza światłem sieje.

Między cierniem lilija kruszy łeb smokowi,

Piękna jak w pełni księżyc, świeci człowiekowi.

V. Jam sprawiła na niebie aby wschodziła światłość nieustająca,

R. I jako mgła okryłam wszystką ziemię.

V. Pani wysłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

Módlmy się

Święta Maryjo królowo niebieska, Matko Pana naszego Jezusa Chrystusa i Pani świata, która nikogo nie opuszczasz i nikim nie gardzisz, wejrzyj na nas Pani nasza łaskawem okiem miłosierdzia twego, a uproś nam u Syna twego miłego odpuszczenie wszystkich grzechów naszych; abyśmy, którzy teraz święte twoje i niepokalane poczęcie nabożnem sercem rozpamiętywamy, wiecznego błogosławieństwa zapłatę w niebie otrzymać mogli: co niechaj da ten któregoś ty Panno porodziła, Syn twój a Pan nasz Jezus Chrystus, który z Ojcem i z Duchem świętym żyje i króluje, w Trójcy jedyny Bóg na wieki wieków. R. Amen.

NA KOMPLETĘ

Niech nas Pani twą proźbą do siebie nawróci

Jezus, Syn Twój, a swój gniew niech od nas odwróci.

Przybądź nam miłościwa itd. jak na Prymie.

Hymn

Witaj matko szlachetna w panieńskiej czystości,

Gwiazdami uwieńczona, Pani łaskawości.

Niepokalana, czystsza niźli Aniołowie,

Po prawej ręce Króla stoisz w złotogłowie.

O rodzicielko łaski, nadziejo grzeszących,

O jasna gwiazdo morska, o porcie tonących.

Bramo rajska, niemocnych zdrowie, w twej obronie,

Niech Boga oglądamy na górnym Syjonie.

V. Olej wylany o Maryja Imię twoje,

R. Słudzy Twoi zakochali się bardzo w Tobie.

V. Pani wysłuchaj modlitwy nasze,

R. A wołanie nasze niech do ciebie przyjdzie.

Módlmy się

Święta Maryjo królowo niebieska, Matko Pana naszego Jezusa Chrystusa i Pani świata, która nikogo nie opuszczasz i nikim nie gardzisz, wejrzyj na nas Pani nasza łaskawem okiem miłosierdzia twego, a uproś nam u Syna twego miłego odpuszczenie wszystkich grzechów naszych; abyśmy, którzy teraz święte twoje i niepokalane poczęcie nabożnem sercem rozpamiętywamy, wiecznego błogosławieństwa zapłatę w niebie otrzymać mogli: co niechaj da ten któregoś ty Panno porodziła, Syn twój a Pan nasz Jezus Chrystus, który z Ojcem i z Duchem świętym żyje i króluje, w Trójcy jedyny Bóg na wieki wieków. R. Amen.

Polecenie Godzinek

Z pokłonem Panno święta ofiaruję tobie,

Te godzinki ku większej czci twej i ozdobie:

Prosząc byś nas zbawienną drogą prowadziła,

A przy śmierci nam słodką Maryją przybyła.

ANTYFONA

Tać jest różdżka, w której ani sęk pierworodny,

ani skaza uczynkowej winy nie postała.

V. W poczęciu twojem Panno niezmazanaś była,

R. Módl się za nami do Ojca, któregoś Syna porodziła.

Módlmy się

Boże któryś przez niepokalane Panny Maryi poczęcie, godne Synowi twojemu mieszkanie zgotował: prosimy cię; aby jakoś ją przez śmierć tegoż Syna przejrzaną od wszelakiej zmazy zachował, takeś nam też za jej przyczyną niepokalanemi przyjść do siebie dopuścić raczył. Przez tegoż Jezusa Chrystusa, który z tobą żyje i króluje na wieki wieków. R. Amen.