Współpraca miast maryjnych stanowi przykład łączenia w Europie inicjatyw o podobnym charakterze tematycznym. Miasta będące ponadnarodowymi sanktuariami stwarzają wiele problemów prawnych, organizacyjnych, handlowych, komunikacyjnych i kulturowych, zarówno dla stałych mieszkańców, jak i odwiedzających je grup pielgrzymkowych. Rozwiązywanie ich może się dokonywać m.in. w drodze wykorzystania doświadczeń innych. I tak dzieje się w tym przypadku. Wymiana informacji, częste kontakty władz miast partnerskich, wzajemna promocja - wszystko to pozwala sprostać znanym i nowym problemom funkcjonowania sanktuariów.
Europa Unii Europejskiej, Wspólnego Rynku, Europa Ojczyzn - to ten sam kontynent, na którym Opatrzność wybrała miejsca szczególnego oddziaływania łaski Bożej. Te miejsca to sanktuaria, wśród których uprzywilejowaną funkcję spełniają sanktuaria maryjne. Pięć z nich, znanych na całym świecie - Lourdes, Loreto, Fatima, Częstochowa i Altoatting - od trzech lat prowadzi wspólne inicjatywy, omawia je na sympozjach i konferencjach, a dla potrzeb informacyjnych wydaje wspólne publikacje.
Właśnie ukazał się biuletyn informacyjny, bogato ilustrowany, zawierający podane w sześciu językach podstawowe informacje historyczne i organizacyjne o wymienionych pięciu sanktuariach maryjnych. Pomysł tej publikacji wyszedł z Częstochowy, skład komputerowy wykonano na zlecenie Spółki Shrines of Europe w Repro-Center Neue Presse Verlags GmbH w Passau, według pomysłu Herberta Bauera z Altoatting. Profesjonalny druk 100-tysięcznego nakładu wykonano w Altoatting, korzystając z materiałów nadesłanych przez władze poszczególnych miast.
Jak pisze we wstępie do tego informatora prof. Ludwig Moadl z Monachium, "w Europie jest wiele sanktuariów. Doświadczenia na miejscu dają wielu ludziom nowe siły i energię - historia miejsca świętego, obrzędy z nim związane i modlący się ludzie stwarzają atmosferę, dzięki której dusza otwiera się i znajduje ukojenie". Nic więc dziwnego, że od wieków szlaki Europy przemierzają grupy pielgrzymów, docierając w liczbie 5 mln rocznie do Częstochowy czy 4 mln w przypadku Fatimy. Oto dlaczego aktualne na XXI wiek staje się hasło: Poznajcie Europę, idąc śladami pielgrzymów (Wstęp). Taki właśnie nowy szlak pielgrzymkowy z Fatimy przez Lourdes, Altoatting, Częstochowę do Loreto utworzono w programach organizatorów pielgrzymek. Oznacza to, że miasta maryjne stanowią przykład europejskiej współpracy regionów w oparciu o łączące je elementy.
Rozmawia się o tych aspektach wspólnych doświadczeń podczas spotkań wybranych grup mieszkańców. Najczęstsze dotąd były kontakty młodzieży zaprzyjaźnionych miast: Częstochowy, Loreto i Lourdes.
Inną formą współpracy są cyklicznie organizowane w kolejnych miastach partnerskich Międzynarodowe Kongresy Miast Pielgrzymkowych. Właśnie w tym roku kolej wypadła na Częstochowę, gdzie w dniach 23-26 września odbędzie się takie spotkanie, na które zaproszono ponad 80 instytucji kościelnych i świeckich z zagranicy i ponad 130 z Polski. Swój udział potwierdziły już zagraniczne delegacje z: Francji, Niemiec, Włoch, Portugalii, Luksemburga, Litwy, Brazylii, Hiszpanii, Rumunii, Austrii, Wybrzeża Kości Słoniowej oraz z Izraela, a także z wielu sanktuariów polskich. Poprzednie dwa Kongresy miały miejsce w Loreto (1995 r.) i Altoatting (1997 r.). Promotorem Kongresów jest Papieska Rada ds. Duszpasterstwa Migrantów i Podróżnych. Kongres w Częstochowie organizuje ona wraz z Klasztorem Ojców Paulinów, Kurią Metropolitalną w Częstochowie, Uniwersytetem Jagiellońskim i Urzędem Miasta Częstochowy. Kongres odbywać się będzie pod patronatem kard. Józefa Glempa - Prymasa Polski i Jacka Dębskiego - prezesa Urzędu Kultury Fizycznej i Turystyki. Obrady toczyć się będą w Auli Papieskiej na Jasnej Górze i będą tłumaczone symultanicznie na języki: polski, francuski, włoski i niemiecki.
Poza wykładami uczestnicy będą mogli wysłuchać Nieszporów Ludźmierskich Jana Kantego Pawluśkiewicza w Bazylice Jasnogórskiej (zapowiada się szansa pięknego przeżycia religijnego i kulturalnego zarazem), zwiedzić sanktuaria znajdujące się w regionie częstochowskim i obejrzeć wystawę o sanktuariach polskich i europejskich, połączoną z prezentacją wydawnictw i fotogramów związanych z pielgrzymowaniem.
Czym Częstochowa może ubogacić Kongres i inne inicjatywy współpracy miast maryjnych? Przede wszystkim wnosi ona doświadczenie sanktuarium o wyjątkowym znaczeniu historycznym i narodowym. Bycie duchową stolicą Polski pozostaje bowiem aktualne nawet w sytuacji, gdy względy polityczne nie pozwoliły Częstochowie zachować tej samej pozycji, z jakiej startowała do współpracy partnerskiej. W chwili podpisywania umowy o współpracy jedynie Częstochowa spośród pozostałych partnerów posiadała status wiodącego miasta regionu. Utrata rangi miasta wojewódzkiego wyznacza obecnie mniejsze możliwości funkcjonowania aglomeracji miejskiej i jej służby na rzecz
5-milionowej rzeszy międzynarodowych pielgrzymów. Wykazało to doświadczenie bieżącego roku.
Drugim, poza skalą liczebną, czynnikiem określającym pozycję Częstochowy jest status miasta szczególnie związanego z Ojcem Świętym. Doświadczenie pielgrzymki papieskiej z 1999 r. jest bardzo wymowne. Okazało się bowiem, że nawet gdy oficjalny program pominął Częstochowę, Jan Paweł II osobiście doprowadził do jego modyfikacji i przybył na Jasną Górę. Częstochowa została więc szczególnie wyróżniona przez Ojca Świętego. Dodajmy, że to uznanie jest obopólne, gdyż miasto przyznało Janowi Pawłowi II tytuł "Honorowego Obywatela Częstochowy", o czym informuje umieszczona w Urzędzie Miasta Częstochowy płaskorzeźba, a także złożony w Muzeum 600-lecia na Jasnej Górze dyplom "Honorowego Obywatela" i symboliczny "papieski" klucz do bram miasta.
Jako miasto Częstochowa reprezentuje także potencjał intelektualny, pozwalający włączyć się zarówno w teologiczną debatę nad religijnymi aspektami sanktuariów (instytucje naukowe Ojców Paulinów z Jasnej Góry, Instytut Teologiczny, Wyższe Seminarium Duchowne), jak i w socjologiczne badanie odpowiednich zjawisk ekonomicznych i kulturowych (specjalizacja w Wyższej Szkole Języków Obcych i Ekonomii, zespoły badawcze Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Politechniki Częstochowskiej). Ważnym narzędziem upowszechniania problematyki pielgrzymkowej jest wydawany w Częstochowie katolicki tygodnik Niedziela, docierający nie tylko w formie gazetowej, ale również przez sieć Internetu na wszystkie kontynenty, informujący o życiu Sanktuarium Jasnogórskiego.
Wreszcie praktyczne doświadczenie do omawianej współpracy wnoszą odpowiednie służby miejskie: policja, służba zdrowia, straż miejska, komunikacja, łączność, handel, biura podróży i różne formy zaplecza noclegowego, wyspecjalizowane od lat w obsłudze pielgrzymów i stałych obywateli, którzy od kwietnia do października znajdują sposoby na normalne funkcjonowanie w warunkach ustawicznego napływu gości. A może warto w sposób bardziej systematyczny, poza inicjatywami o wymiarze międzynarodowym, szerzej uwzględniać pielgrzymkowy charakter miasta w pracach monitorujących zachodzące zmiany w ruchu pielgrzymkowym i wpływ, jaki one wywierają na kondycję Częstochowy? Do tego potrzebne jest jednak przyznanie Częstochowie specjalnego statusu przez władze w Warszawie. Konieczne jest też rozszerzenie częstochowskiej oferty pielgrzymkowej. Wstępne opracowania w tym zakresie już przecież są gotowe. Może nadszedł czas ich realizacji?