Jak dziś wygląda kształcenie młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie? Z Marcinem Rakowskim, dyrektorem Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 1 w Lublinie, rozmawia Urszula Buglewicz.

Urszula Buglewicz: Ośrodek przy al. Spółdzielczości Pracy 65 to największa tego typu placówka w regionie…

Marcin Rakowski: Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy nr 1 w Lublinie to niemała placówka, w której w ponad 30 oddziałach uczy się 250 uczniów. Nad ich kształceniem, wychowaniem i bezpieczeństwem czuwa ponad 110 nauczycieli oraz ponad 40 pracowników obsługi i administracji. W szkolnych budynkach położonych na obrzeżach miasta, przy trasie wylotowej z Lublina w kierunku Lubartowa, funkcjonują: Branżowa Szkoła Wielozawodowa Specjalna I stopnia nr 2 im. Marii Grzegorzewskiej, Szkoła Przysposabiająca do Pracy oraz warsztaty szkolne, internat i kuchnia ze stołówką. Dodatkowo przy ośrodku działa Warsztat Terapii Zajęciowej prowadzony przez Fundację Aktywator oraz Środowiskowy Dom Samopomocy „Absolwent” prowadzony przez Stowarzyszenie Przyjaciół SOSW nr 1 w Lublinie.

Kto może podjąć tu naukę?

Kształcimy młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym i znacznym, w tym młodzież ze spektrum autyzmu i poruszającą się na wózkach inwalidzkich. Absolwenci szkół podstawowych mogą u nas uczyć się aż do ukończenia 24 roku życia. Ośrodek kształci uczniów z Lublina i z całego województwa (przy naborze nie obowiązuje rejonizacja), dlatego ważnym miejscem jest internat, gdzie prowadzona jest działalność opiekuńczo-wychowawcza. Nie bez znaczenia jest fakt, że za pobyt w internacie uczniowie nie ponoszą żadnych kosztów (poza wyżywieniem).

Jakie wykształcenie zdobywają absolwenci?

W szkole branżowej (dawniej zawodowej), przeznaczonej dla młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, oferujemy 8 kierunków kształcenia: cukiernik, piekarz, stolarz, ogrodnik, fryzjer, kucharz, tapicer i mechanik pojazdów samochodowych. W tym roku po raz pierwszy prowadzimy nabór na nowe kierunki: kelner, pracownik obsługi hotelowej oraz magazynier-logistyk. Praktyczna nuka zawodu realizowana jest w dobrze wyposażonych warsztatach szkolnych oraz w wielu renomowanych zakładach pracy na terenie miasta (to m.in. piekarnie, cukiernie, stacja obsługi samochodów). Nauka kończy się państwowym egzaminem zawodowym.

Szkoła przysposabiająca przeznaczona jest dla młodzieży z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności intelektualnej, w tym ze spektrum autyzmu. Podczas trzyletniego cyklu kształcenia przyuczamy do wykonania czynności przydatnych w życiu codziennym i rozwijamy kompetencje społeczne niezbędne w dorosłym życiu. Uczniowie poznają i zdobywają umiejętności posługiwania się sprzętem i narzędziami w różnych pracowniach, m.in. gospodarstwa domowego, ogrodniczej, prac biurowych, stolarskiej, czy rękodzielniczej.

O wysokiej jakości kształcenia świadczą wyniki edukacyjne i wyniki z egzaminów zawodowych, a także lokaty uczniów w konkursach na szczeblu wojewódzkim i ogólnopolskim. Wszystko to jest możliwe dzięki stworzeniu w naszej placówce optymalnych warunków rozwoju (nieliczne klasy, bogata baza dydaktyczna, wykwalifikowana i zaangażowana kadra).

Szkoła to nie tylko lekcje. W jaki sposób uczniowie spędzają czas wolny?

Ośrodek dysponuje dobrze zorganizowanym i bogato wyposażonym zespołem rekreacyjno- sportowym. To pełnowymiarowa sala gimnastyczna, siłownia, sala rekreacyjna i boiska, gdzie organizowane są zajęcia sportowe. W ofercie mamy kilkanaście kół zainteresowań, w ramach których uczniowie mogą rozwijać swoje pasje: artystyczne, ekologiczne, turystyczne, patriotyczne, muzyczne, florystyczne, komputerowe, małej gosposi... Od lat powodzeniem cieszy się szkolny teatr „Promieniści”, który nie tylko przygotowuje spektakle i etiudy dla społeczności ośrodka, ale też współorganizuje Spotkania Artystów Nieprzetartego Szlaku, największą w środkowo-wschodniej Polsce imprezę artystyczną mającą na celu integrację środowisk związanych z teatrem. Oczywiście mamy pracownie komputerowe, a także bibliotekę z centrum multimedialnym. W trosce o zdrowie uczniów, w naszej placówce działa gabinet stomatologiczny oraz pielęgniarski; jest dostępny logopeda. O zrównoważony rozwój dba zespół psychologiczno-pedagogiczny oraz doradca zawodowy. Uczniowie mogą korzystać z zajęć prowadzonych na świetlicy.

Ważne miejsce w grafiku zajęć szkolnych zajmuje katecheza…

Nasi katecheci łączą perspektywę pedagogiki specjalnej z uniwersalną prawdą, że wobec Boga wszyscy jesteśmy równi, czyli tacy sami. Najważniejszym narzędziem realizacji tej zasady jest katecheta, który tworząc osobową relację z uczniem wywiera wpływ na jego rozwój duchowy. Uczniowie zaangażowani w różne formy działalności katechetycznej (to nie tylko lekcje, ale też szkolne Msze św., pielgrzymki, koncerty, czy spotkania z ciekawymi gośćmi), weryfikują swoje, nieraz bardzo trudne, doświadczenia życiowe. Katecheza integruje środowisko ośrodka wokół uniwersalnych wartości, takich jak przyjaźń, miłość, szacunek, zaufanie, odpowiedzialność, patriotyzm. Dzięki lekcjom religii uczniowie wzrastają w wierze, budują i rozwijają swoją relację z Bogiem, uczą się rozpoznawać dobro i zło, podejmują wysiłek pracy nad sobą i doskonalenia charakteru. Dla siebie nawzajem, ale też dla społeczności lokalnej, są świadkami wiary i miłości, która pokonuje każdą barierę niepełnosprawności.

We współczesnej oświacie promuje się nauczanie integracyjne i włączające, a SOSW nr 1 jest placówką przeznaczoną tylko i wyłącznie dla młodzieży o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Co przemawia za takim systemem kształcenia i wychowania?

Zarówno ja, jak i nauczyciele oraz wychowawcy z naszego ośrodka, jesteśmy przekonani, że dla dobra młodzieży niepełnosprawnej intelektualnie takie placówki powinny istnieć, rozwijać i być wspierane przez władze. Niestety, znaczenie szkół specjalnych jest coraz bardziej marginalizowane. W debacie publicznej padają słowa o segregacji i izolacji młodzieży niepełnosprawnej, co zupełnie mija się z prawdą i jest dla nas bardzo krzywdzące. Co roku do grona naszych uczniów dołączają młode osoby, które w szkołach masowych nie osiągnęły żadnego sukcesu, a co gorsza, doświadczyły wielu porażek i odrzucenia. Dopiero w szkole specjalnej mogą czuć się bezpieczne i dowartościowane. Tu nie tylko zdobywają wiedzę, ale też kompetencje społeczne i integrują się ze społeczeństwem. Poza zajęciami edukacyjnymi, na terenie szkoły organizowane są imprezy i uroczystości, które mają charakter typowo integracyjny. Wśród wielu takich wydarzeń są m.in. studniówki, akademie, koncerty, festyny, spotkania okolicznościowe, w których uczestniczą mieszkańcy dzielnicy, miasta i regionu. Nasi uczniowie obecni są w przestrzeni miejskiej przez działalność społeczną i charytatywną; w ramach wolontariatu współpracują z Domem Pomocy Społecznej „Kalina”, biorą udział w takich przedsięwzięciach jak: Dzień Chleba, Festiwal Nauki, Festiwal Smaków Lubelszczyzny czy Orszak Trzech Króli. Nasz ośrodek współpracuje z licznymi instytucjami i organizacjami, m.in. z Urzędem Pracy, Caritas Archidiecezji Lubelskiej, Wojewódzkim Ośrodkiem Ruchu Drogowego, schroniskiem dla zwierząt… Uczniowie biorą udział w konkursach sportowych, artystycznych i zawodowych, gdzie z powodzeniem podejmują rywalizację z uczniami ze szkół masowych. Uczestniczą w międzynarodowych projektach i zagranicznych stażach. Wśród naszych uczniów są stypendyści, m.in. Ministra Edukacji i Nauki. Ich codzienne małe sukcesy, jak i spektakularne zwycięstwa, są wynikiem systematycznej pracy w optymalnych warunkach stworzonych w szkole specjalnej. Nie izolujemy, a otwieramy młodych ludzi na świat; dajmy im skrzydła, by pofrunęli w dorosłe życie.

Więcej na www.sosw1.lublin.eu