Reklama

Wierność po Słowacku

Piotr Semka
Niedziela Ogólnopolska 39/2003


S. Cecylia (Zdenka) Schelingova
Bp Vasyl Hopko

14 września Jan Paweł II beatyfikował w Bratysławie dwoje męczenników Kościoła katolickiego na Słowacji. Biskup greckokatolicki Vasyl Hopko i s. Zdenka Schelingova zostali w latach stalinowskich aresztowani, skazani na długoletnie wyroki i zmarli wskutek wycieńczenia. Polacy wciąż mało wiedzą o skali represji wobec Kościoła za naszą południową granicą. Była ona nieporównywalna nawet z polskimi doświadczeniami z epoki Bieruta.

Represje

Po zdobyciu władzy w Czechosłowacji - w lutym 1948 r. komunistyczna StB (Statni Bezpecznost) rozpoczęła program niszczenia Kościoła katolickiego w tym kraju. Specjalna sekcja politbiura KPCz, tzw. kościelna szóstka, przygotowywała plan represji, uznający katolików za jednych z najgroźniejszych przeciwników reżimu. Na Słowacji walka ta ułatwiona była z racji specyficznych wojennych doświadczeń tego kraju. W latach 1939-45 na czele uzależnionego od Hitlera państwa słowackiego stanął katolicki ks. Jozef Tiso. Po wojnie komuniści ukuli specjalną nazwę na określenie państwa ks. Tiso: „farska republika” (republika proboszczów). Wojenne poparcie dużej części duchowieństwa na rzecz państwa Tiso wykorzystano do skompromitowania całego Kościoła.
Zaczęło się od oskarżeń o kolaborację - aresztowania obejmowały coraz liczniejszych księży. Do aresztu trafił biskup spiski Jan Vojtassak - czołowa postać słowackiego Kościoła. „Piątą kolumną” władz, rozbijającą Kościół od wewnątrz, stał się ruch „postępowych” księży - „Pacem in Terris”.
W nocy z 12 na 13 kwietnia 1950 r. w ramach akcji „P” przeprowadzonej na terenie całej CSRS rozwiązano na Słowacji wszystkie zakony. Zakonników i zakonnice zwożono do wyznaczonych wcześniej „klasztorów koncentracyjnych”, gdzie trzymano ich pod ścisłym nadzorem bezpieki. Najgorszy jednak los szykowano obrządkowi greckokatolickiemu. Jak zwykle, wzory przychodziły z Moskwy.
W lutym 1946 r. NKWD zwołało do Lwowa synod ukraińskich grekokatolików, gdzie przy pomocy części zastraszonych hierarchów ogłoszono przyłączenie ukraińskich grekokatolików do zwasalizowanej Cerkwi prawosławnej.
Na wzór Moskwy - władze czechosłowackie zaplanowały podobną inscenizację na synodzie w Preszowie 28 kwietnia 1950 r. Całą operację zmontowało StB w porozumieniu z egzarchą Jelewferijem - głową Kościoła prawosławnego w CSRS - podległym w pełni Moskwie. W chwili próby odważny protest wobec likwidacji Kościoła greckokatolickiego złożyli dwaj greckokatoliccy biskupi - bp Pavolo Gojdicz (beatyfikowany w czasie poprzedniej wizyty Jana Pawła II na Słowacji wraz z unickim redemptorystą Dominikiem Trczką) oraz beatyfikowany obecnie bp Vasyl Hopko. Ich heroiczne non possumus skazało ich na długie lata prześladowań, tortur i więzienia.

Młot na komunistów

Vasyl Hopko, urodzony w 1904 r. w biednej wsi Hrabske k. słowackiego Preszowa, stracił ojca od rażenia piorunem, gdy miał rok życia. Gdy miał cztery lata, jego matka zostawiła go u zaprzyjaźnionej rodziny i sama wyjechała „na saksy” do Ameryki. Mimo greckokatolickiego wyznania - Hopko dostał się do ewangelickiego gimnazjum w Preszowie, słynącego z wysokiego poziomu nauczania. Po ukończeniu z wyróżnieniem gimnazjum młody Hopko postanowił zostać duchownym. Chciał dołączyć do matki za oceanem i uzyskał nawet zgodę bp. Vasilija Takacha na wyjazd po święceniach do amerykańskiego Pittsburgha, gdzie była duża diaspora rusińska.
Plany te zburzył ciąg chorób, zakończonych paroma operacjami. Swoje ciężkie doświadczenia uznał za znak, że powinien zostać w kraju, i w 1929 r. został wyświęcony na księdza. Administrator apostolski Preszowa - bp Pavolo Gojdicz wysłał go na parafię greckokatolicką do stołecznej Pragi.
Na przełomie lat 20. i 30. do Pragi przybyło sporo greckokatolickich Słowaków i Rusinów. Bogata Praga przyciągała bezrobotnych z najbiedniejszych rejonów republiki.
Młody proboszcz praskiej parafii św. Klimenta szybko stał się głośny. Zasłynął jako kapłan niezwykle skuteczny w przeciwdziałaniu komunistycznej agitacji. Biedni przybysze ze Słowacji i Zakarpacia w czasach wielkiego kryzysu byli naturalnym obiektem zainteresowań komunistów.
W uznaniu swoich sukcesów Hopko otrzymuje tytuł prałata honorowego. Uzyskuje też stopień doktora na Wydziale Teologii Uniwersytetu Karola i błyszczy jako wykładowca greckokatolickiego Seminarium w Preszowie.
Skuteczna kontrpropaganda greckokatolickiego prałata zwróciła uwagę słowackich komunistów. Oświecony i nowoczesny kler greckokatolicki był dla nich zagrożeniem w walce o rząd dusz w najbiedniejszych rejonach Słowacji. Nienawiść i pamięć o skuteczności Hopki wyjdzie na jaw po wojnie.
Po powstaniu państwa słowackiego w 1939 r. zaczynają się pierwsze kłopoty. Ideologia panslowakizmu niechętnie znosi przywiązanie rusińskich grekokatolików do swojego języka. Pojawiają się naciski na rzecz słowakizacji grekokatolików. Rośnie nacisk na krytycznego wobec rządów ks. Tiso bp. Pavola Gojdicza i uważanego za jego prawą rękę - ks. prał. Hopko. Ten ostatni zmuszony zostaje do porzucenia wykładów w preszowskim Seminarium.
Gdy minęła wojna, Hopko natychmiast zaczął organizować życie intelektualne grekokatolików i okazał talent medialny. W 1946 r. założył czasopismo Błagowiestnik, które szybko obrosło licznymi publikacjami i klubem książki.
Na wniosek bp. Gojdicza ks. prał. Hopko zostaje jego biskupem pomocniczym. Jednak na Słowację szybko docierają wieści o likwidacji Kościoła unickiego na sąsiedniej Ukrainie. Sowieci obawiają się, że granicząca z Ukrainą Słowacja może stać się punktem oparcia dla ukraińskich grekokatolików. Moskwa instruuje czechosłowacką bezpiekę, jak skopiować synod lwowski. Na sfingowanym synodzie w Preszowie bp Gojdicz i jego biskup pomocniczy Hopko odrzucają bezprawny przymus połączenia się z prawosławiem. Na 350 obecnych kapłanów wyparcia się swego Kościoła odmawia 253 księży. Natychmiast następują masowe aresztowania. Bp Gojdicz zostanie skazany w sfingowanym procesie na dożywocie. Mimo zwolnienia - umrze wskutek wycieńczenia w 1960 r.
Podobny los spotyka także bp. Hopko. W trakcie śledztwa śledczy powtarzają mu do znudzenia, że w razie przejścia na prawosławie zostanie natychmiast zwolniony.
Konwersja na prawosławie Gojdicza lub Hopki miała służyć do złamania oporu wiernych. Ani jeden, ani drugi nie zdradzili Rzymu.
W centralnej katowni stalinowskiej Czechosłowacji - w więzieniu w Ruzinie - Hopko katowany jest w celu złożenia spreparowanych zeznań na potrzeby procesu pokazowego. W izolowanej ciemnej celi Biskup traci poczucie czasu. Jest karmiony chlebem i wodą. Skatowane stopy odmawiają posłuszeństwa. W końcu władze tracą nadzieję na jego konwersję i przeprowadzają parodię sądu. Wyrok za „działalność wywrotową” i za „wrogie wobec republiki kontakty z obcymi państwami” (chodzi o Stolicę Apostolską - przyp. P. S.) wynosi 15 lat więzienia.
W ramach szykan bp Hopko przerzucany jest z więzienia do więzienia. W sumie „zwiedził” 21 zakładów karnych, na czele z tymi o najbardziej ciężkim rygorze. „Przeszedłem przez chwile, których nie życzyłbym najgorszemu wrogowi. Tym niemniej uznaję moje więzienne dni, moje upokorzenia za wielką naukę. W więzieniu nauczyłem się, jak służyć braciom w potrzebie” - napisze potem w swoich wspomnieniach. Więzienny reżim niszczy zdrowie Biskupa. Władze więzienne odmawiają mu opieki lekarskiej.
Dopiero w 1964 r. na skutek ostrzeżeń więziennego lekarza, że Biskup może umrzeć w więzieniu, władze zgadzają się wypuścić go „za dobre sprawowanie”. Ale mimo zwolnienia nie może on decydować o swoich losach. Zostaje skierowany do nadzorowanego przez StB „domu koncentracyjnego” w Osieku na Morawach, gdzie przebywa już 160 sióstr z rozwiązanych zakonów.
Gdy w 1968 r. w wyniku politycznej liberalizacji Praskiej Wiosny Kościół greckokatolicki zostaje znów zalegalizowany, bp Hopko opuszcza Osiek i wraca do pracy nad odtworzeniem eparchii (diecezji) greckokatolickiej w Preszowie, uznanej oficjalnie przez władze 13 czerwca 1968 r.
Po sądowej rehabilitacji wydawało się oczywiste, że bp Hopko wróci na biskupi tron. Tak się jednak nie stało. Krótki moment odwilży nie został wykorzystany do ponownego obsadzenia biskupstwa.
Dwa miesiące potem Czechosłowację zajmują czołgi sowieckie. Nowa ekipa Husaka wraca do polityki „przykręcania śruby” wobec Kościoła.
Ostatnie siedem lat życia bp Hopki to okres powolnego wygasania życia kapłana, którego zdrowie zrujnowano w okrutnym śledztwie i nieludzkich więzieniach. Pielęgnowany przez siostry w Preszowie, powtarza, że szykuje się do powrotu do domu. Dopiero po pewnym czasie siostry pojmują, że Biskup mówi o niebieskim domu Ojca.
Umiera 23 czerwca 1976 r. jako sumienie słowackich grekokatolików.

Reklama

Skromna siostra z Bratysławy

Na tle brutalnej walki z Kościołem w latach stalinowskich los s. Zdenki Schelingovej może jawić się jako jedna tylko z wielu tragedii. Jednak to właśnie ta skromna siostra zakonna, pracująca w państwowym szpitalu, została wyniesiona decyzją Stolicy Apostolskiej wraz z bp. Hopko do beatyfikacji.
Zdenka Schelingova urodziła się w 1916 r. we wsi Kriwa na słowackiej Orawie. Urodzona jako 10. dziecko w ubogiej rodzinie chłopa - wybrała życie zakonne w Zgromadzeniu Sióstr Miłosierdzia Świętego Krzyża. W styczniu 1943 r. przyjęła zakonne imię Cecylia, rozpoczynając pracę w szpitalach. Od początku lat 50. pracuje na wydziale rentgenologicznym szpitala w Bratysławie.
W tym czasie do szpitala trafiają na obserwację także osoby więzione w areszcie śledczym bezpieki.
Zimą 1952 r. s. Zdenka spotyka w szpitalu księdza katolickiego, którego przywieziono z katowni bratysławskiej bezpieki. Siostra pomaga księdzu w ucieczce. Bezpieka wpada na jego trop, ale zastawia pułapkę. Zaczyna się droga Siostry do aresztowania, bestialskiego śledztwa i więzienia.
Kim był uratowany kapłan? Biskup spiski Francisek Tronda spotkał go jako młody ksiądz w latach 60. Relacjonuje: „Po ucieczce ze szpitala ksiądz został aresztowany ponownie i po strasznych przeżyciach w więzieniach wyszedł na wolność dopiero na początku lat 60. Świadomość, że z jego powodu Siostra została potem aresztowana, męczyła jego sumienie. Na jego prośbę jego nazwiska władze kościelne nie ujawniły do dziś”.
Pułapka bezpieki wygląda następująco: Do szpitala trafia grupa 6 kapłanów, których czeka dalsze śledztwo. Siostra w porozumieniu z dozorcą więziennym układa plan ich ucieczki. Nie jest on całkiem irracjonalny. Wielu kapłanom udaje się wtedy uciec do Austrii. W grupie organizującej akcję jest jednak donosiciel - szofer, który podejmuje się wywieźć ze szpitala uciekinierów.
29 lutego 1952 r. rano pielęgniarki ostrzegają s. Zdenkę, że agenci bezpieki obstawili szpitalną kaplicę, czekając aż Siostra przyjdzie na codzienną modlitwę. Według relacji zebranej przez historyka Antona Habovstiaka, s. Cecylia świadomie wybrała swój los. „Przyszła i na mnie kolej. Już do nich idę” - mówi koleżankom i chwilę potem zostaje aresztowana.
Następują miesiące bestialskich przesłuchań. Wpierw śledczy chcą wydobyć informacje o jakiejś wielkiej organizacji podziemnej, która miała organizować przerzuty księży. Potem zmuszają Siostrę do podpisania sfingowanych zeznań na potrzeby pokazowego procesu.
W 1974 r. wydawane w Rzymie kościelne pismo Hlasy z Rima zamieszcza anonimową relację przyjaciółki Siostry, której w czasie jednego z więziennych widzeń Siostra opowiedziała szczegóły śledztwa. „Kiedy odmówiłam podpisania nieprawdziwych zeznań, zaprowadzono mnie do piwnicy z wielką kadzią. Mój śledczy trzymał mi głowę pod wodą aż się dusiłam. Gdy puścił mnie i zapytał o potwierdzenie zeznań - pokręciłam tylko głową na znak sprzeciwu. Wtedy znów wcisnął mnie pod wodę i robił tak z dziesięć razy. Gdy w końcu omdlałam, wrzucono mnie do celi bez okien...”.
Zmieniający się kolejno śledczy stosowali wobec Siostry tzw. młynek, co w żargonie czechosłowackich bezpieczniaków oznaczało przesłuchania non stop, dzień i noc, bez możliwości choćby chwili snu. W pustej, izolowanej celi, pozbawionej światła, Siostra spała na gołym betonie.
S. Zdenka opowiadała, że w izolatce nie wiedziała, czy jest dzień, czy noc. Zatraciła rachubę czasu. W końcu - podobnie jak w wypadku bp. Hopki - bezpieka zrezygnowała z prób zdobycia podpisu. Po miesiącach kaźni przeniesiono s. Zdenkę do lepszej celi. Współwiężniarki pocieszały ją, że teraz będzie lepiej odżywiana, by nie ujawnić swym wyglądem tortur na pokazowej rozprawie.
W czerwcu 1952 r. w wielkim procesie o planowanie ucieczki księży obok Siostry sądzono także jej dwie wspólniczki: Katarinę Lukavicovą oraz Marię Sandtnerovą. Rozprawę nagłośniono w prasie jako przykład spisku kleru przeciw socjalistycznemu państwu.
17 czerwca 1952 r. s. Zdenkę skazano na 12 lat więzienia, Lukavicovą - na 11 lat, a Sandnerovą - na 7 lat. Dla niepoznaki na pozorowany wyrok 10 miesięcy skazano prowokatora bezpieki - wspomnianego już szofera Jozefa Jurana.
Co charakterystyczne dla istoty systemu - po procesie skazaną na więzienie i udręczoną Siostrę obciążono dodatkowo sumą 4710 koron tytułem kosztów sądowych. Zakonnica zmuszona była pisać podanie do sądu o umorzenie opłaty z racji nieposiadania żadnego osobistego majątku.
Po śledztwie Siostra nie odzyskała już zdrowia. W więzieniu zaczęła gasnąć w oczach. Zbierane przy procesie beatyfikacyjnym relacje współwięźniów poświadczają, że w imię wiary wyzbyła się nienawiści wobec swoich prześladowców. W pamiętniku, jaki zdołano wydobyć z więzienia, pisała: „Nie bójmy się cierpieć. Bóg daje nam zawsze dokładnie tyle odwagi, co cierpienia. A kiedy skończy się cierpienie, pojawi się łaska. (...) Bóg jest jak słońce. Nie zastraszy mnie ani wiatr, ani gęste chmury. To tylko krótka chwila przed momentem, gdy zza chmur wyłoni się moje ukochane słoneczko”.
Kiedy wycieńczonemu organizmowi zaczęła zagrażać śmierć - 16 kwietnia 1955 r. władze wypuściły Siostrę na wolność. Trzy miesiące później - 31 lipca 1955 r. s. Zdenka zmarła. Jej ostatnim przywilejem był pogrzeb w sukni zakonnej.

* * *

Wierny unii z Rzymem Biskup i skromna Siostra, próbująca ratować uwięzionych księży - to tylko dwa życiorysy potwornej fali represji, które dotknęły słowacki Kościół w latach stalinowskich. W odróżnieniu od Polski - w Czechosłowacji brutalne represje trwały aż do połowy lat 60. Co więcej, przykład bp. Hopki i s. Schelingovej pokazuje, że więzienia komunistyczne miały charakter eksterminacyjny. Warunki wyroków skazywały duchownych na śmierć z wycieńczenia, której termin zależał jedynie od siły organizmu skazanych.
Dziś Kościół słowacki sięga po przykład dwojga Męczenników, aby oddać hołd niezłomnym i przypomnieć, jaką cenę za wiarę jeszcze przecież całkiem niedawno płacili ludzie Kościoła.
W opanowywanej dziś z wolna przez konsumeryzm Słowacji biskupi przypominają o cnocie wierności Kościołowi. Jak ostrzegają, wielu chrześcijan chce dziś na Słowacji wierzyć, że ma kontakt z Bogiem, ale uważają, że nie potrzebują do tego Kościoła. Przykład słowackich Męczenników pokazuje głębię wierności wobec Kościoła. Dziś Jan Paweł II wynosi ich na ołtarze.

Reklama

Portoryko: tragiczna śmierć polskiego misjonarza

2019-08-19 14:19

vaticannews / San Juan (KAI)

W Portoryko tragicznie zginął polski misjonarz ks. Stanisław Szczepanik ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy. Wiele wskazuje na to, że poniósł śmierć w wyniku nieszczęśliwego wypadku. Okoliczności bada jednak policja, ponieważ nieprzytomnego kapłana znaleziono leżącego na chodniku z rozbitą głową. Obok stał rower, którym misjonarz jechał na poranną Eucharystię. Nie było żadnych świadków zdarzenia. Do wypadku doszło 16 sierpnia w Ponce, gdzie ostatnio pracował. Dwa dni później zmarł w miejscowym szpitalu. Zgodnie z ostatnią wolą ks. Szczepanika, zawartą w testamencie napisanym zakonnym zwyczajem przed wyjazdem na misje, jego narządy przekazano do przeszczepu.

pixel2013/pixabay.com

„Był człowiekiem niezwykle przyjacielskim, otwartym na ludzi, którym służył, ale i braci, z którymi dane mu było pracować” – mówi Radiu Watykańskiemu ks. Jarosław Lawrenz, którego zmarły kapłan wprowadzał w realia pracy misyjnej w Zairze. Następnie w 2000 r. razem zakładali placówkę misyjną na Haiti.

"Ks. Stanisław przede wszystkim był otwartym człowiekiem, poszukującym zawsze najlepszego rozwiązania dla dobra drugiego. Był bardzo pracowity i bardzo od siebie wymagał. Zawsze chciał się dobrze przygotować do pełnionej funkcji. Pamiętam, jak kończył pracę w terenie i poproszono go, żeby poprowadził kierownictwo duchowe w seminarium w Kinszasie. Zwrócił się wówczas do przełożonych, by wysłali go na studia. I w Paryżu u jezuitów skończył duchowość. Z kolei gdy szedł do buszu uczył się lokalnego języka, by móc z się porozumiewać z ludźmi, którzy zostali mu powierzeni. Pamiętam, że gdy w 2000 roku razem wyjechaliśmy na Haiti, zajął się klerykami będącymi na początku formacji. Pierwszą rzeczą, od której zaczął tych ludzi przygotowywać do kapłaństwa i otwierać na sens i bogactwo powołania było Słowo Boże i liturgia. Dla niego Eucharystia była bardzo ważna i myślę, że ktokolwiek go z tego czasu pamięta, to będzie wskazywał na znaczenie kaplicy w jego życiu. Dla niego miejsce spotkania z Panem było bardzo ważne. Zawsze odwoływał się do łaski Pan. Mówił, że jeżeli Bóg nas tutaj wysłał i jeżeli Bóg chciał byśmy tu byli, to On nam pomoże” - wspomina w rozmowie z papieską rozgłośnią ks. Lawrenz.

Ks. Szczepanik miał 63 lata. W 1981 r. wstąpił do Zgromadzenia Księży Misjonarzy, a w 1985 r. przyjął święcenia kapłańskie. Rok potem wyjechał na misje najpierw do dawnego Zairu (obecnie Demokratyczna Republika Konga), a następnie na Haiti, Dominikanę i do Portoryko. Współbracia wspominają go jako oddanego ludziom kapłana, niestrudzonego spowiednika i kierownika duchowego. Był też wielkim promotorem kultu Bożego Miłosierdzia. Wolą misjonarza było zostać skremowanym i spocząć w Polsce.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Przewodniczący KEP w Budapeszcie: Potrzeba nam świętych polityków na miarę św. Stefana

2019-08-20 18:13

(KAI) / Budapeszt

Do wkroczenia na odnowioną drogę w świetle Chrystusa, obrony życia ludzkiego i rodziny, kształtowania sprawiedliwości społecznej według Ewangelii, prawdziwej wolności w codziennym życiu i dawania autentycznego przykładu życia według Ewangelii, cnót chrześcijańskich, przykładu duchowego rozwoju na Węgrzech, w Polsce i całej Europie - wezwał abp Stanisław Gądecki podczas uroczystościach ku czci św. Stefana patrona Węgier z okazji święta narodowego. Wskazał też na potrzebę świętych polityków, polityków na miarę św. Stefana. Podczas Mszy św. przed katedrą w Budapeszcie pod przewodnictwem kard. Pétera Erdő, prymasa Węgier przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski wygłosił homilię na temat "chrystianizacji wczoraj i dziś".

Publikujemy tekst homilii Abp. Stanisława Gądeckiego:

Eminencjo, Księże Kardynale – Prymasie Węgier, Panie Prezydencie Republiki Węgier, Panie Premierze, Parlamentarzyści, Drodzy kapłani, Osoby życia konsekrowanego, Wszyscy obecni tutaj wierni, Widzowie węgierskiej telewizji publicznej!

Spotykamy się dzisiaj w Budapeszcie na wspólnym dziękczynieniu za życie patrona i przewodnika narodu węgierskiego św. Stefana. Bardzo cieszę się z tego powodu, że jako biskup najstarszej diecezji na ziemiach polskich mogę uczestniczyć w tym znaczącym dla narodu węgierskiego kościelnym i państwowym święcie. Pozdrawiam wszystkich od Kościoła katolickiego, który jest w Polsce.

Żywot świętego Stefana, króla węgierskiego, którego dzisiaj czcimy, rozpoczyna się od bardzo znaczących słów: „Lud pogański, który zawojował Panonię czyli kraje Naddunajskie, zwał się Ugrowie czyli Węgrowie, albo Węgrzy. Żyli oni prawie wyłącznie z myślistwa i wojny i zapuszczali częstokroć swe wyprawy do Włoch i Niemiec, póki miecz cesarza Ottona I nie położył kresu ich najazdom na polu Lechowem pod Augsburgiem (955). Najwięcej się jednak do tego przyczyniła ta okoliczność, że książę ich Gejza (970-997) za przyczyną swej małżonki Sarolty, chrześcijanki, słynącej pięknością, bogobojnością i wysokim rozumem, poznał wiarę Chrystusa wpuścił do kraju misjonarzy katolickich, a w końcu sam się dał ochrzcić. Stało się to w roku 977”. Książę Gejza miał twardy, wyrobiony w bojach i rządach silnej ręki charakter, dlatego też próbował gwałtem wytępić pogaństwo, lecz dało to wręcz przeciwne skutki. I właśnie wtedy - wedle podania - otrzymał pociechę w postaci widzenia, w którym Pan Bóg zapowiedział mu, iż jego syn nawróci cały kraj i zostanie świętym.

Zapowiedziany syn Valk (Vajk) urodził się około 969 roku w Ostrzyhomiu (Estergom). „Rozradowany ojciec wraz z uszczęśliwioną matką zajęli się dzieckiem, dali mu jak najtroskliwsze wychowanie i kazali je uczyć zasad wiary świętej i potrzebnych umiejętności. Utalentowany królewicz rósł w lata, rozum i miłość Boga i ludzi. Bystrość jego była tak wielką, że licząc dopiero lat piętnaście, już brał udział w rządach, a gorliwość jego o cześć Bożą i dobro bliźniego tak silnie go ożywiała, że przy każdej sposobności - wobec twardego cokolwiek i popędliwego rodzica - bronił nieszczęśliwych i uciśnionych przeciw swawoli i bezprawiom gnębicieli i ciemięzców. Dopiero w osiemnastym roku życia ochrzczono go uroczyście wobec cesarza Ottona III i cesarza Henryka, księcia Bawarskiego. Na Chrzcie świętym otrzymał imię Stefana [Istvan] i złożył solenny ślub, iż z pomocą Bożą nawróci cały naród na wiarę Chrystusową” (Żywot świętego Stefana, króla węgierskiego).

1. CHRYSTIANIZACJA WCZORAJ

a. Jak się wywiązał Stefan z obietnicy złożonej podczas swojego Chrztu, czyli z nawrócenia całego kraju? Gdy rozpoczął swoje władanie zastał kraj pogański, czyli tkwiący, w politeizmie, to znaczy w bałwochwalstwie. Politeizm – jak głosi Chantal Delsol – jest stanem naturalnym ludzkości. „Jest on tym, co przychodzi instynktownie, co wszędzie rośnie i co również bezrefleksyjnie powraca, gdy wszystko zostaje zniszczone W stanie naturalnym człowiek jest poganinem. Rozpoznaje boskość w otaczającej go rzeczywistości, dostrzega niewidzialne w widzialnym”. Istotna różnica między bóstwami politeizmu a Bogiem monoteizmu nie sprowadza się do różnicy między wieloma a jednym. Politeizm od monoteizmu odróżnia ich źródło. Bogowie politeizmu są wymyślani przez ludzkie społeczeństwo, a Bóg monoteizmu się objawia. Jedni pochodzą z wewnątrz społeczeństwa, drugi pochodzi z zewnątrz (por. Ch. Delsol, Kamienie węgielne. Na czym nam zależy, Kraków 2018, 276-277.278).

Bałwochwalstwo zostało bardzo wcześnie rozpoznane przez Objawienie jako śmiertelne zagrożenie dla człowieka i społeczeństwa, dlatego zostało ono zakazane już w pierwszym przykazaniu Dekalogu. W pierwszym, czyli w najważniejszym ze wszystkich przykazań, bo z niego wynikają wszystkie pozostałe przykazania i na nim się opierają.

„Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie! Nie będziesz czynił żadnej rzeźby ani żadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemią! Nie będziesz oddawał im pokłonu i nie będziesz im służył” (Wj 20,3-5).

W sensie ścisłym pierwsze przykazanie dotyczyło zakazu sporządzania bożków oraz oddawania im boskiej czci, co akurat tak na Węgrzech jak i w Polsce było bardzo żywe w X wieku. To przykazanie nakłada obowiązek stawiania Boga na pierwszym miejscu w życiu człowieka, co później krótko streścił św. Augustyn w prostym powiedzeniu: „jeśli Bóg jest na pierwszym miejscu, wszystko jest na swoim miejscu”.

Księga Rodzaju uczy, że Jedyny Bóg stworzył człowieka „na swój obraz, na obraz Boży go stworzył” (Rdz 1,27). Stworzył człowieka jako odbicie swojej boskiej chwały i uzdolnił go do oddawania Mu czci. Niestety człowiek – po upadku – nie okazał szczególnej skłonności do oddawania Bogu chwały, ale raczej okazał się skłonnym do podnoszenia wartości względnych do rangi Absolutu. Zamiast oddać chwałę Stworzycielowi, boską cześć oddawał stworzeniom, ubóstwiając to, co nie jest Bogiem (KKK, 2113).

Jednakże bałwochwalstwa nie da się praktykować bezkarnie; bałwochwalca upodabnia się do bożka, do idola, którego sobie wybrał: „Do nich są podobni ci, którzy je robią, i każdy, który im ufa” (Ps 115,4-5.8). Właśnie dlatego bałwochwalstwo było i zawsze będzie tak bardzo niebezpieczne dla człowieka. Amerykański filozof XIX wieku, Ralph Waldo Emerson ostrzegał przed tym w następujących słowach: „Trzeba być ostrożnym w tym, co czcimy, ponieważ to, co czcimy, tym się stajemy”. Bałwochwalca upodabnia się do tego, w czym znalazł swoją najwyższą wartość, dla czego jest gotów do największych poświęceń. Jeśli będziemy służyć Bogu żywemu, nasza tożsamość będzie się coraz głębiej wkorzeniać w to, co boskie, wartościowe i nieprzemijające. Jeśli natomiast będziemy wysługiwać się bożkom, to w naszym życiu pojawi się poczucie bezsensu i pustki (Ps 115,4-8), ogarniając każdą dziedzinę naszego życia, myślenia i działania.

Lecz oprócz bałwochwalstwa w sensie ścisłym (sensu stricto) - czyli oprócz boskiego kultu oddawanego posągom czy obrazom oraz stworzeniom - w Starym Testamencie znajdziemy również krytykę bałwochwalstwa rozumianego w sensie szerokim (sensu largo). W szerszym tego słowa znaczeniu bałwochwalstwem jest każdy grzech, będący wyrazem nieposłuszeństwa wobec Jedynego Boga.

Mechanizm, w jaki ten drugi rodzaj bałwochwalstwa przekłada się na grzeszny sposób życia, bodajże najdosadniej obnażył Apostoł Paweł. Podążając za myślą 13 rozdziału Księgi Mądrości powie on, że czciciele bożków: „choć Boga poznali, nie oddali Mu czci jako Bogu ani Mu nie dziękowali”, co spowodowało podwójny skutek: „znikczemnieli w swoich myślach i zaćmione zostało bezrozumne ich serce”. W ten sposób wydali samych siebie na żer bezecnych namiętności oraz na pastwę na nic niezdatnego rozumu; czyli konkretne występki są jego zdaniem prostą konsekwencją zaćmienia serca i rozumu (Rz 1,21-32). Z tego podwójnego zaćmienia rodzą się wszelkie „uczynki ciała” (czyli stosunki lesbijskie i homoseksualne, wszelka nieprawość, przewrotność, chciwość, niegodziwość, zazdrość, zabójstwo, waśnie, podstęp, złośliwość; potwarz, oszczerstwo, nienawidzenie Boga, zuchwałość, pycha, chełpliwość, pomysłowość w czynieniu tego, co złe, nieposłuszeństwo względem rodziców, bezrozumność, niestałość, brak serca, brak litości - Rz 1,26-31).

Tertulian powie później iż: „Poganie, którzy nie posiadają pełni prawdy - bo też ich nauczycielem prawdy nie jest Bóg - określają zło i dobro w sposób dowolny i schlebiający żądzy: tu dobre jest to, co gdzie indziej jest złe, i tu jest złe to, co gdzie indziej jest dobre” (Tertulian, O widowiskach, XXI). „Dlatego też, najmilsi moi, strzeżcie się bałwochwalstwa!” (1Kor 10,14).

Błędy bałwochwalstwa muszą koniecznie zostać rozpoznane i usunięte, gdyż powodują one silne wyobcowanie człowieka i oddalają go od jego prawdziwego przeznaczenia. Uniemożliwiają mu uznanie w Chrystusie jedynego i prawdziwego Zbawiciela (por. Benedykt XVI, Rozum nigdy nie jest w sprzeczności z wiarą. Msza św. na placu Inwalidów, Paryż ‒ 13.09.2008).

b. Książę Stefan rozumiał niebezpieczeństwo na jakie z racji bałwochwalstwa byli wystawieni Węgrzy i – w ramach swoich możliwości – podjął odpowiednie kroki, aby je usunąć. Wprawdzie już wcześniej usiłował to uczynić jego ojciec, książę Geza, starając się bezskutecznie osiągnąć pokonanie idolatrii przy pomocy siły, ale to dopiero Stefan osiągnął cel przy pomocy perswazji. A sumie jednak geniusz obu tych protoplastów węgierskich władców – podobnie jak polskiego księcia Mieszka I (922-992) – polegał na dalekosiężnym spojrzeniu w przyszłość i zrozumieniu tego, jak bardzo niezbędną dla Węgier jest sprawą przejście od kultu stworzeń do kultu Stwórcy.

Dlaczego ci władcy zdecydowali się na tak odważny krok? Pragmatyczna odpowiedź brzmi: ponieważ dostrzegli w tym korzyści polityczne, kulturowe i gospodarcze. Faktycznie, ich decyzja mogła być częściowo uwarunkowana takimi motywami, dostrzegli oni bowiem chrześcijaństwo jako religijne spoiwo społeczeństwa, łamiące separatyzmy plemienne. Bo cywilizacja chrześcijańska wzmacniała pozycję panującego, sakralizując władzę monarszą.

Dzięki ich odwadze rodzące się państwo węgierskie zaczęło się budować na ewangelijnych wartościach, które stały się fundamentem węgierskiego życia indywidualnego, społecznego i państwowego. Wiara chrześcijańska dała początek nowej kulturze narodu węgierskiego, która to kultura przez tysiąc lat burzliwej i jednocześnie chwalebnej historii miała wydać – poprzez instytucje polityczne, edukacyjne, artystyczne i religijne – świadectwo swej żywotności moralnej, swojej spójności z cywilizacją europejską i wyjątkowej oryginalności etnicznej. Trudno objąć jednym spojrzeniem wszystkie dobrodziejstwa, jakie Węgrom przyniósł Chrzest święty.

Ostatecznie jednak to nie tyle wartości narodowe, kulturowe, gospodarcze i polityczne zadecydowały o rozpoczęciu chrystianizacji Węgier, ile raczej szczera wiara Gezy i Stefana w to, że tylko Chrystus jest jedynym prawdziwym Bogiem. Chrzest miał dla nich przede wszystkim znaczenie osobiste. Podczas swego Chrztu obaj wypowiedzieli słowa: „Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego…”. Dzięki tej wierze dokonali prawdziwej rewolucji, prawdziwego zwrotu duchowego, przechodząc od kultu stworzeń (tj. elementów tego świata: słońca, księżyca, zjawisk pogodowych, świętych drzew i zwierząt) do kultu Stworzyciela.

Książę Stefan „sprowadził wielu znakomitych mężów i uczonych kapłanów z Niemiec do Węgier, aby za ich pomocą spełnić uroczysty ślub, złożony przy Chrzcie świętym”. Pracując energicznie nad zjednoczeniem państwa, stworzył jednocześnie solidną organizację kościelną. Wraz z błogosławioną Gizelą fundował liczne kościoły, hospicja dla pielgrzymów i inne instytucje dobroczynne. Założył słynne opactwo benedyktyńskie w Pannohalma oraz cztery inne klasztory, w tym także żeński klasztor obrządku wschodniego i klasztor bazylianów. Za zezwoleniem papieża ufundował metropolię w Ostrzychomiu i sieć zależnych od niej stolic biskupich (Eger, Györ, Pecz, Vac, Veszprém). Niedługo potem założył drugą metropolię w Kalocsa-Kecskemét i jej sufraganie (Csanád, Biharea). Przyczynił się do utworzenia biskupstwa w Nitrze. Powołanie przez niego dwóch metropolii miało dla historii Węgier strategiczne znaczenie, bo własne metropolie dawały niezależność od stolic arcybiskupich w cesarstwie rzymsko-niemieckim, przez które rozciągała się również sieć wpływów politycznych.

„Ucieszony z nawrócenia tak obszernego kraju, Papież Sylwester II nie tylko zatwierdził wszystkie rozporządzenia i fundacje Stefana, ale obdarzył go tytułem króla, nadto ofiarując mu kosztowną koronę, zamianował jego i następców jego Delegatami Apostolskimi i przyznał im przywilej, aby przed nimi niesiono krzyż podwójny jako oznakę Apostolskiej godności” (Żywot świętego Stefana, króla węgierskiego). I tak to – w dzień Bożego Narodzenia 25 grudnia 1000 roku – Stefan został uroczyście namaszczony i koronowany na pierwszego króla zjednoczonych Węgier w katedrze w Ostrzyhomiu, otrzymując zaszczytny tytuł „króla apostolskiego”. A dokonało się to już po pierwszych trzech lat jego panowania.

Oto świeżo obmyte wodą chrztu, pogańskie dotąd plemię Węgrów otrzymało katolickiego króla, stając się tym samym pełnoprawnym członkiem rodziny cywilizowanych krajów europejskich. Rodziny, w której najwyższą cnotą obywatelską było wcielanie ideału Państwa Bożego.

Mimo iż w tym samym czasie i niemniej gorliwie o koronę starał się polski książę Bolesław Chrobry, popierany przez samego cesarza Ottona III, polski książę otrzymał ją dopiero ćwierć wieku później. Bolesław Chrobry nie dostąpił jednak nigdy zaszczytu wyniesienia go na ołtarze.

Stefanowi udało się osiągnąć drugi cel swego panowania, pociągając do Boga rzesze swoich poddanych nie przez surowość, ale przez przykład własnej świętości: „Ciało i ducha utrzymywał na wodzy ciągłymi umartwieniami i ćwiczeniami pokuty, jednej sobie tylko pozwalając przyjemności, tj. zajmowania się ubogimi, wdowami i sierotami. Często nawet przebrany chadzał z jałmużną do domów tych, którzy się wstydzili żebrać. Gdy raz był zajęty rozdzielaniem jałmużny, opadła go czereda żebraków, powaliła o ziemię, poturbowała i obdarła z wszystkiego. Zaledwie jednak podźwignął się na nogi, odezwał się w te słowa do serdecznie umiłowanej Maryi Panny: ‘Otóż widzisz, Królowo Niebios, jak mi się odwdzięczają dzieci Twego Syna, Zbawiciela mego; ale wstaw się za nimi do Jezusa, niech im tak łaskawie wybaczy, jak ja im tego nie popamiętam’” (Żywot świętego Stefana, króla węgierskiego).

Tak to spełniła się wizja otrzymana przez jego ojca, że jego syn, Stefan, „z pomocą Bożą nawróci cały naród na wiarę Chrystusową i zostanie świętym”. Sam Stefan dotrzymał też danego przy Chrzcie słowa.

2. CHRYSTIANIZACJA DZISIAJ

Druga, aktualna kwestia to chrystianizacja dzisiaj.

a. Tysiąc lat, jakie upłynęło od Chrztu świętego Stefana uświadamia nam dzisiaj przykrą prawdę, wydaje się jakbyśmy powoli wracali w czasy poprzedzające chrystianizację Europy. Oto dookoła nas zaczyna coraz bardziej gęstnieć epoka ciemności; jakby wracały pogańskie czasy bałwochwalstwa.

Wskutek działań całych systemów mających na celu ograniczanie wpływu chrześcijaństwa na wybory moralne oraz wypieranie go z życia publicznego po to, by osłabić je także w życiu prywatnym, wskutek erozji samego chrześcijaństwa, wreszcie wskutek chętnego poddawania się samego człowieka wpływom materializmu i konsumeryzmu, powstała próżnia, którą zaczęły wypełniać liczniejsze niż kiedyś idole i majaki. To mnóstwo współczesnych bożków wymyślonych i ubóstwianych przez ludzi (człowiek, natura, władza, idee, kariera zawodowa, pieniądze, przyjemności, astrologia, horoskopy, niezliczone sekty i kulty). „Miejsce tego, co boskie, zajęło to, co monstrualne” (P. Sloterdijk, La Domestication de l’être, Paris 2000, s. 31). A następstwem tego jest upadek transcendentnej podstawy sądów moralnych w europejskim życiu publicznym i prywatnym. A wszędzie tam, gdzie „poskromione są zasady, tam zdobywają władzę małostkowe pragnienia” – pisał Abraham Joshua Heschel (Wzorzec życia, Znak 10(1991)97).

Ktoś mógłby powiedzieć: „nieważne, w co wierzysz, ważne jak żyjesz”. Takie ujęcie sprawy byłoby świadectwem skrajnej bezmyślności, jest bowiem całkiem odwrotnie. Żyjemy zgodnie z naszą wiarą, a nasze przekonania są motorem naszych działań. Jeśli nasze myślenie jest złe, wówczas także nasze czyny będą złe (abp Fulton. J. Sheen, Myśli na każdy dzień, Sandomierz 2018, 76).

„Mimo, że zachodnie demokratyczne społeczności mają wiele elementów pozytywnych na polu kulturalnym, ekonomicznym i politycznym, nie są jednak pozbawione poważnych braków. Ciesząc się prawem do pełniejszej wolności, ludzie roszczą sobie prawo do aborcji, eutanazji, nieograniczonych niczym doświadczeń genetycznych, do związków homoseksualnych, i zachowują się jako niezależni twórcy własnego bytu. Zachłanność konsumistyczna szeroko rozpowszechniona, bardzo często może być zaspokojona jedynie dzięki wyzyskowi słabszych osób i narodów. Pasożytnicza gonitwa za zyskiem, podtrzymywana przez współczesne technologie, daje początek niepohamowanemu nadużyciu dóbr naturalnych i skłania do przynajmniej pośredniego ucisku innych. Podczas gdy świat zachodni cieszy się wysokim poziomem życia, utrzymuje się ten dobrobyt kosztem ubóstwa większości ludności świata” (Papieska Komisja Biblijna, Biblia a moralność. Biblijne korzenie postępowania chrześcijańskiego, n. 117, Kielce 2009, s. 163).

Papież Benedykt XVI – na otwarcie pierwszej sesji ogólnej Synodu Bliskiego Wschodu – zwrócił uwagę na konieczność obalenia fałszywych bożków: „Również dziś Chrystus musi się narodzić dla świata i obaleni muszą zostać fałszywi bogowie, za cenę cierpienia i męczeństwa świadków. Pomyślmy o wielkich mocach dzisiejszych dziejów. Pomyślmy o anonimowych kapitałach, czyniących z człowieka niewolnika, będących anonimową władzą, której ludzie służą, dla której są wydawani na męczarnie i śmierć. Są one władzą destrukcyjną, która zagraża światu. Pomyślmy o terrorystycznych ideologiach, które rzekomo w imię Boga dopuszczają się aktów przemocy. Jednak to nie Bóg im przyświeca, lecz fałszywi bogowie, których trzeba zdemaskować, bo nie są Bogiem. Pomyślmy też o narkotykach, które są mocą będącą niczym zachłanna bestia, co bierze w swoje ręce różne części świata i niszczy je. To też jest fałszywy bóg, który musi upaść. Pomyślmy o stylu życia propagowanym przez opinię publiczną. Małżeństwo się nie liczy, czystość się nie liczy itd. Te dominujące ideologie, które narzucają się siłą, są fałszywymi bogami”.

b. Jak wyrwać się z tego śmiercionośnego uścisku nowożytnego bałwochwalstwa? Jak przejść ponownie od kultu stworzenia do kultu Stwórcy?

Trzeba, aby Pan Bóg znalazł się ponownie na pierwszym miejscu, najpierw w życiu pojedynczego chrześcijanina, abyśmy na nowo zechcieli wsłuchiwać się w słowo Boże i pozwolili temu słowu oświecać nasze życie. Abyśmy zechcieli wytrwale kroczyć odnowioną drogą w świetle Chrystusa, tzn. bronili życia ludzkiego i rodziny, kształtowali sprawiedliwość społeczną według Ewangelii, zabiegali w codziennym życiu o prawdziwą wolność. Byśmy – tak na Węgrzech jak i w Polsce i całej Europie – dali autentyczny przykład życia według Ewangelii, cnót chrześcijańskich , przykład duchowego rozwoju – jak pisał papież Franciszek w przesłaniu z okazji 1050-lecia Chrztu Polski.

Być może – uczył papież Benedykt XVI – dzisiejsza sytuacja domaga się czegoś więcej. Podobnie jak męczeństwo chrześcijan w pierwszych wiekach istnienia Kościoła oczyściło ówczesny świat z politeizmu, tak ponownie będzie potrzeba męczeństwa współczesnych chrześcijan, aby świat został wyzwolony od zgubnego wpływu nowożytnych bożków, spod wpływu których możemy się wyzwolić tylko dzięki cierpieniu wierzących, cierpieniu świętych, cierpieniu Matki Kościoła.

Przypominając sobie czasy św. Stefana, widzimy że potrzeba nam czegoś więcej, potrzeba czegoś, co wydaje się dzisiaj zupełnie niemożliwe. Potrzeba nam świętych polityków, polityków na miarę św. Stefana. Takich, którzy wiedzą, że Kościół winien odpowiadać na duchowe potrzeby swoich wiernych, a wspólnota polityczna ma służyć temu, co wchodzi w zakres doczesnego dobra wspólnego (por. Kompendium Nauki Społecznej Kościoła, 424). Takich, którzy dochowują wierności wartościom naturalnym, szanując uprawnioną autonomię spraw doczesnych. Którzy dochowują wierności wartościom moralnym, świadomi nieodłącznego wymiaru etycznego każdego problemu społecznego i politycznego. Którzy dochowują wierności wartościom nadprzyrodzonym, realizujących swoje zadanie w duchu Ewangelii (por. KNSK, 569).

Potrzeba takich polityków, którzy w zsekularyzowanym świecie byliby zdolni „przez śmiałe projekty i inicjatywy przepoić zmysłem chrześcijańskim nie tylko obyczaje i świadomość ludzi, ale również prawa i struktury społeczności świeckiej” (KNSK, 531). Zdolnych do tego, by dzięki ich zaangażowaniu wyzwalające słowa Ewangelii rozbrzmiewały w złożonym świecie pracy, produkcji, przedsiębiorczości, finansów, handlu, polityki, prawodawstwa, kultury, stosunków społecznych, w którym żyje człowiek (por. KNSK, 70).

Potrzeba polityków przekonanych o tym, że kiedy Bóg stanie się punktem odniesienia, gdy Europa przestanie się bać Boga – co nie oznacza, że w świecie istnieje tylko chrześcijaństwo – wówczas wiele problemów ludzkich, rodzinnych i społecznych zostanie bardzo szybko rozwiązanych (kard. Angelo Bagnasco).

ZAKOŃCZENIE

Na koniec prośmy Boga o to, abyśmy – w świecie, który stara się zatrzeć różnicę między duszą i ciałem, między tym co duchowe a tym, co materialne, między tym, co ludzkie a tym, co zwierzęce, między kobietą a mężczyzną, między transcendencją a immanencją, w świecie, w którym konsumpcja stała się religią – abyśmy w takim właśnie świecie dążyli ‒ za przykładem św. Stefana ‒ do osiągnięcia trwałego szczęścia w Duchu Świętym.

Amen.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem