Niedawno na rynku wydawniczym ukazała się książka bp. Tadeusza Pikusa zatytułowana Katolik w Rosji (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej 2003 r.). Zawiera ona wcześniej wydane pozycje Byłem świadkiem przełomu. Wspomnienia z Moskwy 1990-1992 oraz Słudzy Ewangelii w krajach byłego ZSRR. Jednakże obecne opracowanie, odczytane w całości, rzuca nowe światło i poszerza horyzonty myślowe na temat katolicyzmu za wschodnią granicą Polski.
Nie lada wyczynem ks. Tadeusza Pikusa, obecnie biskupa, było zorganizowanie w hotelu robotniczym kaplicy Miłosierdzia Bożego. Wyjazdy do Tallina i Rygi miały na celu nie tylko odwiedzenie pracujących tam Polaków, ale służyły także poznaniu miejscowego duchowieństwa, które potrzebowało wsparcia. Te wyjazdy przynosiły owoce również ludziom prześladowanym ze względu na przekonania religijne.
W Wilnie ks. Pikus zapoznaje się z przedstawicielami Stowarzyszenia Polaków na Litwie, odwiedza rodziny katolickie i prowadzi rozmowy ukazujące jedność Kościoła, który zawsze ma być wspólnotą lokalną gromadzącą się przy biskupie ordynariuszu.
Kolejnym etapem misji są wyjazdy m.in. na Syberię. W tym kontekście Autor ukazuje wartość życia, przebaczenia, miłosierdzia i dobroć Boga przychodzącego do człowieka. Zwraca również uwagę na rysujące się pierwsze konflikty religijne, które swój początek, jak to zwykle bywa, mają w błahych sprawach. Pojawia się problem języka liturgicznego, pieśni mszalnych, zaczynają uwidaczniać się pierwsze podziały między katolikami a prawosławnymi.
Na początku września 1991 r. arcybiskup Moskwy Tadeusz Kondrusiewicz kieruje do ks. Pikusa prośbę, aby zajął się zorganizowaniem pracy, wykładów, prelekcji dla powstającego w Moskwie Kolegium Teologii Katolickiej im. św. Tomasza z Akwinu.
Na zakończenie swojego pobytu w Związku Radzieckim ks. Pikus towarzyszy abp. Francesco Colasuonno podczas jego pobytu na Ukrainie i Białorusi. Po dwuletniej misji na ziemiach rosyjskich, za zgodą Prymasa Polski, 10 kwietnia 1992 r. ks. Tadeusz Pikus wraca do Polski.
Ks. Pikus opisuje kolejne dwa lata przełomu na Wschodzie. Dotyczą one przede wszystkim życia religijnego ludzi i sytuacji Kościołów w niektórych krajach byłego ZSRR. Przedstawia tych wszystkich, którzy głoszą i świadczą o Jezusie Chrystusie. Ukazuje troskę Papieża, postawy biskupów, kapłanów, wielu osób ze zgromadzeń zakonnych i świeckich.
W książce zamieszczony jest także opis podróży Prymasa Polski - kard. Józefa Glempa do Moskwy i Kazachstanu. Autor przedstawia również postacie kapłanów pracujących na ziemiach Federacji Rosyjskiej, m.in. o. Aleksandra Mienia, który z orędziem Ewangelii chciał dotrzeć do każdego człowieka i był otwarty na dialog ekumeniczny.
Po lekturze książek duszpasterza Wschodu zauważa się jego dużą znajomość sytuacji Kościoła w Federacji Rosyjskiej i uwarunkowań historycznych. Zawarte w książce wywiady na tematy człowieczeństwa i godności ludzkiej, ważności dialogu z prawosławiem i wzajemnego szacunku, troski o głoszenie nawrócenia - odsłaniają prawdę o systemie komunistycznym, prawdę o człowieku i o jego wewnętrznej tęsknocie za Bogiem, który nie patrząc na uwarunkowania, prowadzi człowieka do zbawienia oraz pragnie stać się fundamentem jego życia.
Książka pt. Katolik w Rosji jest cennym materiałem historycznym, religioznawczym, psychologiczno-społecznym, ekumenicznym, który można wykorzystać w dalszych refleksjach naukowych dotyczących Kościoła na Wschodzie.