Są ludzie, którzy postami wyniszczyli swoje ciało, lecz ponieważ zabrakło im rozwagi, oddalili się od Boga - mówił św. Antoni Pustelnik w IV wieku
Istotą postu nie jest samo dobrowolne cierpienie, ale jak najpełniejsze zwrócenie się do Boga

Gdyby post trwał 40 lat, to niemożliwa byłby pokuta. Gdyby 4 dni, to nie miałby człowiek czasu pokutować - uważa ks. Jan O’Dogherty z Opus Dei. - Tymczasem 40 dni jest to w sam raz tyle, ile potrzeba. To 40 dni w roku zarezerwowane dla Boga. Musi być w tym czasie miejsce na wytężoną modlitwę, na pogłębione życie duchowe, na obcowanie z Bogiem.
Z tego właśnie założenia wychodzą proboszczowie wszystkich niemal parafii w obu warszawskich diecezjach. Zarówno ci, którzy przygotowują na Wielki Post specjalne „fajerwerki” jak choćby ks. Wojtek Drozdowicz w Lasku Bielańskim, jak i ci, którzy proponują tradycyjne formy wielkopostnego zamyślenia: rekolekcje, nabożeństwa Drogi Krzyżowej czy „Gorzkich żali”.
- Ważne jest, by każdy wybrał coś dla siebie i byśmy pamiętali, że Wielki Post stanowi okres szczególnego działania Bożej łaski, która dotyka w tym czasie nawet najbardziej oziębłych - mówi ks. Bogdan Bartołd, proboszcz katedry św. Jana na Starym Mieście.
Ks. Wojciech Osial, proboszcz parafii św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej, twierdzi, że to czas duchowej mobilizacji, by odrodzić się wewnętrznie. - Tak jak po zimie mobilizuje się cała przyroda, tak życie chrześcijanina ma na nowo rozkwitnąć na Wielkanoc.

Miłość i porządek w szufladzie

Co zrobić, by dobrze przeżyć okres Wielkiego Postu? By tego czasu nie zmarnować? Może warto pójść drogą naszych przodków i zacząć porządnie pościć? Tak jak w Polsce wieków średnich, kiedy - jak pisze w swych opracowaniach ks. Jędrzej Kitowicz - do tradycyjnych postnych pokarmów należały: śledzie i żur, czyli tzw. zalewajka z żytniego zakwasu. Cóż, z pewnością jakiś pomysł to jest. Ale można też pójść krok dalej. Tak jak w pierwszych wiekach Kościoła - ściśle połączyć post z modlitwą. Ojcowie Kościoła bowiem wyraźnie zaznaczali, że wcale nie jest najistotniejsza sama asceza ciała. „Są ludzie, którzy postami wyniszczyli swoje ciało, lecz ponieważ zabrakło im rozwagi, oddalili się od Boga” - mówił św. Antoni Pustelnik w IV wieku. Bazyli Wielki zaś pisał, że „wstrzemięźliwość nie polega na powstrzymaniu się od pokarmów, bądź na udręczeniu ciała, ale na odejściu od egoizmu i skierowaniu się ku Bogu”. Te zaskakujące stwierdzenia wyrastają z przekonania, że w życiu duchowym nie wystarczą same praktyki cielesne. A post cielesny nie jest jedynie sprawą powstrzymania się od jedzenia, ale dotyczy postawy całego człowieka. Wiąże się z postem duchowym, z opanowaniem siebie, z ożywieniem i odnowieniem w sobie wiary. I miłości.
- Tak naprawdę to miłość jest w Wielkim Poście najważniejsza. Ona jest na pierwszym miejscu, a nie reguły prawa - wyjaśnia ks. Jan Szubka, wykładowca prawa kanonicznego w Wyższym Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Warszawie. - Przepisy są ważne i trzeba je zachowywać, ale są one tylko pomocą na drodze do zbawienia. Ważne jest, by służyły wewnętrznej przemianie i zbliżały człowieka do Boga.
Podobną opinię wyrażała niestrudzona propagatorka Biblii prof. Anna Świderkówna, która pisała, że Wielki Post łączy się z myślą o umartwieniu, ale dodawała zarazem, że istotą postu nie jest samo dobrowolne cierpienie, lecz jak najpełniejsze zwrócenie się do Boga.
Dlatego postu nie można łączyć jedynie z odchudzaniem czy głodówkami zdrowotnymi. Post zawsze ma charakter religijny.
Trudniejszą formą postu są wyrzeczenia będące formą pomocy innym ludziom. - Ważny jest również post w odniesieniu do obowiązków domowych czy zawodowych: choćby podjęcie postanowienia, że będę punktualny, że zachowam porządek na biurku, w szufladzie - zaznacza ks. Jan O’Dogherty.
Co porządek na biurku ma wspólnego z Wielkim Postem?
- Wbrew pozorom, bardzo wiele - mówi ks. Jan. - Kiedy potrafię spełnić postanowienie dotyczące spraw przyziemnych, wtedy łatwiej mi jest pracować nad porządkiem swego wnętrza. Podejmowanie drobnych wyrzeczeń prowadzi do porządku w hierarchii wartości. Dzięki temu wiem, co w moim życiu jest najważniejsze. Od spraw rutynowych zatem, zdawałoby się nieważnych, idę do najważniejszych.

Przywrócić normalność

Wielki Post jest jedynym okresem w całym roku liturgicznym, w którym Kościół nakazuje przystąpić do spowiedzi i Komunii św. Właśnie sakrament pokuty jest jakby ukoronowaniem wszystkich praktyk pokutnych, podejmowanych wyrzeczeń, postanowień.
Na tę prawdę zwraca uwagę Ojciec Święty Benedykt XVI w tegorocznym orędziu na Wielki Post. Także w rozważaniach przed modlitwą „Anioł Pański” Papież apelował, by „często przystępować do spowiedzi, Sakramentu Przebaczenia, który należy dziś odkrywać na nowo”.
- Papież przywraca „normalność” sakramentom. Bo przecież przykazanie kościelne, które mówi o tym, że mamy spowiadać się przynajmniej raz w roku, tak naprawdę nam uwłacza - podkreśla ks. Tomasz Król, proboszcz parafii św. Tomasza na Ursynowie. - Bóg okazuje nam wciąż swoje miłosierdzie, a my robimy Mu łaskę i korzystamy z tego miłosierdzia tak rzadko? Podczas gdy z wszelkich zabrudzeń ciała myjemy się od razu!
Tak więc bez spowiedzi trudno w ogóle mówić o przeżywaniu Wielkiego Postu.

Nasz gość

Ks. prał. dr Grzegorz Bereszyński, wykładowca liturgiki na UKSW i na Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie
Pierwotne przygotowanie do Paschy, zwane postem paschalnym, trwało dwa dni i polegało na ścisłym poście w Wielki Piątek i w Wielka Sobotę. W następnych wiekach wydłużono go do jednego tygodnia, a potem do trzech.
Okres postu 40-dniowego - „Quadragesima Paschae” - znany jest w całym Kościele już w IV wieku, pisze o nim Egeria, a potwierdza Sobór w Nicei w 325 r. Post ten polegał na spożywaniu jednego posiłku dziennie (wieczorem) i powstrzymaniu się od mięsa i wina. Pod koniec średniowiecza wymogi zaostrzono i zakaz ten dotyczył także spożywania mleka, masła, sera i jaj.
W Rzymie rozpoczynał się on w 6. niedzielę przed Paschą, ale ponieważ w niedziele post nie obowiązywał, dlatego też od VII-VIII wieku wydłużono go tak, by dni postnych było 40, a jego początek zaczęto celebrować w środę poprzedzającą jego 1. niedzielę.
Obecnie okres przygotowania paschalnego, zwany Wielkim Postem, trwa od Środy Popielcowej do wieczoru Wielkiego Czwartku, do Mszy Wieczerzy Pańskiej wyłącznie.
Liczba postnych dni ma umocowanie biblijne. Przyjmując ją, starano się naśladować Jezusa, przebywającego na pustyni przez 40 dni oraz czas, w którym już jako Zmartwychwstały przebywał z uczniami.
Ojcowie Kościoła uzasadniając tę liczbę, odwoływali się często do Starego Testamentu. Czterdzieści dni trwał potop oczyszczający grzeszną ziemię i ratujący wiernego Noego. Tyle lat trwała wędrówka ludu wybranego do Ziemi Obiecanej. Przez 40 dni i 40 nocy przebywał Mojżesz na górze Synaj przed zawarciem przymierza z Bogiem. Czterdzieści dni wędrował Eliasz przez pustynię na górę Horeb. Prorok Jonasz ogłosił 40-dniowy czas nawrócenia dla Niniwy. Goliat przez 40 dni urągał ludowi izraelskiemu, zanim z pomocą Boga Dawid nie pokonał go. Panowanie Dawida też trwało 40 lat.

* * *

Droga Krzyżowa jak w Koloseum

Na nietypową Drogę Krzyżową zaprasza ks. Tomasz Król do parafii św. Tomasza na Ursynowie (ul. Dereniowa 12). W piątki o godz. 20 nabożeństwo poprowadzi młodzież ze scholi oraz oazy, kapłan natomiast będzie szedł z krzyżem od stacji do stacji - na wzór Drogi Krzyżowej w rzymskim Koloseum. Po nabożeństwie są przewidziane katechezy.

Rekolekcje dla Warszawy

Niespodziankę przygotowuje na Wielki Post ks. Bogdan Bartołd, proboszcz katedry św. Jana, który zaprosił do siebie o. Jana Górę. Znany dominikanin wygłosi „Rekolekcje dla Warszawy” (22-25 marca). Będą to konferencje wokół nauczania Jana Pawła II. - O. Jan przywiezie ze sobą pamiątki po Papieżu Polaku i to będzie niespodzianka - zapowiada proboszcz. W katedrze nowością będzie też Droga Krzyżowa - 14 stacji na specjalnych planszach. Nabożeństwo ma być odprawiane w każdy piątek Wielkiego Postu o godz. 18, będzie się kończyć adoracją i ucałowaniem relikwii Krzyża Świętego.

Pasja według św. Jana

Siedem grzechów głównych - to temat, wokół którego ks. Wojciech Osial będzie głosił homilie w każdą niedzielę Wielkiego Postu w parafii św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej, ul. Jana Pawła II 7. - Ma to zachęcić do rachunku sumienia i duchowej mobilizacji - mówi ks. Wojciech. Zaprasza też 4 marca o godz. 19 na wielkopostny koncert „Pasja według św. Jana”.