Trwają prace przy budowie nowego dworca kolejowego Warszawa Wileńska. Warto może przy tej okazji przypomnieć historię tego miejsca, związanego od dawna z dziejami warszawskich kolei.

Od początku lat 60. XIX stulecia Warszawa posiadała tylko jedną linię kolejową. Była nią otwarta 14 czerwca 1845 r. Kolej Warszawsko-Wiedeńska, której dworzec znajdował się przy skrzyżowaniu Alej Jerozolimskich i Marszałkowskiej. Następnym było wybudowanie linii prowadzącej do Petersburga, stolicy Cesarstwa Rosyjskiego. W latach 1859-1861 przy południowej stronie ulicy Wileńskiej, pomiędzy wylotami obecnych ulic Inżynierskiej i Konopackiej, wzniesiono gmach dworca Kolei Warszawsko-Petersburskiej, zaprojektowany przez Narcyza Zborzewskiego. Był to dość ciężki budynek w stylu klasycyzmu petersburskiego. Pomiędzy dworcem a ulicą znajdował się obszerny podjazd zwany foksalem. Gmach był oceniany niezbyt pozytywnie. Przewodnik po Warszawie i okolicach na rok 1873-74 F. Fryzego i

I. Chodorowicza pisał o nim, że jest "w ugrupowaniu pawilonów, jak niemniej w całości układu niezbyt szczęśliwie pomyślany". Natomiast Przewodnik po Warszawie i okolicy z planem miasta autorstwa W. Gomulickiego i J. Sobieszczańskiego (Lwów 1911) nazywa go nieefektowną budowlą.

Linię kolei żelaznej z Warszawy do Petersburga otwarto w roku 1862. Po drodze do stolicy Cesarstwa przebiegała ona przez Białystok i Wilno - stąd wzięły się nazwy położonych w pobliżu dworca ulic Białostockiej i Wileńskiej, która była główną arterią Nowej Pragi.

W celu połączenia dworca z miastem wytyczono ulicę Aleksandrowską ( obecnie praski odcinek alei Solidarności od Targowej do Wisły). Projektowano połączenie Dworców Petersburskiego i Wiedeńskiego linią kolejową przebiegającą po moście stałym. Pomysłu tego jednak zaniechano i zbudowano most wyłącznie drogowy, zaprojektowany przez inż. Stanisława Kierbedzia. Otwarto go pod koniec roku 1864. Natomiast w grudniu 1866 r. uruchomiono linię tramwaju konnego, łączącą oba wymienione dworce.

Dworzec Petersburski miał być w zamierzeniu władz rosyjskich najbardziej reprezentacyjnym dworcem Warszawy. W roku 1897 witał on cara Mikołaja II, który przybył do Warszawy z uroczystą wizytą.

Okres I wojny światowej przyniósł dworcowi zagładę. 4 sierpnia 1915 r. wojska rosyjskie, ustępując przed Niemcami, wycofały się z Warszawy. Opuszczając miasto Rosjanie zniszczyli wszystkie mosty na Wiśle oraz znajdujące się na Pradze obiekty o znaczeniu militarnym. Oprócz Dworca Petersburskiego spalono wówczas m.in. warsztaty Kolei Nadwiślańskiej oraz zabudowania Dworca Terespolskiego vel Brzeskiego ( obecnie Dworzec Wschodni). Wypalony główny budynek Dworca Petersburskiego ( fasada od strony ulicy Wileńskiej) wraz z zarośniętym trawą i chwastami dawnym podjazdem można zobaczyć na załączonej fotografii pochodzącej z roku 1918. Ocalały jedynie nieliczne z obiektów dworcowych.

W Polsce niepodległej zmieniono nazwę na Dworzec Wileński. Wypalony gmach nie został odbudowany, a jego ruiny rozebrano już w roku 1920. Prawie na tym samym miejscu (bliżej ulicy Targowej) wzniesiono w latach 1926-1928 według projektu prof. Mariana Lalewicza istniejący po dziś dzień monumentalny budynek Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej (Dyrekcji Kolei Państwowych). Funkcję zniszczonego dworca przejął niski, drewniany budynek zwrócony frontem do Targowej (oba obiekty na zdjęciu). Dotrwał on do lat 40.

W latach 1947-49 w miejscu prowizorycznego dworca wytyczono wschodni odcinek obecnej alei Solidarności (wówczas Gen. Karola Świerczewskiego) pomiędzy Targową a Radzymińską. Nowy dworzec musiał więc być położony bardziej na południe. Wzniesiono zatem prowizoryczny budynek przy ulicy Białostockiej, który pełnił swą funkcję aż do jesieni br.

Po II wojnie światowej Dworzec Wileński obsługiwał połączenia kolejowe z północno-wschodnimi terenami Polski (Białystok, Łomża, Suwałki, Gołdap, Hajnówka). Od roku 1976 w związku z otwarciem Dworca Centralnego wyruszają stąd jedynie pociągi podmiejskie w stronę Wołomina, Tłuszcza, Wyszkowa i Małkini. Obok dworca osobowego znajduje się również niewielka stacja towarowa. Swego czasu bezpośrednio z Dworcem Wileńskim łączyła się stacja Warszawa Targowa kolejki wąskotorowej do Marek i Radzymina, którą zlikwidowano w roku 1974.

Obecnie trwają prace przy budowie centrum handlowego wraz z nowym budynkiem dworca Warszawa Wileńska. Szkoda tylko, że zniszczono przy okazji niektóre z dawnych budynków Kolei Warszawsko-Petersburskiej. Wątpliwości budzi również samo centrum handlowe, które najprawdopodobniej doprowadzi do upadku małych praskich sklepów. Oprócz bankructwa drobnych przedsiębiorców, dzięki którym przetrwał na Pradze kapitalizm, przyniesie to również jeszcze jedną negatywną zmianę: miejsce osobistego kontaktu sprzedawca-klient zajmą bezosobowe relacje z supermarketem.