Zadanie pod nazwą „Opracowanie zasobu archiwalnego i przygotowanie inwentarza w postaci elektronicznej zbiorów Archiwum Diecezji Sandomierskiej 1818-2023 – Etap 6” zrealizowane zostało w ramach programu Wspieranie Działań Archiwalnych, organizowanego przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych ze środków przekazanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Całkowity koszt zadania wyniósł 39 256,10 zł, z czego dofinansowanie stanowiło kwotę 35 073 zł.

W tegorocznej edycji programu opracowano pięć nowych zespołów aktowych ze zbiorów Archiwum. Były to spuścizny archiwalne: Wyższego Seminarium Duchownego w Sandomierzu z lat 1820–2011 (353 jednostki archiwalne); Niższego Seminarium Duchownego w Sandomierzu z lat 1924–1952 (189 jednostek archiwalnych); Biblioteki Diecezjalnej w Sandomierzu z lat 1841–2020 (280 jednostek archiwalnych); Księży Demerytów z lat 1836–1885 (67 jednostek archiwalnych) oraz Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Kapłanów Diecezji Sandomierskiej z lat 1908–2003 (69 jednostek archiwalnych). Łącznie opracowano 958 kolejnych jednostek archiwalnych, których opisy znalazły się w Inwentarzu Archiwum Diecezji Sandomierskiej. Pozycja ta udostępniona jest na stronie www Archiwum i łącznie zawiera już 8 667 pozycji. Zestawienie to jest ogromną pomocą dla historyków, regionalistów i badaczy przeszłości, którzy bardzo szybko mogą wytypować poszukiwane materiały źródłowe, a następnie skorzystać z nich w czytelni Archiwum.

Tegoroczne zadanie zaowocowało szeregiem ciekawych odkryć. Jednym z nich jest gazetka szkolna Koła Literackiego przy Niższym Seminarium Duchownym w Sandomierzu, zatytułowana Ku Wyżynom. Publikacja ta zachwyca czytelników wysokim poziomem merytorycznym i unikatową tematyką. Do tej pory tytuł ten pozostawał całkowicie nieznany wśród badaczy prasy Sandomierza. Poruszające okazały się również wspomnienia i zapiski dotyczące osób przetrzymywanych przez Urząd Bezpieczeństwa w zarekwirowanym gmachu Niższego Seminarium Duchownego, gdzie mieściła się siedziba tej instytucji. Szczególną uwagę badaczy przyciągnąć mogą liczne spisy książek pochodzących ze skasowanych klasztorów w Królestwie Polskim, a przejętych przez Bibliotekę Seminaryjną w Sandomierzu. Stanowią one niezwykle cenny zbiór informacji o książnicach zakonnych oraz codziennym życiu w klasztorach. Wśród tych dokumentów znajdują się m.in. spisy dotyczące klasztorów Franciszkanów w Zawichoście, Franciszkanów Reformatów w Rytwianach i Solcu oraz Bernardynów w Radomiu. Nie mniej interesujący jest zbiór dokumentów z zespołu aktowego Księży Demerytów, dotyczący Instytutu w Liszkowie nad Niemnem (obecnie Litwa). Część tych materiałów pochodzi bezpośrednio z XIX-wiecznej kancelarii konsystorskiej biskupa sejneńskiego, znanego również jako biskup augustowski – Pawła Straszyńskiego. Archiwalia te otwierają nowe rozdziały w badaniach nad wspólną historią naszego regionu i terenów dzisiejszej Litwy.

Archiwum Diecezji Sandomierskiej wyraża nadzieję, że zrealizowane zadanie w ramach programu Wspieranie Działań Archiwalnych, przyczyni się do zwiększenia liczby osób korzystających z kościelnych zasobów źródłowych. Co w konsekwencji pozwoli odkryć wiele nieznanych dotychczas kart historii diecezji sandomierskiej i naszego regionu.

Ks. Wojciech Kania/Niedziela