Reklama

Opłatek - symbol miłości i pokoju

WERONIKA RÓŻYCKA
Edycja sosnowiecka 52/2000

W polskich domach, na stole gości tylko raz w roku. Symbol braterstwa, miłości, pokoju i pojednania - biały opłatek. Niekiedy traktowany jest jako jeszcze jeden świąteczny dodatek w rodzaju choinki czy kolorowych świecidełek. Przy okazji pięknych, niezwykle ciepłych i rodzinnych Świąt Bożego Narodzenia warto przypomnieć tradycje związane z białym chlebem, zwyczaje łamania się nim oraz drogę, jaką pokonuje zanim pojawi się na naszym stole.

Śladami tradycji

Łacińskie słowo "oblata", od którego najprawdopodobniej wywodzi się nazwa opłatka, oznacza chleb ofiarny. Pierwsi chrześcijanie spotykający się jeszcze w ukryciu, nie zawsze mogli uczestniczyć w sprawowaniu Mszy św. Część chleba przynoszonego na ofiarę w czasie Eucharystii kapłan błogosławił bez dokonania jego przemiany w Ciało Pańskie. Po Mszy św. rozdawano ten chleb, zwany po grecku "eulogią", wiernym, by podzielili się nim z nieobecnymi na celebracji Najświętszej Ofiary. Służyło to podkreśleniu wspólnoty chrześcijańskiej w czasach, gdy zasadniczo wszyscy obecni na Eucharystii przyjmowali Komunię św. Powoli zwyczaj ten zanikał, ponieważ przystąpienie do Komunii św. było uwarunkowane czystością sumienia, a z tym różnie bywało. W Polsce tajemnymi drogami tworzenia tradycji, zwyczaj łamania się pobłogosławionym chlebem przetrwał w wigilijnym dzieleniu się opłatkiem, w połączeniu ze składaniem życzeń pomyślności na następny rok.

Przepis na wytwarzanie zarówno komunikantów, jak i opłatków jest bardzo prosty. Wystarczy woda, mąka i praca ludzi - to pozornie wszystko, co można na temat wypieku opłatka powiedzieć. A jednak tak nieskomplikowana receptura obłożona była ceremoniałem, który miał podkreślić sakralny wymiar ofiarnego chleba.

W średniowieczu przywilej wypiekania opłatków miały jedynie osoby konsekrowane Bogu. Przywdziewały one na ten czas odświętne szaty, a podczas pracy śpiewały nabożne pieśni. Przed samym wypiekiem starannie dobierały ziarna pszenicy, myły żarna, na których je mielono i czyściły sito, przez które przesiewano mąkę. Używane w starożytności mocno rozgrzane kamienie lub żelazne płyty, na które wylewano rzadkie ciasto, zastąpiono w średniowieczu żelaznymi szczypcami z wgłębieniem w kształcie koła. Forma monety z wyrytymi symbolami chrześcijańskimi była przeciwieństwem judaszowych srebrników z insygniami cesarza.

Dopiero w wieku XVI ważne zadanie wypieku opłatków i komunikantów powierzono osobom świeckim, ale tylko tym, którzy pracowali przy kościele. Organiści i kościelni, w tajemnicy przed księdzem dobrodziejem, sprzedawali czasem jeszcze nie poświęcone opłatki przekupkom, które handlowały nimi na targu. Wówczas to opłatek zyskał kilka nowych zastosowań: smarowano go miodem i dawano dzieciom, które się tym smakiem zachwycały, zaś dorośli we dworze używali go do pieczętowania listów.

Trudno jest orzec, czy przekupki w XVI stuleciu zapoczątkowały proceder odzierania opłatka ze swojej sakralnej aury, chroniącej go przed profanowaniem. Niewątpliwie jednak wielu zatraciło poczucie świętości ofiarnego chleba. Dziś opłatek kupić można nie tylko w sklepie z dewocjonaliami, ale również w sklepie chemicznym, spożywczym lub na ulicznym straganie. Stał się on towarem, przedmiotem sezonowej, pośpiesznej wymiany handlowej.

Reklama

Szczególna łaska, szczodry dar

W czas przedświątecznej gorączki na pewno nikt z nas nie myśli, skąd właściwie bierze się opłatek, przecież przez cały rok nie widać go w sklepach. Kto robi opłatki i jak obecnie wygląda ich wypiek. Aby odpowiedzieć na te pytania, musiałam zajrzeć do jednej z wytwórni opłatków, hostii i komunikantów znajdującej się na terenie naszej diecezji. Właścicielami stosunkowo małej, rodzinnej, można by rzec, kameralnej fabryki opłatków są państwo Jadwiga i Jan Raczyńscy z Chruszczobrodu. W tym roku mija 10 lat , gdy postanowili samodzielnie wypiekać ofiarny chleb. Ten mały jubileusz jest powodem, aby coś więcej dowiedzieć się o pracy nad wigilijnym opłatkiem. "Właściwie nie pamiętamy, jak zrodził się pomysł wypieku opłatków, komunikantów czy hostii. Pamiętamy natomiast bardzo dobrze, jakie mieliśmy kłopoty ze znalezieniem maszyn do pieczenia. Nie są to rzeczy pospolite, a więc o nich nie było nigdzie słychać. Konkurencja też nie mówiła zbyt wiele. W końcu jednak trochę dzięki protekcji, trochę dzięki szczęściu, udało zakupić się dwie pierwsze maszyny" - wspomina p. Jan swoje pierwsze kroki w tym fachu. "Posiadanie maszyn znaczyło dla nas bardzo wiele, ale nie potrafiliśmy jeszcze wypiekać. Pierwsze próby oczywiście były nieudane. Ciasto wylewało się na boki. Jednak metodą prób i błędów doszliśmy do perfekcji" - mówi p. Jadwiga, która te początki wspomina ze śmiechem. Ale tamten pamiętny, pierwszy wypiek zapoczątkował kilkuletnią pracę, która w wielu miejscach przypomina trud średniowiecznych mnichów.

Początkowo państwo Raczyńscy piekli w piwnicy swojego domu. Dzisiaj mają specjalnie na ten cel wyposażony warsztat, składający się z czterech pomieszczeń. W jednej z nich stoi 6 maszyn piekarniczych, które mają kształt dwóch grubych, złączonych płyt. Na spodnią część wylewa się ciasto, po czym szybko i energicznie zamyka się górną część. W jednej maszynie mieści się sześć opłatków. Piecze się je około 2 minut. Nie można zwolnić ani przyśpieszyć tego procesu, ponieważ opłatki wyszłyby z maszyny żółte, a ich jakość byłaby wątpliwa. " W tej pracy nie ma mowy o odpoczynku. Od chwili włączenia maszyn trzeba być na nogach non stop - chodzić od jednej maszyny do drugiej. Przy każdym zamknięciu urządzenia wytwarza się para, w pomieszczeniu jest więc gorąco. Nie można usiąść czy zrobić sobie przerwy na kawę. Kilkudziesięciosekundowe opóźnienie niszczy całą partię" - opowiada p. Jan. U państwa Raczyńskich pachnie wigilią już latem, bowiem pół roku przed Bożym Narodzeniem zaczyna się praca, przy czym w listopadzie i grudniu pracują dwa razy więcej. "Czasem zdarzy się, że księdzu nagle braknie opłatków. Wtedy włączamy maszyny nawet o 12.00 w nocy i pieczemy, aby rano już miał. Takie przypadki zdarzają się co roku" - mówi żona p. Jana. Fabryka p. Raczyńskich jest niewielka, kameralna, to utrudnia dotarcie do niej wielu kapłanom, organistom czy kościelnym. Nie ma też żadnej reklamy. Odbiorcami są więc przede wszystkim zaprzyjaźnieni księża i to wszystko. Praca ta jest ciężka i sezonowa, nie przynosi też kokosów. Zresztą p. Janowi i p. Jadwidze nie chodzi o zbicie fortuny. To dlaczego pracują, to przede wszystkim przeświadczenie o szczególnego rodzaju misji, jaką przyszło spełniać im w tym życiu, a swoją pracę przy wypieku ofiarnego chleba traktują jako szczodry dar od Boga. Oprócz białych opłatków wypiekane są też kolorowe dla zwierząt, do których używa się specjalnych barwników spożywczych. Jeśli chodzi o wzory na opłatkach, to każdy z nich jest inny. Przedstawia zazwyczaj sceny Narodzenia Pańskiego.

Jakość wyrobów p. Raczyńskich znana jest wśród odbiorców. Opłatki robione są z najlepszej mąki pszennej, która nie zawiera pyłów ani zbyt wiele glutenu. "Dbamy o to, aby wszystko było zgodne z recepturą i aby nikomu nie zabrakło białego, ofiarnego chleba na wigilijnym stole" - wyznaje p. Jadwiga.

* * *

Sam biały opłatek, poza czasem Świąt Bożego Narodzenia może nic nie oznaczać, prócz wypieku z mąki i wody. Dopiero nasz szacunek, jakim go obdarzamy, sprawia, że staje się on symbolem. Opłatków nie powinno się kupować w miejscach przypadkowych. Zadbajmy o jego pobłogosławienie przez kapłana, okażmy szacunek dla wielowiekowej tradycji Kościoła dla chleba, który przy wigilijnym stole pozwala zapomnieć o wzajemnych urazach i krzywdach, który przypomina o mieszkającej w nas miłości.

Reklama

Lech Dokowicz podczas spotkania „Polska pod Krzyżem”: Polacy, nawróćcie się, póki jest czas!

2019-09-14 14:43

ks. an / Włocławek (KAI)

"Polacy, nawróćcie się, póki jest czas!” – zaapelował dziś Lech Dokowicz, jeden z organizatorów odbywającego się we Włocławku spotkania ewangelizacyjnego „Polska pod Krzyżem”. Wygłosił on konferencję pt. „Odrzucenie Krzyża i walka duchowa w współczesnym świecie”.

Archiwum Lecha Dokowicza
Żyjemy w czasach, w których większość ludzi rodzi się dla piekła, a nie dla nieba – mówi Lech Dokowicz

Dokowicz przytoczył świadectwo swojego życia wspominając, że przez 20 lat pędził los emigranta. „Przebywałem w Stanach Zjednoczonych w środowisku filmowców. Poddany byłem inicjacji satanistycznej, zły duch dawał mi obietnice, co mogę zyskać, jeśli opowiem się za nim. Ale moja matka modliła się 17 lat o moje nawrócenie i w jeden dzień przeżyłem nawrócenie, przyjęła mnie wspólnota Kościoła katolickiego, poczułem moc modlitwy, bo modlili się za mnie nieznani ludzie” – rozpoczął swoją konferencję Dokowicz.

Wskazywał, że nie ma ważniejszego pytania niż to, gdzie trafimy po śmierci: do życia wiecznego czy do wiecznego potępienia. Opowiadając o pracy nad poszczególnymi filmami, mówił o wezwaniu, jakie Bóg stawia wobec człowieka. „Nakręciłem pierwszy film o prześladowaniu chrześcijan w krajach muzułmańskich. Jaką łaską jest, że każdego dnia możemy pójść do kościoła, każdego dnia możemy poprosić kapłana o spowiedź, każdego dnia karmić się Ciałem Pańskim. Wielu z nas tego nie docenia, bo ta ziemia utkana jest krzyżami, kapliczkami, świątyniami” – mówił współorganizator wydarzenia.

Lech Dokowicz nawiązał też do kryzysu, jaki przeżywa Kościół w związku z czynami pedofilskimi, jakich dopuścili się niektórzy duchowni. „Trzeba to wypalić, ale trzeba też zrozumieć, ze zły duch chce oddzielić ludzi od kapłanów, to jest wojna przeciw kapłanom, bo jak ludzie odwrócą się od kapłanów, to nie ma sakramentów. Dlatego musimy otoczyć modlitwą kapłanów, stanąć przy nich. To jest zadanie dla nas świeckich” – apelował Dokowicz.

Organizator "Polski pod Krzyżem" mówił też o ochronie życia. „Pojechaliśmy do Holandii i chcieliśmy rozmawiać z lekarzami, którzy zabijają ludzi starszych. Naszym celem był tzw. ojciec chrzestny eutanazji. Pracował na oddziale noworodków, jak rodziło się chore dziecko, sam podejmował decyzję o jego życiu lub śmierci. Okazało się, że w domu tego człowieka odbywały się satanistyczne rytuały, cały dom pełen był satanistycznych obrazów. On do końca nie zrozumiał, kim jesteśmy, wypowiedział zdania, dzięki którym wielu zrozumiało czym jest eutanazja. To jest ciemność, to jest coś, co sprawia, że w momencie odchodzenia ze świata, gdy człowiek mógłby odjąć decyzję o powrocie do Boga, nie daje się na to szansy” – wyjaśniał prelegent.

Jako receptę na walkę ze złem Dokowicz podał modlitwę. „Dlaczego się nie modlisz, dlaczego modlitwa nie jest na pierwszym miejscu?” - pytał prelegent wskazując, że obrońcy życia w Ameryce całą dobę modlą się. "Po 10 latach pracy przed klinikami w USA, w stanie Nowy Jork zamknięto połowę klinik aborcyjnych i uratowano życie wieczne wielu osób - wskazywał.

„Co mówi nam Pan Bóg? Nasze działania muszą wypływać z doświadczenia modlitwy, z kolan, musimy pełnić Jego wolę, a nie realizować swoją” – mówił Dokowicz. „Wielu myśli o grzechach przeciwko życiu. Zabijanie nienarodzonych jest w oczach Boga tak potworne, że woła o pomstę do nieba, a to znaczy, że nie będzie pokoju w żadnym narodzie, dopóki będą trwały takie czyny. Jeśli znajdą się ludzie, którzy zniosą te przepisy o aborcji, Bóg pobłogosławi tak, że będziemy płakać ze szczęścia. Ustanawiający prawa aborcyjne mają krew na rękach i stoją nad przepaścią piekła” – podkreślił prelegent.

„Po 1989 r. wielu Polaków porzuciło życie duchowe, przestali modlić się z dziećmi przy ich łóżeczkach, wybrali materializm. Jeżeli dzieci nie są tak wychowywane, nie ma przekazu wiary w domach, żeby ochronić ich przed pokusami, to dzieje się to, co widzimy. Ludzie zaczęli traktować grzech jako zabawę, przyjemność, nic groźnego. Potrzeba więc nawrócenia. Polacy, nawróćcie się, póki jest czas!” – apelował Dokowicz. Zachęcał do zawierzenia się Maryi i stanięcia pod krzyżem. „Będziemy patrzeć w stronę krzyża Pana przez pryzmat życia, by zanieść to, co trudne, ale też i prosić, żeby móc zmartwychwstać”.

Organizator spotkania podziękował Panu Bogu za to, że po „wielkiej pokucie” i „różańcu do granic”, pomimo trudności doszło do spotkania we Włocławku. Za decyzję wsparcia i organizacji wydarzenia podziękował też biskupowi włocławskiemu Wiesławowi Meringowi.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Papież do lekarzy: nie traćcie z oczu godności człowieka

2019-09-20 15:45

vaticannews.va / Watykan (KAI)

Odpowiedzialność pracowników służby zdrowia dotycząca troski o chorego znajduje najgłębszą inspirację we wrodzonym i niezbywalnym wymiarze etycznym zawodu lekarskiego, o czym świadczy już starożytna przysięga Hipokratesa, według której każdy lekarz jest zobowiązany okazywać najwyższy szacunek życiu ludzkiemu i jego świętości. Słowa te, zaczerpnięte z encykliki Jana Pawła II "Evangelium vitae", papież Franciszek skierował do członków Krajowej Federacji Towarzystw Chirurgów i Dentystów we Włoszech, których przyjął na audiencji.

© "L'Osservatore Romano"

Franciszek zaznaczył, że choroba nie jest tylko przypadkiem medycznym, ale stanem konkretnej, niepowtarzalnej osoby. Stąd potrzeba swoistego kodeksu wartości, aby nadać chorobie i pracy lekarskiej wymiar ludzki. Papież przestrzegł także przed wchodzeniem w kulturę śmierci.

- Wobec wszelkich zmian, jakie zachodzą w medycynie i społeczeństwie, których jesteście świadkami, ważną rzeczą jest, aby lekarz nie stracił z oczu wyjątkowości każdego chorego, z jego godnością i wrażliwością. Mężczyznę i kobietę, którym należy towarzyszyć z sercem, mądrością, szczególnie w najtrudniejszych sytuacjach. Dzięki takiej postawie można i powinno się odrzucić wszelką pokusę – wywołaną także przez zmiany ustawodawcze - używania medycyny dla wypełnienia woli chorego, który chce umrzeć, towarzysząc mu przy samobójstwie lub będąc bezpośrednią przyczyną śmierci poprzez eutanazję. Chodzi o błędne drogi wobec wyborów, które nie są, jak by się wydawało, wyrazami wolności człowieka, gdyż niosą ze sobą możliwość odrzucenia chorego lub fałszywe współczucie wobec prośby o pomoc w przyśpieszeniu śmierci - podkreślił papież.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem