Reklama

Wiadomości

Wszyscy jesteśmy artystami

Henryk Sienkiewicz znany jest głównie jako autor „Trylogii” oraz innych powieści na tle historycznym. Mniej zwraca się uwagę na jego spostrzeżenia dotyczące artystów i sztuki, hojnie rozsiane w twórczości, a także w notatkach dziennikarskich i korespondencji

Niedziela Ogólnopolska 19/2016, str. 42-43

Kazimierz Mordasewicz

Uprawniały go do tego zarówno osobiste doświadczenie i obserwacje, jak i wyznania licznych twórców ze wszystkich dziedzin sztuki, z którymi miał kontakt. Znał Józefa Chełmońskiego, Leona Wyczółkowskiego, Juliana Ejsmonda, Helenę Modrzejewską, Marcelinę Sembrich-Kochańską, Cypriana Godebskiego, Stanisława Witkiewicza, być może Klarę Wieck-Schumann i wielu innych. Poprzez twórczość znał Włochów, Anglików, Niemców – m.in. Fra Angelica, Carracciego, Correggia, Sassoferrato, Crocego, Celliniego, Greuze’a, a osobiście mógł mieć kontakt z Lenbachem i z Angellim.

Wśród artystów – bohaterów utworów Sienkiewicza są więc malarze, rzeźbiarze, muzycy, różniący się wiekiem, narodowością, debiutanci i laureaci najwyższych wyróżnień, jurorzy konkursów, cieszący się sławą i dążący do niej biedacy oraz wolni od trosk i chęci walki o byt.

Zainteresowania sztuką i artystami nie wyniósł Sienkiewicz ani z domu rodzinnego, ani ze szkoły. Świadczy o tym opowiadanie „Wspomnienie”, napisane niewiele ponad dziesięć lat przed śmiercią. Przedstawił w nim swą reakcję na obraz uchodzący za „Wskrzeszenie Piotrowina”, a w rzeczywistości było to „Wskrzeszenie Łazarza”.

Reklama

Kim jest artysta?

Sienkiewicz odtwarza również stany psychiczne artystów, borykających się zarówno z trudnościami materialnymi, jak i z nadaniem właściwego kształtu swej wizji twórczej. Noblista obserwuje ich wnikliwie, by jak najwierniej odpowiedzieć sobie i innym na nurtujące go pytanie: kim jest artysta? Penetruje też różne źródła. Dociera do pierwotnego znaczenia tego słowa, do renesansu nie było bowiem pojęcia „artysta”. Wśród malarzy nie odróżniano tych pokojowych od twórców – wszystkich uważano za rzemieślników. Powodem deprecjacji, lekceważącego, wręcz pogardliwego stosunku do nich był m.in. ich wygląd zewnętrzny. Ubranie mieli stale poplamione farbami. Stąd np. ani Michał Anioł, ani Leonardo da Vinci nie ośmieliliby się siedzieć w towarzystwie swych mecenasów. Nie było wtedy pojęcia zbiorowego: „artysta”, bo nie istniał nawet termin „rzeźbiarz”. Osobne nazwy stosowano dla tworzącego w kamieniu, glinie, drewnie czy mydle. Do zmiany postanowił doprowadzić genialny da Vinci. Dostrzegłszy różnicę w traktowaniu muzyków, udowodnił, że malarz musi mieć wiedzę z różnych dziedzin: najpierw z geometrii (która była wyższym stopniem wtajemniczenia matematycznego), przez optykę, teorię barw, po technikę przygotowania farb i materiału podkładowego.

Liczne kontakty Sienkiewicza z artystami reprezentującymi różne rodzaje i dziedziny sztuki oraz zainteresowanymi nią nie mogły nie znaleźć odzwierciedlenia w jego pismach. Rozsiał je obficie w korespondencji prywatnej i oficjalnej, w notatkach dziennikarskich i prozie artystycznej. Obserwacje doprowadziły Sienkiewicza do wniosku, że „artysta jest to ptak zakładający gniazdo zarówno pod strzechą wiejskiej chaty, jak pod dachem pałacu”, co wyraził w noweli „Ta trzecia”.

Wrażliwość i talent

Kontakty z licznym gronem artystów wielu rodzajów sztuki miały różny charakter. Najbliżsi byli Sienkiewiczowi malarze. Z Kazimierzem Pochwalskim pojechał do Ameryki. Jemu też powierzył wynajęcie mieszkania we Włoszech, gdyż Dziunia – córka wymagała kuracji po zabiegu chirurgicznym. Henryk Rodakowski uczył Dziunię malować. Jeden obraz stworzyli wspólnie. Kiedy w pobliżu Oblęgorka osiedlił się malarz Józef Deskur, wyprawiali się razem na polowania. Otrzymał też od niego 12 kartonów ilustrujących „Baśnie z tysiąca i jednej nocy”. Niestety, zaginęła obfita korespondencja noblisty z Leonem Wyczółkowskim. Aleksander Gierymski był pierwowzorem Magórskiego w noweli „Ta trzecia”, a Stanisław Witkiewicz w tym samym utworze – artysty malującego truposze. Cyprian Godebski, syn powstańca z 1830 r., poznany w Paryżu podczas wielkiej Wystawy Powszechnej w 1878 r., urzekł wielu rzeźbami typów antropologicznych. Sienkiewicz, jako przewodniczący Komitetu Budowy Pomnika Adama Mickiewicza, powierzył jego wykonanie Godebskiemu. Pomnik ten odsłonięto w Warszawie w 1898 r. – w obecności najstarszej córki Mickiewicza – w całkowitym milczeniu, gdyż cenzura carska nie zezwoliła Sienkiewiczowi na wygłoszenie okolicznościowego przemówienia.

Reklama

Trudno wymienić wszystkich artystów znanych Sienkiewiczowi. Należy jednak zaznaczyć, że przede wszystkim są to artyści wybitni, jurorzy w międzynarodowych konkursach, laureaci najwyższych odznaczeń. Takimi są później w utworach Magórski, Świrski, Śniatyński. Ich wypowiedzi na temat sztuki i nieodłącznego od niej artysty w jakiejś mierze odzwierciedlają poglądy Henryka Sienkiewicza.

Znacznie mniej miejsca w jego twórczości zajmują muzycy. Reprezentuje ich powszechnie znany „Janko Muzykant”, dziecko obdarzone niezwykłą wrażliwością na dźwięki. Inny przykład stanowi Marynia (z „Wirów”), studiująca w Belgii, czy Staś Barcewicz, koncertujący od 10. roku życia w Polsce, krajach europejskich, a nawet w Ameryce. Wrażliwość i talent są zatem czynnikami wyróżniającymi artystę w społeczeństwie. Właśnie talent otwiera drogę do sukcesu i w ten sposób zapewnia pozycję społeczną. Przykładem jest Magórski: zabiega z powodzeniem o względy Kazi Susłowskiej, ale jej despotyczny tato nie widzi w tym kariery, każe zerwać zaręczyny. Kolejne plotki o malarzu i jego sukcesy decydowały o postanowieniach ojca. Uzasadniona była prawda, że artysta to taki ptak, który „jednym skrzydłem sięga nieba, a drugie wlecze po ziemi”.

Podobnie jak pojęcie artysty trudny do określenia jest właśnie ów tajemniczy talent. Jego różnorodność ilustrują wypowiedzi Sienkiewicza o pisarzach. Maria Konopnicka ma talent dośpiewania tego, co się dzieje w duszy człowieka. Współczuje wszystkim cierpiącym tak, że ich ból nam się udziela. Eliza Orzeszkowa ma talent do opisywania detali, a Bolesław Prus jest przede wszystkim humorystą i potrafi rozbawić nawet największego hipochondryka. Emil Zola zaś ma wielki talent pisarski, ale nie liczy się z tym, że pisarz jest odpowiedzialny nie tylko za słowa, lecz także za myśl, jaką podsunie czytelnikowi. Tę prawdę należy jednak odnieść do wszystkich posługujących się słowem.

W obronie polskości

Dzieła sztuki są wynikiem nie tylko talentu, ale i trudnej, żmudnej pracy. Bohater Sienkiewicza Świrski rozumie konieczność ćwiczenia przez muzyków, malarzy czy rzeźbiarzy, ale zarazem spostrzega, że jeśli jako pisarz zaniedba codzienne ćwiczenie, mózg tępieje, a ręka nie wie, co ma robić. Inny bohater zwraca uwagę na tajemnicę rzemiosła pisarskiego. Ma wspaniały pomysł – tylko siąść i pisać – ale gdy weźmie pióro do ręki, myśl ucieka nie wiadomo dokąd.

Dlaczego więc artyści „znęcają się” nad sobą, nie zmieniają swych zainteresowań? Praca zwykłych ludzi, znacznie mniej angażująca i wymagająca prostszego wysiłku, jest źródłem utrzymania, o jakim artyści nawet nie marzą. W twórczości Henryka Sienkiewicza ich udziałem jest najczęściej bieda wyniszczająca i talent, i zdrowie. Często chorują, umierają młodo lub wyjeżdżają z ojczyzny. Są jak wolny najmita z wiersza Konopnickiej: „Chce – niechaj żyje, a chce – niech umiera!/ Czy się utopi, czy chwyci się pracy,/ Nikt się nie spiera.../ (...) Nikt się, co robi, jak żyje, nie spyta...”. Jak żyć w kraju, gdzie zarobek artysty wystarczy na kupno rękawiczek?

Sienkiewicz marzy o polskiej operze obsadzonej rodzimymi utalentowanymi muzykami, którzy byli zmuszeni wyjechać z kraju, a nie zapomnieli o swej polskości, jak Sembrich-Kochańska. Podobnie marzy o polskim teatrze z Modrzejewską oraz innymi aktorami. Ubolewa też, że Europa nie zna polskich malarzy. Na Wystawie Powszechnej w Paryżu w 1875 r. ich obrazy nie są identyfikowane jako dzieła polskich twórców, a przypisywane uczelniom, miastom, w których kończyli studia (np. Petersburg, Monachium), poczas gdy Francuzi, Anglicy, Niemcy dbają o łączenie ich z ojczyzną.

Do świata sztuki należą także ci, którzy noszą miano „odbiorców sztuki” (gdy niczego jej nie odbierają). Są wrażliwi na jej wartości, związek z pięknem oraz dobrem i prawdą, a więc zmysłami niejako wewnętrznymi, zwanymi z grecka „aesthesis”, dla odróżnienia od zmysłów wzroku, słuchu, wcześniej nazwanymi z łaciny: „sensus”. Są to zatem estetorzy, a wśród nich miłośnicy sztuki, jej znawcy, krytycy, recenzenci, kolekcjonerzy, konserwatorzy, kupcy i sprzedawcy (pośrednicy między twórcą a nabywcą). „Estetor” wzbogaca rodzinę wyrazu „esteta”, czyli: wrażliwy na piękno, otaczający się pięknymi przedmiotami. Estetyk filozof zajmujący się działem filozofii (estetyką) – Władysław Tatarkiewicz w „Dziejach sześciu pojęć” wznosi artystów w hierarchii ku nadczłowieczeństwu.

Dążenie do sławy

Henryk Sienkiewicz porusza nierozłączny z artystą problem sławy. Ma do niej niejednolity stosunek. Ona wynosi twórców ponad przeciętność, ujawnia dwojakość ich natury: jest jak ów ptak o dwu skrzydłach o różnej funkcji. O sławie marzy każdy artysta, gdyż zmienia ona jego życie. W debiutanckim obrazku „Czyja wina” w 1869 r., wyraża się lekceważąco o sławie, mówiąc, że jest jak podnóżek dla ukochanej kobiety. Któremuś z bohaterów innego utworu przypisuje opinię, że trzeba być bardzo źle urodzonym, by stawiać sławę na biurku, nosić na piersi czy obnosić się nią z dumą. Najostrzej potępił dążenie do sławy, tworząc postać Nerona – wolnego od trosk materialnych, ograniczeń cenzury, mającego akceptację (szczerą lub udawaną) krytyków (Petroniusza czy Tygellina). W dążeniu do sławy bohater „Quo vadis” zatraca poczucie człowieczeństwa, szuka coraz bardziej wymyślnych wrażeń. Są to: spowodowanie śmierci najbliższych – żony, dziecka, matki oraz przyjaciół (Seneki, Petroniusza). Posuwa się nawet do podpalenia Rzymu, by jak Homer mógł podziwiać pożar stolicy. Umożliwia mu to oskarżenie chrześcijan, za co skazuje ich na okrutną śmierć jako „żywe pochodnie”. Do ostatniej chwili życia wierzy w swój talent („Jaki artysta ginie”) i myśli o tym, że gdyby mógł jeszcze zaśpiewać, uratowałby swe życie. W ten sposób Sienkiewicz podważa i kompromituje chorobliwe dążenie artystów do sławy. Za paradoks można uznać fakt, że „Quo vadis” – utwór, w którym Sienkiewicz potępia wypaczony, bo nieludzki sposób dążenia do sławy – stał się podstawą przyznania mu w 1905 r. najbardziej prestiżowej wtedy Nagrody Nobla, a zatem przyniósł mu sławę. W uzasadnieniu przyznania nagrody napisano: „za znakomite zasługi jako pisarza epickiego”.

W „Bez dogmatu” światowej sławy pianistka Klara Hilst (której wzorcem była prawdopodobnie Klara Wieck-Schuman) mówi do Płoszowskiego: „Pan także jest artystą! Można nie grać, nie pisać, nie malować, a w duszy być artystą”. Zdanie zaskakujące. Analizując powyższą myśl, należy zwrócić uwagę na różne zakresy terminu artysta – od rzemieślnika, przez elitę, do ludzkości.

Tym samym Sienkiewicz przekazuje informację o twórczych możliwościach każdego z nas. I jako artyści wszyscy mamy obowiązek przekształcania samych siebie. Jest to praca niesłychanie żmudna i odpowiedzialna, jak praca każdego artysty. Sienkiewicz wyraźnie widzi cel i sens życia ludzkiego w kształtowaniu siebie, tzn. we wcielaniu w życie ideałów prawdy, dobra, piękna.

2016-05-04 10:33

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Abp Gądecki apeluje o stworzenie możliwości przyjmowania Komunii Świętej na rękę

2020-08-07 12:35

[ TEMATY ]

abp Stanisław Gądecki

Episkopat.pl

Apeluję ponownie do wszystkich wiernych o ścisłe przestrzeganie zaleceń służb sanitarnych, a zwłaszcza o zakrywanie ust i nosa podczas nabożeństw religijnych – napisał Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski abp Stanisław Gądecki w Apelu.

Przewodniczący Episkopatu zaapelował również do kapłanów, aby przypominali uczestnikom zgromadzeń religijnych o obowiązku zakrywania ust i nosa oraz aby stwarzali wiernym możliwość przyjmowania Komunii Świętej na rękę.

Jednocześnie podziękował za konsekwentne i sumienne przestrzeganie zaleceń w ostatnich miesiącach, „dzięki czemu parafie – choć w trudniejszych warunkach – mogą dalej, bez przeszkód prowadzić swoją aktywność duszpasterską i służyć nam wszystkim”.

„Wakacyjny czas sprzyja wypoczynkowi, podróżowaniu i spotkaniom z najbliższymi, może on jednak osłabić naszą czujność. Epidemia się nie skończyła i dlatego – w trosce o zdrowie wszystkich, zwłaszcza osób bardziej narażonych – proszę o roztropność i konsekwentne stosowanie zaleceń sanitarnych” – podkreślił Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski, błogosławiąc na dalszy czas wypoczynku i pracy.

BP KEP

Publikujemy pełną treść Apelu:

Warszawa, dnia 7 sierpnia 2020 roku

Apel Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski

o przestrzeganie zaleceń sanitarnych

W ostatnich dniach docierają do nas informacje o wzroście zakażeń koronawirusem.

W poczuciu odpowiedzialności za życie i zdrowie Polaków, apeluję ponownie do wszystkich wiernych o ścisłe przestrzeganie zaleceń służb sanitarnych, a zwłaszcza o zakrywanie ust i nosa podczas nabożeństw religijnych.

Apeluję do kapłanów, aby przypominali uczestnikom zgromadzeń religijnych o tym obowiązku oraz by stwarzali wiernym możliwość przyjmowania Komunii Świętej na rękę, według szczegółowych przepisów diecezjalnych.

Dziękuję za konsekwentne i sumienne przestrzeganie zaleceń w ostatnich miesiącach, dzięki czemu parafie – choć w trudniejszych warunkach – mogą dalej, bez przeszkód prowadzić swoją aktywność duszpasterską i służyć nam wszystkim.

Wakacyjny czas sprzyja wypoczynkowi, podróżowaniu i spotkaniom z najbliższymi, może on jednak osłabić naszą czujność. Epidemia się nie skończyła i dlatego – w trosce o zdrowie wszystkich, zwłaszcza osób bardziej narażonych – proszę o roztropność i konsekwentne

stosowanie zaleceń sanitarnych.

Na dalszy czas wypoczynku i pracy wszystkim z serca błogosławię,

+ Stanisław Gądecki

Arcybiskup Metropolita Poznański

Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski

CZYTAJ DALEJ

UOKiK: 115 mln zł kary dla Biedronki

2020-08-10 10:21

[ TEMATY ]

gospodarka

sklep

Prezes UOKiK Tomasz Chróstny nałożył na właściciela sieci Biedronka - spółkę Jeronimo Martins Polska – karę w wysokości 115 mln zł - poinformował w poniedziałek Urząd. Biedronka naruszała prawa konsumentów, nieprawidłowo informując o cenach w sklepach - dodał.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów poinformował w komunikacie, że napływały do niego "liczne skargi konsumentów oraz informacje z Wojewódzkich Inspektoratów Inspekcji Handlowej dotyczące nieprawidłowego uwidaczniania cen w sklepach sieci Biedronka".

"Setki sygnałów dotyczyły wyższych cen w kasie, niż na sklepowych półkach lub braku cen przy towarze. Skargi dały podstawę do wszczęcia postępowania przeciwko Jeronimo Martins Polska" - czytamy.

Jak wskazano, w jego trakcie Prezes Urzędu zlecił kontrole Inspekcji Handlowej, które potwierdziły skalę nieprawidłowego informowania o cenach w sklepach należących do JMP.

Z ustaleń Urzędu wynika, że praktyka trwa co najmniej od 2016 r. Dopiero wszczęcie postępowania pod koniec ubiegłego roku przyczyniło się do podjęcia przez właścicieli Biedronki działań, których celem ma być rozwiązanie stwierdzonych nieprawidłowości. Prezes UOKiK będzie monitorował skutki wdrażanych zmian, mających usunąć naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.

"Długotrwała praktyka spowodowała realne straty w portfelach konsumentów i bezpodstawne wzbogacenie się właściciela sieci ich kosztem. Dlatego zdecydowałem o nałożeniu na Jeronimo Martins Polska kary w wysokości 115 mln zł. Istnienie nieprawidłowości potwierdziła również sama spółka tłumacząc je błędami ludzkimi wynikającymi z dużej skali działalności. Nie wykluczamy, że tak rzeczywiście mogło być, nie usprawiedliwia to jednak w żadnym stopniu działania na niekorzyść klientów, tym bardziej, że przez długi czas przedsiębiorca – pomimo licznych nieprawidłowości wykrywanych przez Inspekcję Handlową - nie starał się systemowo rozwiązać tego problemu. Tak duży podmiot powinien dochować należytej staranności w swojej działalności, aby błędy w oznaczeniu nie dotykały osób kupujących w jego sklepach" - powiedział cytowany w komunikacie Chróstny.

Jak wskazał, cena jest jednym z najważniejszych kryteriów, jakimi kierują się konsumenci przy wyborze produktów. "Niedopuszczalne jest wprowadzanie konsumentów w błąd co do właściwej ceny towarów. W przypadku Biedronki klienci przez długi czas płacili najczęściej więcej niż wynikało to z ceny na sklepowych półkach. Nie zawsze mieli nawet tego świadomość" – podkreślił prezes UOKiK.

Urząd podał przykładowe skargi konsumentów. Jedna z nich dotyczyła piersi z kurczaka.

"Zachęcony gazetka oraz kartką nad produktem postanowiłem zakupić Pierś z kurczaka w promocyjnej cenie 9.99zl. Po zrobieniu zakupów udałem się do kasy za towar zapłaciłem lecz w chwili zapłaty nie zauważyłem na paragonie że piersi są w cenie regularnej czyli 16.89 za kg (…)Poprosiłem o możliwość zwrotu towaru, lecz usłyszałem że niestety nie, bo z tym towarem opuściłem sklep i pani nie przyjmie go. Więc powiedziałem że to oszustwo i tego tak nie zostawię i zgłoszę to do UOKiK, inna z pań obsługi powiedziała +i co z tego, co nam zrobią+" - czytamy w przytoczonej przez UOKiK skardze.

Inna skarga dotyczyła papieru toaletowego, który był z wystawioną ceną 9,99 zł, a sprzedawano go po 16,99 zł. Jak wskazał autor skargi, "w przypadku zauważenia tego oszustwa, nie było możliwości zakupu papieru po cenie zgodnej z wystawioną".

Kolejna skarga dotyczyła zniczy. "Na palecie ze zniczami wisiała duża kartka z ceną za znicz. Przy zakupie dwóch zniczy miała być cena 7.99zł za sztukę. W kasie została naliczona inna cena 12,99 zł za sztukę. Po zwróceniu uwagi Pani kierownicze, poinformowała mnie że mogę jedynie zwrócić zakupione znicze" - czytamy.

UOKiK przypomina, że każdy sprzedawca ma obowiązek uwidocznienia ceny towaru. "Uniemożliwienie konsumentowi zapoznania się z ceną na etapie wyboru produktu jest poważnym naruszeniem jego prawa do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Tymczasem kontrole Inspekcji Handlowej wykazały, że w sklepach Biedronka średnio aż 14 proc. towarów nie miało informacji o cenie" - podał Urząd.

UOKiK przekazał, że poza sankcją pieniężną, w sklepach Biedronka będzie musiała znaleźć się również informacja o prawach przysługujących konsumentom w przypadku różnicy w cenie na półce i w kasie o treści: "W przypadku rozbieżności lub wątpliwości co do ceny za oferowany towar konsument ma prawo do żądania sprzedaży towaru po cenie dla niego najkorzystniejszej (art. 5 ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług)".

Decyzja nie jest prawomocna, przysługuje od niej odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. (PAP)

autor: Aneta Oksiuta

aop/ pad/

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję