Wśród 38 delegatów znalazło się m.in. 8 przedstawicieli islamu, 6 chrześcijaństwa, 6 organizacji międzynarodowych oraz 9 Republiki Kazachstanu i związków wyznaniowych w tym państwie (m.in. Erlan Karin – szef Sekretariatu Kongresu Przywódców Religii Światowych i Tradycyjnych oraz wiceprezydent Republiki Kazachstanu; Nihal Saad – dyrektor Sojuszu Cywilizacji Organizacji Narodów Zjednoczonych; Laurent Basanese – szef biura Dykasterii ds. Dialogu Międzyreligijnego Stolicy Apostolskiej i abp Tomasz Peta, Metropolita Astany).

Kluczowym punktem porządku obrad było przyjęcie dwóch dokumentów: „Kodeksu etycznego dotyczącego wykorzystania sztucznej inteligencji w sferze religijnej” oraz „Roli religii w walce ze zmianami klimatu”. Ich przygotowanie zainicjował Prezydent Republiki Kazachstanu Kasym-Żomart Tokajew podczas Kongresu Przywódców Religii Światowych i Tradycyjnych w ubiegłym roku. Podczas obrad została także zaprezentowana Karta Praw Nieuleczalnie Chorego Dziecka. Dokument przygotowany wspólnie przez Kazachstan i Stolicę Apostolską kładzie nacisk na ochronę godności dziecka i zapewnienie humanitarnego traktowania, a także prawa dziecka do niezbędnej opieki medycznej i psychologicznej oraz do wsparcia uwzględniającego jego potrzeby religijne i duchowe.

Gulsana Kozhabay, przedkładając tematykę spotkania zwróciła uwagę, że o zmianach klimatu czy wykorzystaniu sztucznej inteligencji dyskutuje się zazwyczaj w obszarze nauki, technologii, ekonomii i polityki społecznej. Jednak podejście do aktualnych wyzwań na płaszczyźnie religii może prowadzić do tego, że cele globalne zostaną przełożone we wspólnotach religijnych na osobistą odpowiedzialność i praktyczne działania.

Nad dokumentem o klimacie pracowało Międzynarodowe Centrum Dialogu Międzywyznaniowego i Międzyreligijnego wraz z 26 członkami grupy roboczej, reprezentującymi różne tradycje religijne i kulturowe. Celem nie było stworzenie jednej wspólnej teologii natury, bowiem różne tradycje odmiennie rozumieją relację między ludzkością a światem przyrody. Zamiast tego grupa robocza poszukiwała wspólnego gruntu etycznego dla działań chroniących Ziemię jako wspólny dom. Ostatecznie dokument określa cztery obszary: - wewnętrzną wartość i integralność świata żywego (przyroda nie może być postrzegana wyłącznie jako zasób do użytku człowieka); - odpowiedzialność międzypokoleniowa; - umiar i równowaga; - solidarność z najsłabszymi.

W odniesieniu do „Kodeksu etycznego dotyczącego wykorzystania sztucznej inteligencji w kontekstach religijnych” głównym pytaniem było „jak zachować ludzką godność, wolność sumienia i odpowiedzialność moralną w erze sztucznej inteligencji”. Centrum i międzynarodowa komisja złożona z 24 przedstawicieli wspólnot religijnych, naukowców i ekspertów, w tym specjalistów ds. technologii, wspólnie doszło do wniosku, że „sztuczna inteligencja może pomagać, ale nie może stać się autorytetem duchowym; może wspierać edukację, analizę i dostęp do informacji, ale nie może zastąpić osobistego doświadczenia religijnego, autorytetu duszpasterskiego ani ludzkiego osądu moralnego”.

Ostatecznie Kodeks zawiera 11 zasad, wśród nich np.: - sztuczna inteligencja nigdy nie może być wykorzystywana do ingerowania w wolność sumienia ani do manipulowania wyborami duchowymi; - algorytm nie jest podmiotem moralnym (odpowiedzialność moralna spoczywa na ludziach); - autentyczność treści religijnych (materiały religijne generowane przez AI powinny być jednoznacznie zidentyfikowane, a wykwalifikowani eksperci powinni być angażowani tam, gdzie istnieje ryzyko zniekształcenia świętych tekstów lub podstaw doktrynalnych). Kodeks odnosi się również do ochrony danych osobowych, stronniczości algorytmicznej, manipulacji psychologicznej oraz ochrony symboli religijnych i miejsc świętych.

Przyjęte dokumenty mają charakter doradczy i nie stwarzają żadnych zobowiązań prawnych. Ich celem jest zapewnienie wspólnych ram opartych na moralności i wartościach. – Dokumenty odpowiadają na różne wyzwania, ale łączy je jedna wspólna myśl: same rozwiązania technologiczne i polityczne nie wystarczą. Potrzebujemy języka odpowiedzialności, godności, umiaru i solidarności. Rolą Kongresu nie jest zastępowanie naukowców, rządów czy ekspertów ds. technologii. Rolą Kongresu jest wnoszenie perspektywy moralnej i duchowej w obszary, w których dzisiejsze decyzje ukształtują życie przyszłych pokoleń – wybrzmiało podczas posiedzenia.

Trzecim zaprezentowanym dokumentem była Karta Praw Nieuleczalnie Chorego Dziecka. Laurent Basanese zreferował pracę II wspólnego kolokwium między watykańską Dykasterią a Międzynarodowym Centrum Dialogu Międzywyznaniowego i Międzyreligijnego Republiki Kazachstanu. Zwrócił uwagę, że impuls do powstania karty dał prof. Tiziano Onesti, dyrektor Szpitala Dziecięcego „Bambino Gesù” w Rzymie, instytucji Stolicy Apostolskiej i jednego z wiodących szpitali pediatrycznych na świecie. Podczas Kongresu w 2025 r. przedstawił on wstępny projekt karty zasad holistycznej opieki nad nieuleczalnie chorymi dziećmi. To było konkretne pole, na którym dialog międzyreligijny, ekspertyza medyczna i refleksja etyczna mogły się spotkać. – Karta opiera się na prostej, ale fundamentalnej koncepcji: nieuleczalnie chore dziecko nigdy nie jest „nieuleczalną osobą”. Może nadejść moment, w którym choroby nie da się już wyleczyć, ale nigdy nie nadejdzie moment, w którym o dziecko nie można już dbać i się nim opiekować.

To rozróżnienie leży w samym sercu opieki holistycznej. Dziecko pozostaje osobą o potrzebach fizycznych, psychologicznych, społecznych, kulturowych i duchowych. Rodzina również wymaga towarzyszenia i wsparcia. Nauki medyczne pozostają niezbędne, ale opieka wykracza poza samo leczenie choroby – powiedział Basanese. Jak podkreślił, mimo różnic teologicznych, wspólne jest wezwanie moralne. Współczucie, miłosierdzie, solidarność, towarzyszenie i szacunek dla godności ludzkiej należą do etycznego i duchowego dziedzictwa naszych tradycji.

Dla Kazachstanu ochrona praw dzieci jest długofalowym priorytetem narodowym. Konwencja Praw Dziecka Organizacji Narodów Zjednoczonych była pierwszym w historii tego państwa międzynarodowym dokumentem z zakresu praw człowieka, do którego Kazachstan przystąpił po uzyskaniu niepodległości. Jak wyjaśnił Yerzhan Ashikbayev, zastępca szefa Sekretariatu Kongresu Przywódców Religii Światowych i Tradycyjnych oraz pierwszy zastępca Ministra Spraw Zagranicznych Republiki Kazachstanu, Karta łączy zasady Konwencji Praw Dziecka ONZ z wiedzą ekspercką z zakresu kliniki i bioetyki. Opiera się na prostej, lecz głębokiej zasadzie: opieka nie zawsze oznacza wyleczenie. Kiedy nauki medyczne dochodzą do swoich granic, ludzka odpowiedzialność się nie kończy. Przeciwnie, obowiązek zapewnienia komfortu, łagodzenia cierpienia, zachowania godności oraz wsparcia rodziny staje się jeszcze ważniejszy.

Dokument określa kilka kluczowych priorytetów. Promuje relację zaufania między personelem medycznym a rodzicami, opartą na przejrzystym dialogu, zrozumiałych informacjach, edukacji terapeutycznej oraz możliwości uzyskania drugiej opinii medycznej. Podkreśla potrzebę ciągłej, dostosowanej do wieku opieki paliatywnej, w tym dostępu do leczenia przeciwbólowego i specjalistycznego wsparcia, które chroni godność dziecka na każdym etapie życia. Wzywa do wszechstronnego wsparcia dziecka i rodziny, obejmującego pomoc psychologiczną, społeczną i duchową, z poszanowaniem wiary i światopoglądu rodziny. - Choroba lub niepełnosprawność nigdy nie mogą umniejszać godności dziecka, jego praw, dostępu do opieki, ochrony i wsparcia. Dziecko musi pozostawać w centrum wszystkich decyzji mających wpływ na jego życie i dobrostan – powiedział Ashikbayev.

Na zakończenie, w nawiązaniu do Deklaracji Pokojowej z Astany z 2025, wiceprezydent Erlan Karin podkreślił, że „dialog między religiami musi prowadzić do wspólnych działań i wymiernych rezultatów”. Są nimi wpracowane dokumenty dotyczące roli religii w walce ze zmianami klimatycznymi, kodeks etyczny wykorzystania sztucznej inteligencji, jak i karta praw nieuleczalnie chorego dziecka. – Nasz główny priorytet jest teraz jasny: nasze decyzje muszą przekształcić się w praktyczne działania – powiedział Karin, apelując o wdrażanie i promowanie podjętych postanowień, bowiem „liderzy religijni cieszą się w swoich środowiskach autorytetem moralnym i jednoczą ludzi wokół wspólnych wartości”.

Wiceprezydent zapowiedział także przygotowanie projektu koncepcji Globalnego Ruchu na rzecz Pokoju, kolejnej inicjatywy prezydenta Tokajewa. Inicjatywa ta ma na celu zjednoczenie potencjału budowania pokoju, jaki posiadają religie, oraz nadanie dyplomacji duchowej skutecznego charakteru międzynarodowego. Jej szczegółowe omówienie zaplanowano na przyszłoroczne posiedzenie Sekretariatu, a docelowo znajdzie się w obszarze tematyki Kongresu Przywódców Religii Światowych i Tradycyjnych w 2028 roku.