Prz 31, 10-13. 19-20. 30-31<- KLIKNIJ

Księga Przysłów kończy się poematem o dzielnej niewieście, alfabetycznym akrostychem, w którym każdy wers zaczyna się kolejną literą hebrajskiego alfabetu, pochwałą od alef do taw, od A do Z. „Niewiastę dzielną kto znajdzie? Jej wartość przewyższa perły”. Eszet chajil, kobieta dzielności. Chajil to słowo języka wojskowego i majątkowego, siła, zasobność, męstwo. Nie o urodzie mowa i nie o uległości, lecz o mocy. Lekcjonarz wybiera z poematu wersety o pracy i o dłoniach. Len i wełna, „pracuje starannie rękami”, wrzeciono i przęślica, i wers, który jest sercem wyboru: „otwiera dłoń ubogiemu, do nędzarza wyciąga swe ręce”. Ręce dzielnej niewiasty poruszają się w dwóch kierunkach. Ku warsztatowi i ku ubogim. Pracowitość bez miłosierdzia byłaby chciwością, miłosierdzie bez pracowitości pustym gestem. Liturgia czyta ten portret przed przypowieścią o talentach nieprzypadkowo. Oto ktoś, kto talenty puścił w obrót. Pointa poematu jest przewrotem hierarchii ocen: „kłamliwy wdzięk i marne jest piękno: chwalić należy niewiastę, co boi się Pana”. Szeker ha-chen we-hewel ha-jofi, wdzięk jest złudą, piękność zaś to hewel, to samo tchnienie-marność, które znamy od Koheleta (zob. glossę na 24 IX). Kryterium ostateczne to bojaźń Pańska, początek mądrości. „Z owocu jej rąk jej dajcie, niech w bramie sławią jej czyny”. Brama to miejsce sądu i publicznego życia. Poemat żąda dla kobiety publicznego uznania jej dzieł. Izrael czytał ten akrostych w każdy szabatowy wieczór przy stole rodzinnym. Kościół czyta w nim także figurę Mądrości i własną ikonę, Oblubienicę dzielną, której czyny będą sławione w bramie dnia ostatecznego.

1 Tes 5, 1-6<- KLIKNIJ

„Nie potrzeba wam, bracia, pisać o czasach i chwilach, sami bowiem dokładnie wiecie, że dzień Pański przyjdzie tak jak złodziej w nocy”. Peri tōn chronōn kai tōn kairōn, o czasach i porach. Paweł odmawia kalendarzowi eschatologicznemu wszelkiej legitymacji tym samym gestem, którym Jezus odmówił jej uczniom (Dz 1,7). Wiedza wierzących jest innego rodzaju. Wiedzą, że nie wiedzą kiedy, i wiedzą, jak żyć w tej niewiedzy. Obraz złodzieja w nocy, wzięty z mowy Jezusa (zob. glossę na 21 X), stał się techniczną formułą pierwotnej katechezy. Przyjdzie bez zapowiedzi. „Kiedy bowiem będą mówić: Pokój i bezpieczeństwo - tak niespodzianie przyjdzie na nich zagłada”. Eirēnē kai asphaleia, pokój i bezpieczeństwo. To niemal slogan rzymskiej propagandy, pax et securitas imperialnych inskrypcji. Paweł cytuje hasło epoki i odbiera mu gwarancje. Żadna ludzka architektura bezpieczeństwa nie ubezpiecza od dnia Pańskiego. Porównanie z bólami rodzącej dodaje rys ważny. Zagłada dla jednych jest narodzinami dla drugich. Ten sam skurcz świata kończy jedno i wydaje na świat drugie. „Ale wy, bracia, nie jesteście w ciemnościach, aby ów dzień miał was zaskoczyć jak złodziej. Wszyscy wy bowiem jesteście synami światłości i synami dnia”. Oto rozwiązanie problemu niewiadomej daty, tożsamość zamiast kalkulacji. Dzień Pański nie zaskoczy tych, którzy już są „z dnia”. Złodziej nocny nie ma czego szukać u ludzi, którzy nie śpią w nocy grzechu. „Nie śpijmy przeto jak inni, ale czuwajmy i bądźmy trzeźwi”. Grēgorōmen kai nēphōmen, czuwanie i trzeźwość, dwa czasowniki adwentu, który za dwa tygodnie zacznie się liturgicznie, a w tej perykopie już trwa. Chrześcijańska odpowiedź na niepewność terminu jest zawsze ta sama. Żyć tak, by każdy termin był dobry.

Mt 25, 14-30 <- KLIKNIJ

Przypowieść o talentach jest opowieścią o zaufaniu i o lęku. „Pewien człowiek, mając się udać w podróż, przywołał swoje sługi i przekazał im swój majątek”. Paredōken, powierzył. Znów język depozytu i traditio (zob. glossę na 17 IX). Sumy są ogromne. Talent to około sześciu tysięcy denarów-dniówek. Nawet „jeden talent” jest majątkiem. Rozdział „każdemu według jego zdolności” jest sprawiedliwością nierówną. Pięć, dwa, jeden. Łaska jest nierówna w miarach i równa w oczekiwaniach. Dwaj pierwsi „puścili w obrót” otrzymane i podwoili. Trzeci „rozkopał ziemię i ukrył pieniądze swego pana”. Zakopanie było w prawie rabinicznym uznawane za najbezpieczniejsze przechowanie cudzego depozytu, zwalniające od odpowiedzialności. Trzeci sługa postąpił poprawnie według reguł minimalizmu. Rozliczenie ujawnia dwie księgowości: „wejdź do radości twego pana” dla ryzykujących, i mowa obronna trzeciego, która jest arcydziełem samousprawiedliwienia przez oskarżenie: „wiedziałem, żeś jest człowiek twardy... bojąc się więc, poszedłem i ukryłem twój talent w ziemi”. Lęk maluje obraz pana, a obraz pana usprawiedliwia lęk. Teologia strachu jest samonapędzająca. Pan nie prostuje karykatury, sądzi sługę „z jego własnych ust”. Skoro wiedziałeś, tym bardziej trzeba było działać, choćby przez bankierów. „Każdemu bowiem, kto ma, będzie dodane, tak że nadmiar mieć będzie. Temu zaś, kto nie ma, zabiorą nawet to, co ma”. To twarde prawo życia duchowego. Dary nieużywane zanikają. Używanie pomnaża pojemność. „Sługo zły i gnuśny”, ponēre kai oknēre. Gnuśność, acedia, zostaje nazwana obok zła, bo zaniechanie jest w tej przypowieści winą główną. Trzeci sługa niczego nie ukradł, nie roztrwonił, nie sfałszował. On tylko nic nie zrobił, i to wystarczyło do ciemności zewnętrznych. Sąd nad zaniechaniem powróci za tydzień w wielkiej scenie o głodnych i nagich. Tam też potępieni nie zrobią nic złego. Oni nic nie zrobią. Dzielna niewiasta z pierwszego czytania i słudzy pięciu i dwóch talentów stoją po tej samej stronie, po stronie rąk otwartych i wrzecion w ruchu. Ewangelia nie zna bezpiecznej neutralności depozytu zakopanego. Wiara jest kapitałem obrotowym.