Leon XIV podkreślił, że jego powrót do Peru ma szczególne znaczenie, ponieważ przez dziesięciolecia dzielił życie z mieszkańcami tego kraju, poznawał ich troski i uczył się od nich wiary. Przypomniał, że w 2015 r. otrzymał peruwiańskie obywatelstwo. „Powracam również do mojej ojczyzny” - powiedział, nawiązując do więzi, która łączy go z tym krajem.

Jedność w różnorodności

Ojciec Święty przypomniał tysiącletnią historię Peru, ukształtowaną przez różne ludy, języki i tradycje, w tym dziedzictwo rdzennych społeczności, kultur afroperuwiańskiej i azjatycko-peruwiańskiej. Zaznaczył, że chrześcijaństwo stało się ważnym elementem tożsamości kraju, a jego wiara znalazła wyraz w miejscowych tradycjach i dziełach miłosierdzia. Wspomniał św. Różę z Limy, pierwszą peruwiańską świętą.

Podkreślił, że jedność narodu umacnia się wtedy, gdy różnice znajdują należne im miejsce, a każdy może wnieść wkład w życie wspólnoty. Przykładem takiej postawy są codzienne gesty solidarności, wzajemna pomoc rodzin i wspólna praca na rzecz dobra wszystkich.

Vatican Media

Zwracając się do przedstawicieli władz, papież przypomniał słowa Franciszka, który określił politykę jako „bardzo wzniosłe powołanie” i jedną z najcenniejszych form miłości, ponieważ poszukuje dobra wspólnego. Zaznaczył, że demokratyczne instytucje powinny umożliwiać wyrażanie różnic i poszukiwanie porozumienia, a decyzje publiczne muszą uwzględniać także ludzi mieszkających z dala od ośrodków władzy.

Słuchać obywateli i chronić najsłabszych

Leon XIV podkreślił, że poznanie potrzeb obywateli wymaga przede wszystkim umiejętności słuchania. W kraju wielojęzycznym oznacza to także troskę o to, by każdy mógł zostać zrozumiany i uzyskać odpowiedź na swoje potrzeby. Za urzędowymi dokumentami i statystykami kryją się bowiem konkretne ludzkie historie i oczekiwania.

Ojciec Święty nawiązał również do trudnych doświadczeń z przeszłości Peru, które wystawiały na próbę pokojowe współżycie społeczeństwa. Wezwał do podejmowania ich z poszanowaniem sprawiedliwości i wrażliwości, tak aby możliwe było budowanie zgody i rozwiązywanie sporów w duchu wzajemnego szacunku. Zachęcił do pielęgnowania uczciwości, prawości i gotowości do spotkania, które budują zaufanie społeczne.

Mówiąc o bezpieczeństwie, zaznaczył, że pokój oznacza dla rodzin możliwość spokojnego wychodzenia do pracy, troski o dzieci i powrotu do domu bez lęku. Kościół, znający cierpienie spowodowane przemocą, pragnie towarzyszyć jej ofiarom i wspierać działania na rzecz ochrony życia, godności i praw człowieka - stwierdził.

Zwrócił uwagę na konieczność zapewnienia godnych warunków utrzymania rodzinom, doceniając pracę rolników, rybaków, drobnych kupców i innych osób budujących gospodarkę kraju. Przypomniał nauczanie Pawła VI, zgodnie z którym autentyczny rozwój powinien obejmować „każdego człowieka i całego człowieka”. Nie może ograniczać się do dobrobytu materialnego, lecz powinien uwzględniać także potrzeby kulturalne, moralne i duchowe.

Vatican Media

Edukacja, zdrowie i godność kobiet

Papież podkreślił znaczenie edukacji, która pomaga dzieciom odkrywać własne zdolności, poznawać dziedzictwo ojczystej ziemi i kształtować odpowiedzialność za wspólnotę. Zaapelował, by młodzi ludzie mieli realne możliwości rozwijania talentów, zwłaszcza poprzez dostęp do pierwszej pracy.

Zwrócił także uwagę na osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, samotne oraz zmagające się z problemami zdrowia psychicznego. Podkreślił, że rodziny opiekujące się bliskimi często podejmują ten trud w milczeniu i potrzebują wsparcia. Wezwał władze do zapewnienia dostępnej opieki zdrowotnej i rozwijania profilaktyki.

Leon XIV wyraził uznanie dla Peruwianek prowadzących jadłodajnie społeczne i kuchnie dla ubogich, a także kobiet angażujących się zawodowo i publicznie w życie kraju. Życzył im możliwości pełnego uczestnictwa w życiu wspólnot oraz życia wolnego od przemocy i wyzysku.

Odpowiedzialność za środowisko i sztuczną inteligencję

Odnosząc się do bogactwa przyrodniczego Peru, obejmującego Amazonię, Andy i wybrzeże Pacyfiku, Ojciec Święty wezwał do odpowiedzialnego korzystania z zasobów naturalnych. Podkreślił, że rolnictwo, rybołówstwo i górnictwo muszą uwzględniać ochronę środowiska oraz prawa społeczności zależnych od przyrody. Zaznaczył również, że instytucje powinny skuteczniej przewidywać zagrożenia naturalne i reagować na sytuacje kryzysowe.

Zwrócił uwagę na możliwości, jakie nauka i technologia stwarzają w dziedzinie ochrony zdrowia, edukacji i przewidywania zagrożeń. Szczególnie wspomniał o sztucznej inteligencji, która zmienia sposób pracy i nawiązywania relacji. Nawiązując do encykliki Magnifica humanitas, podkreślił potrzebę odpowiedzialnego ukierunkowania jej rozwoju na dobro wspólne. Korzyści z nowych technologii powinny być dostępne dla wszystkich, a odpowiednie gwarancje prawne muszą chronić ludzi przed nadużyciami - wskazał papież.

Apel o dialog i współpracę międzynarodową

Leon XIV zwrócił uwagę, że ochrona środowiska, odpowiedzialne wykorzystanie technologii i kwestie migracyjne wymagają współpracy między państwami. Wspomniał o Peruwiańczykach mieszkających za granicą, którzy zachowują więzi z rodzinami i ojczyzną, a także o osobach przybywających do Peru, których historie i nadzieje zasługują na życzliwe przyjęcie.

Odnosząc się do wojen i napięć na świecie, wezwał do cierpliwej dyplomacji, poszanowania prawa międzynarodowego i poszukiwania porozumień chroniących życie oraz godność człowieka. Podkreślił, że żaden naród nie może uznawać losu innych za sprawę, która go nie dotyczy. Zachęcił Peru do dalszego zaangażowania w regionalną i międzynarodową współpracę oraz do wspierania wysiłków na rzecz pokoju.

Ojciec Święty odniósł się również do relacji między Peru a Stolicą Apostolską. Przypomniał, że peruwiańska konstytucja uznaje znaczenie Kościoła katolickiego w historycznym, kulturowym i moralnym kształtowaniu narodu oraz przewiduje współpracę państwa i Kościoła przy zachowaniu ich wzajemnej niezależności i autonomii. Zapewnił, że Kościół pragnie nadal służyć społeczeństwu przez głoszenie Ewangelii, pomoc cierpiącym i troskę o godność każdego człowieka.

Na zakończenie Leon XIV podziękował Peruwiańczykom za życzliwość, której doświadczał przez lata, i zapewnił o swojej modlitwie oraz bliskości. Powierzył kraj wstawiennictwu Matki Bożej, św. Róży z Limy i wszystkich świętych Peru, prosząc, aby miłość Chrystusa pomagała mieszkańcom dostrzegać brata i siostrę w każdym Peruwiańczyku.

PUBLIKUJEMY PRZEMÓWIENIE PAPIEZĄ LEON XIV

Pani Prezydent Republiki,

Dostojni Przedstawiciele Władz,

Panie i Panowie!

Z wielką radością powracam do Peru. Dziękuję Pani Prezydent za serdeczne słowa powitania. Wyrażam również wdzięczność za uprzejme zaproszenie do przybycia na tę umiłowaną ziemię, a także wszystkim, którzy przygotowali tę podróż, umożliwiając mi spotkanie ze wspólnotami z różnych regionów kraju.

Ten powrót ma dla mnie szczególne znaczenie. Moja historia związana z Peru rozpoczęła się na długo przed tym, zanim Pan powierzył mi Diecezję Chiclayo. Przez dziesięciolecia dzieliłem życie z mieszkańcami tego kraju, wsłuchiwałem się w ich troski i uczyłem się od nich wiary. Wielu otwierało przede mną drzwi swoich domów, zapraszało mnie do wspólnego stołu - i oczywiście częstowało dobrym ceviche - sprawiając, że czułem się jednym z nich. W 2015 r. otrzymałem obywatelstwo peruwiańskie. Akt ten był wyrazem więzi, którą mieszkańcy tego kraju na długo wcześniej stopniowo budowali w moim życiu. Dziś rozumiem, jak wiele z tej ziemi noszę w sobie i jak wielka część mojej własnej historii należy również do was.

Powracam jako Następca Piotra, powołany do służby Kościołowi powszechnemu. Patrząc z perspektywy tej odpowiedzialności, dostrzegam w tamtych latach część drogi, na której Pan stopniowo kształtował mnie jako pasterza. Gdyby dane mi było ponownie przeżyć tamte lata, uczyniłbym to z radością, przyjmując zarówno chwile szczęśliwe, jak i trudności. Dlatego z głęboką wdzięcznością mogę wam powiedzieć, że powracam również do mojej ojczyzny.

Peru ma tysiącletnią historię, kształtowaną przez ludy posługujące się różnymi językami i pielęgnujące rozmaite tradycje. Część tej historii nadal opowiadana jest w językach keczua, ajmara oraz w językach Amazonii. Z biegiem stuleci dołączyły do niej inne dziedzictwa kulturowe, wśród nich afroperuwiańskie i azjatycko-peruwiańskie, które również przyczyniły się do ukształtowania tożsamości tego kraju. Niemal pięćset lat temu głoszenie Ewangelii otworzyło decydujący rozdział w tej historii. Jak przypomniał Benedykt XVI, „Zetknięcie z tą wiarą rodzimych społeczności zrodziło bogatą kulturę chrześcijańską tego kontynentu” (Przemówienie podczas sesji inauguracyjnej V Konferencji Ogólnej Episkopatu Ameryki Łacińskiej i Karaibów, 13 maja 2007, 1)[1]. Wiara głęboko zakorzeniła się na tych ziemiach i znalazła wyraz w miejscowych tradycjach oraz niezliczonych dziełach miłosierdzia. Wystarczy przypomnieć, że pierwszy kwiat świętości Ameryki Łacińskiej nosił imię Róża, a Róża ta była Peruwianką.

Regiony Peru zachowują własne tradycje, a każdy z nich wnosi coś szczególnego w życie narodowe. Jedność ludu umacnia się wówczas, gdy różnice te znajdują należne im miejsce, a każdy człowiek wnosi swój wkład, czerpiąc z własnej historii i przekonań. W Peru wciąż żywe są codzienne przejawy solidarności: wspólne prace, podczas których mieszkańcy łączą swoje wysiłki, aby zrealizować przedsięwzięcie służące dobru wszystkich, wzajemna pomoc, jaką rodziny świadczą sobie w trudnościach, oraz gościnność, której tak często doświadczałem. W tych gestach objawia się sposób umiłowania własnej ojczyzny, wyrażający się przede wszystkim w trosce o jej mieszkańców.

Kochać swój lud to pragnąć, aby wszyscy mogli w nim żyć godnie, interesować się jego losem i być gotowym ofiarować coś z siebie dla jego dobra. Jest to postawa, którą dzięki wam nauczyłem się lepiej rozumieć i którą dzisiaj pragnę podzielić się z osobami pełniącymi funkcje publiczne.

Pani Prezydent, dostojni Przedstawiciele Władz! Ta troska o dobro innych znajduje godny podziwu, konkretny wyraz w służbie publicznej. Papież Franciszek, który odwiedził tę umiłowaną ziemię w 2018 r., przypomniał, że polityka „jest bardzo wzniosłym powołaniem, jest jedną z najcenniejszych form miłości, ponieważ szuka dobra wspólnego” (Adhort. apost. Evangelii gaudium, 205). Życie demokratyczne jednoczy ludzi o różnych przekonaniach i aspiracjach, których łączy wspólny los narodu. Instytucje stwarzają możliwości wyrażania tych różnic i poszukiwania dróg porozumienia. Decyzje podejmowane przez władze publiczne dotyczą również tych, którzy żyją daleko od miejsc, w których one zapadają. Nie może to jednak nigdy prowadzić do zapominania o tych ludziach.

Aby poznać potrzeby tych, którzy żyją daleko, trzeba przede wszystkim ich wysłuchać. Pamiętam z pozoru zwyczajne rozmowy, podczas których ujawniały się trudności jakiejś rodziny lub nadzieje całej wspólnoty. W kraju, w którym mówi się tak wieloma językami, słuchanie wymaga również zatroszczenia się o to, aby wszyscy mogli zostać zrozumiani. Osoby zwracające się do instytucji publicznych oczekują, że zostaną wysłuchane, będą mogły zrozumieć decyzje, które ich dotyczą, i znajdą kogoś, do kogo będą mogły zwrócić się z zaufaniem. Za aktami spraw, zwykłymi formalnościami urzędowymi czy abstrakcyjnymi liczbami spisu powszechnego kryją się konkretne ludzkie twarze, oczekujące odpowiedzi, od których w znacznej mierze zależy ich spokój.

Słuchanie wymaga szczególnej cierpliwości w obliczu nieporozumień czy bolesnych doświadczeń. Również Peru przeżywało trudne chwile, które wystawiły na próbę pokojowe współżycie jego mieszkańców. Wydarzenia z przeszłości zasługują na to, aby podchodzić do nich ze sprawiedliwością i wrażliwością, pozostawiając przestrzeń dla umacniania zgody i rozwiązywania sporów we wzajemnym szacunku. Życie demokratyczne wymaga uznania, że nikt nie zna odpowiedzi na wszystkie pytania i że różnice nie stanowią przeszkody we wspólnej, szczerej trosce o dobro kraju. Chciałbym zachęcić wszystkich do pielęgnowania uczciwości, prawości i gotowości do spotkania, które podtrzymują wzajemne zaufanie między ludźmi i umacniają życie instytucji.

Pokój ma bardzo konkretne znaczenie dla rodzin: móc wychodzić do pracy bez lęku, troszczyć się o dzieci i spokojnie wracać do domu. Są to proste pragnienia, ale nikt nie powinien być pozbawiony możliwości ich spełnienia. Kościół zna cierpienie, jakie powoduje przemoc, i pragnie pozostawać blisko tych, którzy jej doświadczają, wspierając wysiłki wszystkich działających na rzecz ochrony życia, godności i praw człowieka poprzez poszanowanie prawa i sprawiedliwości.

Godne utrzymanie własnej rodziny jest również częścią tego codziennego pokoju. Myślę o tych, którzy uprawiają ziemię, o rybakach wypływających na morze, o drobnych kupcach i o wszystkich, którzy podtrzymują działalność gospodarczą miast. Każdy z tych rodzajów pracy wnosi wkład w życie narodu i zasługuje na uznanie swojej godności. Św. Paweł VI nauczał, że autentyczny rozwój powinien przyczyniać się do rozwoju „każdego człowieka i całego człowieka” (Enc. Populorum progressio, 14)[2]. Rozwój ten obejmuje zarówno dobrobyt materialny, jak i aspiracje kulturalne, moralne i duchowe każdej osoby. Istnieją dobra, których nie zastąpi żadna pomyślność gospodarcza: pokój sumienia, pewność bycia kochanym oraz wolność poszukiwania prawdy i kształtowania własnego życia zgodnie z nią.

Pragnienie poszukiwania prawdy zaczyna się ujawniać bardzo wcześnie, w pytaniach, poprzez które dziecko odkrywa świat. Szkoła, która potrafi odpowiedzieć na to pragnienie, może otworzyć przed nim horyzonty, które wcześniej wydawały się odległe, i pomóc mu odkryć własne zdolności. Z wdzięcznością myślę o nauczycielach z różnych regionów Peru, którzy towarzyszą dzieciom w tym odkrywaniu świata i przekazują swoim uczniom wartości rodzimej ziemi, aby uczyli się ją poznawać i miłować. Jednak horyzonty, które otwierają się w szkolnych klasach, muszą później znaleźć odzwierciedlenie w rzeczywistych możliwościach. Z serdecznością zwracam się do młodych ludzi, zwłaszcza do tych, którzy poszukują pierwszej pracy lub przygotowują się do podjęcia nowych obowiązków. Dokładajmy starań, aby mogli rozwijać swoje talenty i wielkodusznie oddawać je na służbę innym, szczególnie najbardziej potrzebującym.

Kiedy jakaś osoba zaczyna chorować lub potrzebuje stałej opieki, zmienia się również życie tych, którzy ją otaczają. Kto towarzyszył bliskiej osobie, wie, jak wiele znaczą pomoc medyczna udzielona we właściwym czasie, obecność życzliwej osoby i słowo pocieszenia. Myślę o osobach starszych, osobach z niepełnosprawnościami oraz tych, którzy cierpią z powodu samotności lub zmagają się z problemami dotyczącymi zdrowia psychicznego. Wiele rodzin podejmuje ten trud w milczeniu, często za cenę wielkich wyrzeczeń. Zachęcam władze do wspierania ich poświęcenia poprzez zapewnianie łatwo dostępnych usług opieki zdrowotnej i rozwijanie profilaktyki zdrowotnej. Ci, którzy poświęcają swoje siły trosce o innych, sami również potrzebują kogoś, kto otoczy ich opieką.

Myślę również o tak wielu Peruwiankach, które podtrzymują działalność społecznych jadłodajni i kuchni dla ubogich, a także o tych kobietach, które poprzez swoją pracę zawodową i pełnione funkcje publiczne przyczyniają się do dobra kraju. Oby wszystkie mogły swobodnie rozwijać swoje zdolności, w pełni uczestniczyć w życiu swoich wspólnot oraz żyć wolne od przemocy i wszelkich form wyzysku.

W Peru życie licznych wspólnot oraz pracę ich mieszkańców kształtują rzeki Amazonii, wyżyny Andów i rozległe wybrzeże. Korzystanie z zasobów tych obszarów poprzez rolnictwo, rybołówstwo czy górnictwo wymaga troski o przyrodę i poszanowania społeczności, których byt jest od niej zależny (por. Franciszek, Enc. Laudato si’, 183). Znajomość specyfiki poszczególnych obszarów pozwala przewidywać zagrożenia związane ze zjawiskami naturalnymi i skuteczniej chronić ludność. Solidarność, którą Peruwiańczycy okazują w sytuacjach kryzysowych, zasługuje na równie zaangażowane instytucje, zdolne do zapobiegania zagrożeniom i podejmowania działań we właściwym czasie, gdy życie znajduje się w niebezpieczeństwie.

Nauka i technologia pomagają przewidywać wiele z tych zagrożeń. Ich postęp umożliwia również doskonalenie opieki zdrowotnej i stwarzanie szerszych możliwości edukacyjnych społecznościom zamieszkującym odległe tereny. Sztuczna inteligencja poszerza te możliwości i zmienia nasz sposób pracy oraz nawiązywania relacji. Jak przypomniałem w Encyklice Magnifica humanitas, te nowe możliwości wymagają rozeznania i odpowiedzialnego ukierunkowania na dobro wspólne (por. n. 5). Niech płynące z nich korzyści docierają do wszystkich, a ich rozwój niech pozostaje w służbie godności człowieka. Konieczne jest również ustanowienie odpowiednich gwarancji prawnych, aby zapobiegać ewentualnym nadużyciom i chronić osoby przed ich konsekwencjami.

Ochrona środowiska naturalnego i odpowiedzialne korzystanie z nowych technologii wymagają także współpracy między państwami. Peru, ze względu na swoje położenie w regionie andyjskim i amazońskim oraz dostęp do Oceanu Spokojnego, utrzymuje więzi z sąsiednimi państwami i narodami innych kontynentów. Wiele kwestii mających wpływ na życie jego mieszkańców, od ochrony środowiska po migracje, znajduje lepsze rozwiązania dzięki dialogowi i współpracy.

Myślę również o tak wielu Peruwiańczykach żyjących poza granicami kraju, którzy, układając sobie życie na obcej ziemi, zachowują przywiązanie do swoich rodzin i wspierają społeczności, z których się wywodzą. W bardzo odległych miastach wizerunek Pana Cudów nadal gromadzi Peruwiańczyków, którzy w tym nabożeństwie odnajdują sposób na zachowanie więzi z ojczystą ziemią. Sam widziałem, jak Rzym przybiera fioletowe barwy! Dystans niekoniecznie osłabia miłość do ojczyzny; niekiedy pozwala wyraźniej dostrzec, jak wiele od niej otrzymaliśmy. Ci, którzy przybywają do Peru, przynoszą ze sobą również własne historie i nadzieje, zasługujące na życzliwe przyjęcie i szacunek. Ich historie ukazują, że stosunki między państwami mają bardzo konkretne konsekwencje dla życia rodzin.

Wojny i napięcia, które nękają tak wiele narodów, wymagają cierpliwej dyplomacji, podtrzymującej dialog, respektującej prawo międzynarodowe i dążącej do porozumień, które chronią życie i godność osób. Każdy naród ma swoje uzasadnione aspiracje, ale żaden nie może uznawać losu innych narodów za sprawę, która go nie dotyczy. Zachęcam Peru do dalszego wnoszenia wkładu we współpracę regionalną i międzynarodową oraz do sprzyjania wzajemnemu porozumieniu, nawet wtedy, gdy stanowiska wydają się nie do pogodzenia. Niech nigdy nie ustają wysiłki na rzecz poszukiwania dróg łagodzenia cierpień narodów i dążenia do pokoju.

W tego ducha współpracy wpisują się stosunki między Peru a Stolicą Apostolską. Konstytucja peruwiańska uznaje Kościół katolicki za ważny element historycznego, kulturowego i moralnego kształtowania się narodu oraz przewiduje współpracę państwa z Kościołem, w ramach wzajemnej niezależności i autonomii, przy jednoczesnym poszanowaniu innych wyznań (por. art. 50). Kościół, świadomy tego uznania, pragnie nadal ofiarowywać ludowi peruwiańskiemu to, co zostało mu powierzone jako misja: głoszenie Ewangelii, towarzyszenie cierpiącym i służbę na rzecz godności każdego człowieka. Zaangażowanie to uwidacznia się w jego wspólnotach, w prowadzonych przez niego dziełach edukacyjnych i opiekuńczych, a także w tak licznych wiernych świeckich, którzy kierując się wiarą, uczestniczą w życiu kraju poprzez swoją pracę zawodową i podejmowane obowiązki obywatelskie. Niech te relacje nadal rozwijają się w duchu wzajemnego szacunku, zawsze mając na względzie dobro wszystkich Peruwiańczyków.

Panie i Panowie! Istnieje wiele sposobów służenia Peru. Dziękuję tym, którzy czynią to poprzez działalność instytucji, w których pracują, oraz wszystkim, którzy swoją codzienną pracą przyczyniają się do dobra swoich wspólnot. Wiele od was otrzymałem. Istnieją twarze, rozmowy i gesty serdeczności, które pomimo upływu tylu lat wciąż pozostają ze mną. Ze Stolicy Piotrowej pragnę odwzajemnić tak wielką życzliwość moją modlitwą i bliskością. Chciałbym również zaproponować wam naukę społeczną Kościoła jako pomoc w oświecaniu i ukierunkowywaniu wysiłków wszystkich, którzy pracują dla dobra tego narodu.

Do studni św. Róży z Limy kolejne pokolenia Peruwiańczyków składały swoje prośby i nadzieje. Dzisiaj, będąc tutaj, również ja chciałbym złożyć swoją modlitwę w tej błogosławionej studni. Za wstawiennictwem Najświętszej Maryi Panny, św. Róży oraz wszystkich świętych i błogosławionych tej ziemi proszę Pana, aby miłość Chrystusa pomagała wam dostrzegać brata lub siostrę w każdym Peruwiańczyku, a w każdym z nich - jeszcze jeden powód, by miłować swoją ojczyznę.

Niech Bóg błogosławi Peru i wszystkich jego mieszkańców.

Bardzo dziękuję!

[1] BENEDYKT XVI, Jesteśmy uczniami i misjonarzami Chrystusa, aby nasze narody miały w Nim życie: „L’Osservatore Romano”, wyd. polskie, n. 9 (296)/2007, s. 37.

[2] ŚW. PAWEŁ VI, Enc. Populorum progressio (26 marca 1967), 14: Dokumenty nauki społecznej Kościoła, cz. 1, red. M. Radwan, L. Dyczewski, A. Stanowski, Rzym-Lublin 1987, s. 397.