We Wrocławiu i okolicy żyją tysiące rodzin, które pozostawiły na Wschodzie mogiły bliskich. Dziś pokolenie, które pamięta II wojnę światową, to osoby w podeszłym wieku. Mimo upływu lat przechowują bezcenne wspomnienia, którymi dzielą się z młodszym pokoleniem. – Młodość to źródło, do którego wraca się przez całe życie. Nawet jeśli nie była dla nas najlepsza, to przecież zawsze mamy w pamięci także te dobre chwile, którymi chcemy się dzielić – mówi Grażyna Orłowska-Sondej. Dziadkowie stali się dla wnuków siłą napędową. To dzięki ich zaangażowaniu 200 tys. dolnośląskich uczniów włączyło się do akcji „Mogiłę pradziada ocal od zapomnienia”. – Raz do roku każdy z uczniów wpłaca na społeczne konto akcji symboliczną złotówkę. To taka patriotyczna danina – dodaje redaktor Orłowska-Sondej.

Zaczęło się od Kołomyi

Inspiracją do odbudowy polskich cmentarzy na Kresach był apel mieszkańców Kołomyi, którzy w 1999 r. szukali pomocy dla swojej zabytkowej nekropolii, przeznaczonej do likwidacji. Prace remontowe na kołomyjskim cmentarzu trwały cztery lata, ale miejsce to wciąż ulega zniszczeniu, dlatego wolontariusze powracają tu każdego roku. Wiadomości o odnowieniu nekropolii szybko się rozeszły i do „Studia Wschód” zaczęło napływać coraz więcej informacji o zapomnianych mogiłach. Potrzeby były coraz większe, ale brakowało ludzi do ich realizacji. W związku z tym, na początku 2010 r. w porozumieniu z dolnośląskim Kuratorium, Ministerstwem Kultury oraz Ministerstwem Spraw Zagranicznych przy „Studiu Wschód” powstała inicjatywa społeczna adresowana do uczniów wszystkich szkół w regionie, młodych ludzi, których przodkowie wywodzą się z Kresów: „Mogiłę pradziada ocal od zapomnienia”. – Pomysł, by włączyć do akcji młodzież, podpowiedział mi kard. Henryk Gulbinowicz – mówi Grażyna Orłowska-Sondej. – Jak widać, okazał się strzałem w dziesiątkę! – dodaje. W tym roku ok. 1200 młodych wolontariuszy pracowało na 130 cmentarzach położonych w okolicach Lwowa, Stanisławowa, Tarnopola, na Podolu i Wołyniu. Uczniowie wyjechali także na Syberię, gdzie przez dziesięć dni odnawiali groby swoich przodków. Inicjatywa ta jest dla nich bardzo ważna, bo jak mówią „zadbanie o te pomniki przeszłości jest naszym patriotycznym obowiązkiem”.

Żelazna Brygada w Karpatach

W przyszłym roku przypada 100. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości. Wielu rodaków, którzy walczyli za wolność naszej ojczyzny, spoczywa poza jej granicami. Wśród nich są żołnierze Żelaznej Brygady, która okryła się sławą podczas walk w Karpatach. W trakcie akcji porządkowania grobów, w 2016 r. grupa wolontariuszy postanowiła uporządkować jeden z sześciu zapomnianych mogił Żelaznej Brygady na Ukrainie.

– Uczniowie wybrali pomnik w Pasiecznej, gdyż z posiadanych informacji miał być najbardziej zaniedbanym pomnikiem Polskich Legionistów, co okazało się prawdą – zaznacza Bernadetta Szczypka, nauczycielka z Pieszyc, która razem z młodzieżą pielęgnuje groby na Kresach. – Uporządkowanie pomnika i terenu wokół niego kosztowało nas wiele pracy. Pomnik już wtedy nie był w dobrym stanie. Jego podstawa się kruszy, a niektóre elementy są ruchome. Niestety, zabrakło nam czasu na uporządkowanie mogił wokół pomnika, postanowiliśmy więc w kolejnym roku wykonać to zadanie – dodaje.

Zapomniane polskie nekropolie wymagają jeszcze wiele pracy i niesamowitych nakładów siły oraz czasu, jednak z każdym rokiem ich sytuacja zdaje się poprawiać. Pomnik, którego blask odzyskała polska młodzież, wspaniale wpisze się w nadchodzące obchody 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości.