Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawrotowa, zapalna dermatoza, znacznie utrudniająca jakość życia. W ciągu ostatniej dekady zaobserwowano utrzymującą się tendencję wzrostową występowania atopowego zapalenia skóry. Może ono dotyczyć nawet 20% populacji dzieci oraz ok. 1,5% dorosłych. Jest chorobą dokuczliwą, która może prowadzić nawet do hospitalizacji. Wykazuje charakterystyczne objawy skóry pojawiające się najczęściej już w wieku wczesnego dzieciństwa. Ma tendencję do ustępowania z wiekiem, ale charakteryzuje się zaostrzeniami i remisjami. Dotyczy częściej osób mieszkających w dużych miastach.

Jakie są przyczyny AZS?

Jest to choroba, która nie ma jednej przyczyny. Najczęściej są one złożone, wieloczynnikowe, w tym: genetyczne, środowiskowe, mikrobiologiczne, immunologiczne czy związane z defektami w barierze skórnej. Znamy czynniki zaostrzające jej przebieg u wielu osób. Mogą nimi być: stres, wysoka temperatura, pot, alergeny pokarmowe i wziewne, w tym roztocze, sierść zwierząt lub pyłki roślin, soja, kakao, owoce morza, pszenica, białka mleka. Wyklucza się je zazwyczaj po indywidualnej obserwacji klinicznych objawów.

Jak diagnozujemy tę chorobę?

Najczęściej oznakami AZS są zaczerwienienia, a nawet grudki na skórze, które mogą się sączyć. Z czasem skóra staje się pogrubiała, bardzo sucha, mogą się pojawiać bruzdy. U dzieci zaczerwienienia często pojawiają się na policzkach, czole, płatkach usznych, zgięciach kończyn. Zmiany zaostrzają się w nocy, po gorącej kąpieli, mogą być nawet mocno swędzące. Rozpoznanie odbywa się głównie na podstawie obserwacji objawów klinicznych. Często bada się IgE i alergeny, jednak one nie przesądzają o diagnozie, więc nie są traktowane jako konieczne do rozpoznania choroby. Jeśli są wątpliwości, diagnostykę poszerza się o badania oparte na biopsji skóry, wymaz w celu stwierdzenia nadkażenia, choćby mykologicznego. Z AZS występują nierzadko choroby współistniejące, takie jak alergie, astma, nieżyt nosa.

Jak leczy lekarz

Specjaliści zalecają najczęściej miejscowe stosowanie dużej ilości emolientów, najlepiej 2-3 razy dziennie, i wskazują okresowe stosowanie glikokortykosteroidów lub kalcyneurynów, w zależności od zaostrzenia. Czasami włączane są miejscowe antybiotyki, probiotyki, leki przeciwalergiczne oraz dieta. W przypadku braku efektów możliwe jest leczenie biologiczne, immunosupresyjne.

Naturalne terapie

Jestem zwolenniczką działania holistycznego, w tym uszczelniania jelit przez stosowanie dłuższej probiotykoterapii (np. Latopic) oraz wzmacniania śluzówek przez omega-3 i witaminy A+E, najlepiej z D. Często przydatna okazuje się suplementacja cynkiem. Istotne znaczenie ma sprawdzenie i eliminacja obciążeń grzybami, bakteriami, takimi jak gronkowce czy paciorkowce, oraz pasożytami, gdyż one także podnoszą poziom histaminy oraz mogą osłabiać jelita i produkować toksyny. Przydatne okazuje się oczyszczanie organizmu. Dobre efekty otrzymuję poprzez stosowanie chlorelli (ewentualnie węgla aktywnego). Warto połączyć to wraz ze stosowaniem diety eliminacyjnej, przeciwzapalnej. Takie holistyczne podejście daje szansę na znaczącą poprawę kondycji organizmu.

Czy dieta pomaga w AZS?

Chociaż medycyna akademicka w standardowym postępowaniu nie zaleca eliminacji alergenów, to obserwacje pokazują, że wielu pacjentom po odstawieniu alergenów poprawiają się kondycja skóry oraz samopoczucie. Eliminacja powinna być jednak dłuższa. Trzeba także wiedzieć, jaki alergen nie służy danej osobie. Wygląda na to, że dieta bogata w dobre źródła tłuszczów, jak oliwa z oliwek, olej z awokado, pestki, awokado, oliwki, również przynosi znaczące efekty. Nic w tym dziwnego, gdyż zawierają one omega-3 o działaniu przeciwzapalnym, a także witaminy i minerały wzmacniające śluzówki oraz bariery ochronne skóry.

Wzmocnienie bariery ochronnej skóry

• W tym celu należy stosować emolienty nakładane 2-3 razy dziennie na skórę (np. Emoliu). Sprawdza się także dodawanie ich do kąpieli lub/i zastosowanie odrobiny oleju nierafinowanego, jak oliwa czy olej z pestek winogron w ilości ok. kieliszka na wannę.
• Okresowo można także stosować zioła do kąpieli, gotowe płyny lub zioła zaparzane przed kąpielą, takie jak ziele owsa (łagodzi podrażnienia i wspomaga regenerację), nasiona kozieradki, łuska gryki, rumianek (pomagają likwidować stan zapalny), ziele uczepu trójlistkowego (łagodzi podrażnienia i swędzenie), pięciornik gęsi (łagodzi stany zapalne i działa kojąco na skórę), korzeń lukrecji i liście prawoślazu lekarskiego (pomagają redukować świąd, podrażnienia oraz zaczerwienienia).
• Po kąpieli koniecznie należy wetrzeć w skórę emolient, można też spróbować oliwki czy nawet masła, np. gotowe z ekstraktem konopnym, aloesu lub czyste, choćby shea, czy kokosowego.
• Zalecane są krótkie kąpiele, unikanie chloru oraz chemicznych substancji typu płyn do naczyń czy chemia w mydle.
• Pomocne mogą być kąpiele w morskiej wodzie z ekspozycją na światło słoneczne. Czasami zalecane jest włączenie fototerapii UFB 311nm czy UVA1.
• W celu łagodzenia zmian warto przykładać gaziki nasączone wodą lub sokiem z aloesu (nawet galaretką z domowego aloesu).