Australijska pielęgniarka z hospicjum Bronnie Ware przez wiele lat rozmawiała z osobami, które wiedziały, że ich życie niedługo się skończy. Z tych rozmów powstała potem niezwykła, mądra i przejmująca książka pt. Czego najbardziej żałują umierający. Zdumiewające jest to, że choć rozmówców Ware często dzieliło wszystko – pochodzenie, wykształcenie, doświadczenie życiowe, a nawet religia – okazało się, że na finiszu żałowali w zasadzie tego samego. Pięć spraw, które w ostatecznym rozrachunku okazały się najcenniejsze.
Po pierwsze, żałowali życia pod dyktando innych, upraszczając, ale chyba niewiele: „żeby mama się nie pogniewała, żeby tata nie był zły, żeby byli ze mnie dumni”. Spełniali czyjeś oczekiwania za cenę własnych pragnień. I tak oto bytowali, niby pogodzeni z rzeczywistością, pchając, jak napisała Agnieszka Osiecka, te swoje życiowe „taczki obłędu jak Byron”, tyle że z jakimś dziwnym uczuciem pustki, niespełnienia. Lata mijały, a oni już nie pamiętali, co im kiedyś w duszy grało i o co chcieli się z życiem boksować.
Pomóż w rozwoju naszego portalu
Reklama
Numerem dwa jest praca, której oddawali niemal całą życiową energię. Wspinali się mozolnie po szczeblach kariery, poświęcali weekendy, popołudnia i wieczory sprawom zawodowym, bo jak sądzili, te rodzinne, przyjacielskie mogą przecież poczekać. W książce Ware najczęściej te wyrzuty sumienia mieli mężczyźni, i to bez względu na to, czy zasiadali w fotelu prezesa wielkiej firmy, czy za kółkiem traktora. Myślę, że teraz ta proporcja uległaby zmianie, bo kobiety też pracują za dużo, zwłaszcza w Polsce.
Trzeci żal dotyczył arcydelikatnej sfery uczuć. Tego, że wstydzili się okazywać miłość, atencję, czułość. Jakby w ten sposób odsłaniali swój najsłabszy punkt. Tłumili je więc i reglamentowali. Mówienie ukochanym, że się ich kocha, przytulanie, ciepłe słowa, życzliwe gesty... Za mało tego było, za rzadko. A potem skończył się czas – i tyle.
Po czwarte, żałowali, że pozwolili na oddalanie się przyjaciół, mentorów, rozmaitych ważnych ludzi. Stara mądrość mówi: gdy nie masz czasu dla przyjaciół, to czas ci ich odbierze.
Po piąte i być może najważniejsze – że bycie spełnionym i szczęśliwym człowiekiem to nie kwestia przypadku, życiowego fartu, zbiegu okoliczności czy tytanicznej pracy, ale wybór. Efekt tysięcy małych prozaicznych decyzji, stylu podchodzenia do życia, sposobu funkcjonowania wśród ludzi, rodziny, przyjaciół, w całym mikroświecie, jaki tworzy życie każdego z nas. Wydaje się, że ten najmocniej odczuwany u kresu żal brzmi jak pytanie: dlaczego tak późno? Dlaczego w chwili, gdy nie da się już zawrócić?
To tyle... I nie ma co mędrkować. Każdy na swoją miarę może, jeśli zechce, przyłożyć te pięć żalów do ram swojego życia. Mojego/twojego tu i teraz. Odłóżmy na bok stwierdzenia, że przecież ktoś musi zarabiać na dom, ktoś musi ogarnąć cały ten bałagan, logistycznie zorganizować życie – bo to wszystko prawda. Są jednak ludzie, których stać na jego przeformatowanie i świat się nie kończy. Znacie kogoś takiego? Pamiętam, jak mój krewniak odrzucił znaczny awans w pracy, bo musiałby poświęcić 10 minut więcej na dojazd. 10 minut! W rodzinie uznano go za nieodpowiedzialnego głupka. Tymczasem on przeliczył sobie, że te minuty ułożone w tygodnie i miesiące oznaczają już konkretne godziny mniej dla rodziny. Cała tajemnica, jak sądzę, leży w słowie „ile”? Ilu ludzi zniknęło z mojego/waszego horyzontu, bo właśnie: regularnie brakowało czasu, zmęczenie brało górę, zniecierpliwienie, gdy nie wszystko szło, jak chciałam/chcieliście – i tak rósł dystans. Czasem, choć fizycznie byłam wśród nich, brakowało uważności należnej najbliższym. Ilu tych, których kochałam, odeszło i nigdy się nie dowiedzą, jak byli dla mnie ważni, bo wstydziłam się powiedzieć raptem dwa słowa. A ilu zrezygnowało ze mnie? Gdzieś im się zgubiłam po drodze i dziś nie odbiorę już od nich telefonu. Ile razy ważniejsze było podgonienie roboty niż spokojna rozmowa, dotrzymanie terminu niż „tracenie” czasu na niespieszne bycie razem.
Pięć żalów uświadamia też coś brutalnego: że już straciliśmy, bez względu na wiek czytającego, za dużo czasu – to pierwsza konstatacja. Druga dotyczy odwagi: jak dużą trzeba mieć, by wyrwać się z rozmaitych życiowych uwikłań i relacji po to, by naprowadzić życie na właściwe tory. Ware pisze: „Tak długo snujemy plany i tak często to, czy jesteśmy szczęśliwi, zależy od czegoś, co dopiero będzie. Zakładamy, że mamy mnóstwo czasu. A tak naprawdę mamy tylko ten dzień, który trwa”.
