Dyskusja w Sejmie na temat zmian w Konstytucji RP dotyczących Trybunału Konstytucyjnego odbywała się na dwóch poziomach. Pierwsza to bieżąca polityka, a proponowane zmiany mają być metodą wyjścia z konfliktu wokół TK, czy - jak chciałby Kukiz’15 - „sposobem wyjścia z kryzysu konstytucyjnego”. Druga to rozpoczęcie bardzo ważnej dyskusji o zmianie uchwalonej jeszcze w 1997 roku ustawy zasadniczej, która wymaga… istotnych zmian.

Przygotowany przez Kukiza‘15 projekt - zakładających m.in. zmianę sposobu wyboru sędziów TK - PiS ocenił, jako „idącą w dobrym kierunku”, ale nie chcą słyszeć o nim PO, PSL i Nowoczesna, argumentując, że to grzebanie w ustawa zasadnicza ma charakter doraźny, tymczasem nie może być ona zmieniana pod wpływem chwili. Bo jak mówił jeden z posłów PO, to „kotwica”, a samą propozycję zmian posłanka Nowoczesnej nazwała „nieprzyzwoitą”.

Sprawa wydaje się zatem przesądzona, bo do zmiany konstytucji potrzebna jest w Sejmie większość dwóch trzecich oraz w Senacie bezwzględna większość głosów, czego w tej kadencji parlamentu nie uda się zebrać. I może szkoda byłoby czasu na tę debatę, gdyby nie fakt, że przy okazji rozpoczęto dyskusję o zmianie całej, pochodzącej sprzed dwudziestu lat, konstytucji.

Potrzeby tej zmiany konstytucji nie kwestionuje żadne ugrupowanie polityczne, bo jaka jest każdy widzi, a widzi, że zaprogramowano w niej konflikt między prezydentem i rządem. Dobrze, gdy pochodzą z jednej opcji, ale gdy jest inaczej, może prowadzić do paraliżu i blokady. Wątpliwości są przy rozstrzygnięciu, czy iść w kierunku prezydenckiego (gdzie głowa państwa stoi na czele rządu), czy raczej podążać w stronę modelu kanclerskiego, czy parlamentarno-gabinetowego. Ale wybór blednie przy braku klimatu do zmian, poważnej rozmowy, dobrych chęci dużej części klasy politycznej, czy braku tzw. momentu konstytucyjnego, gdy większość tej klasy dojrzewa do zmian.

Prezydent Andrzej Duda mówił, że chciałby podjąć się tworzenia nowej konstytucji, „by Polska zyskała ustawę zasadniczą na miarę Konstytucji 3 maja i wielkiej przyszłości naszego państwa”, a politycy PiS wprost mówią o tym, że nie da się naprawić III RP, nie zmieniając konstytucji. Jednak ta zmiana nie wywołuje dużego zainteresowania społecznego, PO i Nowoczesna najwyraźniej nie widzą możliwości zrobienia z niej swojego sztandarowego projektu, a bez nich, nie da się na razie jej przeprowadzić.

Wyjściem z tego mogłoby być odwołanie się przez PiS i obóz prezydencki do doświadczeń węgierskich, co jednak wymagałoby umocnienia ich pozycji i zdobycia - dzięki spełnieniu obietnic, sukcesom reform, ożywienia gospodarki - wysokiego poparcia społecznego oraz przyzwolenia na zmianę. Wtedy projekt zmiany konstytucji można - razem np. z wyborami parlamentarnymi - poddać pod referendum.

Choć specjaliści od dawna uważają, że reforma konstytucyjna jest niezbędna, z dyskusją o niej jesteśmy na początku drogi. Czy obecna debata na temat zmian dotyczących TK jest dobrym początkiem tej drogi? Mogłaby nim być, choć na razie nie wygląda to dobrze. Jej przebieg świadczy raczej, że rządzący - podejmując dyskusje w tej sprawie - zamiast umieszczenia jej w centrum uwagi społeczeństwa - mogą spotkać się z zarzutami, że nie realizują wyborczych obietnic, lecz zajmują się tematami zastępczymi. A opozycja z lubością będzie te zarzuty podsycać i nagłaśniać.