Reklama

Cicha noc, święta noc

Barbara Hanna Otto
Niedziela w Chicago 51/2003


Szopka w centrum Chicago

Wśród nocnej ciszy...
Anioł pasterzom mówił...

Boże Narodzenie nieodłącznie kojarzy się z rodziną zasiadającą do Wigilii, obdarowującą się nie tylko materialnymi prezentami, ale przede wszystkim największym darem, jakim jest miłość. Nastrój radosnego oczekiwania na przyjście Boga - Człowieka, Wielka Tajemnica, która staje się na naszych oczach, łączą się z wesołą krzątaniną, rozświetloną choinką, zapachami z kuchni, poszukiwaniem sianka, które koniecznie musi znaleźć się pod obrusem, dziećmi wypatrującymi z niecierpliwością pierwszej gwiazdki… Jakże dobrze znamy i mocno kochamy te wszystkie wzruszające symbole, wyrośliśmy z nich i stanowią one najgłębszą cząstkę nas samych. Opłatek, przepiękne kolędy i dodatkowy talerz na wigilijnym stole... Śnieg skrzący się w blasku księżyca, gdy podążamy o północy na Pasterkę.

Wesołą nowinę, bracia, słuchajcie...
W żłobie leży...
Jezus malusieńki...

Tradycja przenoszona przez niezliczone pokolenia tworzy niezwykłą aurę namacalnej nieomal bliskości ze Świętą Rodziną: z Dzieciątkiem, Maryją i św. Józefem. Może dlatego w tym czasie w sposób szczególny czujemy silną więź z naszymi bliskimi. Wierzymy, że z Bożą pomocą możemy być lepsi, mądrzej kierować naszym życiem, bardziej rozumieć potrzeby drugiego człowieka.

Nie było miejsca dla Ciebie...
tylko Mizerna cicha stajenka licha...

Tradycja wieczerzy wigilijnej zrodziła się w dawnych wiekach z wielogodzinnych widowisk kościelnych, na które wierni przynosili jedzenie i napoje. Dzielenie się opłatkiem pochodzi od prastarego zwyczaju, jaki zachował się z pierwszych wieków chrześcijaństwa. Eulogia (obdarowywanie się chlebem nieofiarnym) była powszechna w pierwszych wiekach w południowej Europie i stamtąd zwyczaj ten przedostał się do Polski.
Od niepamiętnych czasów polska kolacja wigilijna składała się z postnych potraw, co znalazło wyraz w staropolskiej nazwie - „postnik”, „pośnik”. Na Litwie wieczerza nosiła nazwę „kutia” lub „kucja” - od nazwy potrawy, będącej podstawą dawnej zaduszkowej uczty Słowian. Inne stare nazwy to: „kolęda” i „wieczerza Pańska”. W miarę upływu czasu przyjmować się zaczęła nazwa „wigilia” pochodząca od łacińskiego słowa „vigilia” - czuwanie.

Reklama

Gore gwiazda Jezusowi...
Do szopy, hej, pasterze...

Z nocą wigilijną związane były wierzenia ludowe i obrzędy. To noc niesamowitych zjawisk. W blasku świateł płynących z kolorowej choinki dzieci z zapartym tchem słuchały cudownych i zarazem przerażających opowieści o śmiałkach, którzy bezskutecznie próbowali przeniknąć tajemnice tej niezwykłej nocy, gdy otwiera się wnętrze ziemi i ukazują się ukryte skarby, a woda zamienia się na chwilę w wino i miód. Pod śniegiem rozkwitają kwiaty, zaś zwierzęta, szczególnie te domowe, przemawiają ludzkim głosem.

W dzień Bożego Narodzenia...
Śliczna Panienka Jezusa zrodziła...

Dlaczego świętujemy Boże Narodzenie właśnie 25 grudnia? Bo wtedy przypada noc przesilenia zimowego? Jedna z hipotez wiąże wybór tej daty na czczenie narodzin Jezusa - „Światłości prawdziwej” (J, 1,9), jako przeciwstawienie Bożego Narodzenia pogańskiemu świętu „Narodzin Niezwyciężonego Słońca”, które było obchodzone w Rzymie w najkrótszym dniu roku. Zgodnie z drugą hipotezą, obchody Bożego Narodzenia 25 grudnia przyjęto po obliczeniu daty narodzin Chrystusa, dokonanym przez mnicha Dionizego Exiguusa w VI wieku po Chrystusie. Dowody w Piśmie Świętym (Łk 1,26) wskazują, że poczęcie Jezusa dokonało się w 6 miesięcy po poczęciu Jana Chrzciciela, który urodził się w przesileniu letnim. W konsekwencji narodziny Jezusa przypadają w dniu przesilenia zimowego.

Pasterze mili...
Pójdźmy wszyscy do stajenki...

Zwyczaj przygotowywania wieczerzy wigilijnej powszechnie praktykowano w Polsce od XVIII wieku. Przez stulecia zmieniały się pewne tradycje, ale do dziś zachowały się główne elementy tworzące szczególną, niezwykłą atmosferę. Obowiązuje post polegający na powstrzymywaniu się od potraw mięsnych. Pod białym obrusem stołu kładzie się kilka kłosów siana, które są symbolem stajenki betlejemskiej. Niegdyś ustawiano w czterech rogach pokoju niewymłócone snopy pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa. Po odczytaniu z Ewangelii tekstu o narodzinach Chrystusa Pana (Łk 2, 1-20), przy domowej szopce członkowie rodziny dzielą się białym opłatkiem, składają sobie życzenia, wybaczając wzajemnie wszelkie urazy, ponieważ do Wigilii powinniśmy zasiadać z czystym sercem. Wolne nakrycie pozostawia się symbolicznie dla Chrystusa obecnego wśród rodziny lub „zbłąkanego wędrowca”, albowiem „Gość w dom, Bóg w dom” i „Ktokolwiek zajdzie w dom polski w święty wieczór wigilijny, zajmie wolne miejsce i będzie przyjęty jak brat”. Znana w Polsce tradycja nakazywała, aby liczba osób przy stole wigilijnym była parzysta, gdyż w przeciwnym razie ktoś z uczestników umrze w nadchodzącym roku. Najbardziej obawiano się liczby 13, uważanej za złowieszczą. Chrystus zasiadł bowiem z dwunastoma Apostołami do Ostatniej Wieczerzy. Przesąd „feralnej trzynastki” pochodzi właśnie stąd. Jeżeli w gronie rodziny liczba osób była nieparzysta, to zapraszano do szlacheckich stołów kogoś ze służby. Przy stole siadano zwykle według wieku, aby, jak mawiano, „tymże umierać porządkiem”.

Gdy śliczna Panna Syna kołysała...
Przybieżeli do Betlejem pasterze...

Wieczerza zawsze miała uroczysty i poważny charakter. Dzielenie się opłatkiem rozpoczynał zawsze pan domu lub, w jego zastępstwie, najstarszy syn. Każdy z obecnych musiał ułamać u drugiego kawałek opłatka i zarazem podać mu swój do ułamania. Przysłowie ludowe głosi, że „kto opłatkiem przełamie się w Wigilię, ten przez cały rok będzie mógł się dzielić chlebem”. Zwyczaj jest również symbolicznym przeniesieniem gestu łamania się chlebem przez Apostołów w czasie Ostatniej Wieczerzy. Ponadto hebrajska nazwa Betlejem tłumaczy się „Dom Chleba”. Nazwa „opłatek” pochodzi od łacińskiego słowa „oblatum”, czyli dar ofiarny. Kolorowe opłatki zanoszono zwierzętom domowym, a domownicy dzielili się białym opłatkiem. Obecne opłatki są białe i ozdobnie wytłaczane. Pierwsze opłatki zaczęli wypiekać zakonnicy z klasztoru benedyktyńskiego we Francji. Stamtąd zwyczaj ten rozpowszechnił się na całą Europę.
Od wieczerzy nikomu, oprócz gospodyni, nie wolno było wstawać od stołu, ani nawet rozmawiać, „aby w roku nie było kłótni w domu”.
Kolejność i zestaw potraw też ma swoje uświęcone tradycją znaczenia. Najpierw podaje się zupę rybną lub migdałową, względnie barszczyk z uszkami. Następnie biesiadnikom podaje się grzyby z kapustą, potem ryby, wśród których króluje karp smażony, w szarym sosie lub na słodko, kluski z makiem (który jest symbolem powodzenia finansowego), groch z kapustą, kompot z suszonych owoców. We wschodnich regionach Polski do obowiązkowych potraw wigilijnych należy kutia, czyli gotowana pszenica lub jęczmień z dodatkiem miodu, orzechów i migdałów. W dawnej Polsce znane były zwyczaje podawania 5 lub 7 potraw u chłopów, 9 - u szlachty, 11 lub 13 - u arystokracji. Wierzono także, że potrawy wigilijne powinny składać się ze wszystkich płodów pola, sadu, ogrodu, lasu i wody. Należało koniecznie skosztować każdej z potraw, aby niczego nie zabrakło w następnym roku.
Po wieczerzy ciągnięto słomki spod obrusa. Długa i prosta wróżyła długie, spokojne życie. Resztki jedzenia dawano zwierzętom domowym. W wielu rejonach Polski w ten wieczór wyruszali kolędnicy, a wśród nich nie mogło zabraknąć bociana, kozy i niedźwiedzia. Bocian symbolizował nowy rok i nowe życie, koza - płodność, a niedźwiedź - wrogie siły przyrody, które należało obłaskawić.

Lulajże Jezuniu...

Po posiłku następuje wzajemne obdarowywanie się prezentami oraz śpiewanie kolęd przy pięknie ustrojonej choince. Pierwsze w Polsce drzewka ubierano dla dzieci w Warszawie na przełomie XVIII-XIX wieku, przejmując ten obyczaj od Niemców. Choinki były przybrane orzechami, cukierkami, jabłuszkami i mnóstwem świeczek. Kościół nadał choince chrześcijańską symbolikę „biblijnego drzewa wiadomości dobrego i złego”. Choinka wyparła z domów wcześniejsze wigilijne przybrania w formie zawieszonego u sufitu wierzchołka sośniny, zwanego w zależności od regionu Polski - jutką, jeglijką, sadem, wiechą lub podłaźniczką. Choinkę wnoszono do domu dopiero 24 grudnia. Stała w domu do święta Trzech Królów.
Do najważniejszych ozdób choinkowych należały jabłka, które znajdowały się na drzewie rajskim i symbolizują zdrowie. Wśród iglastych gałązek wiją się łańcuchy przypominające o wężu - kusicielu z Raju. Gwiazda na szczycie drzewka symbolizuje gwiazdę betlejemską. W Stanach Zjednoczonych zwyczaj obchodzenia Bożego Narodzenia z choinką wprowadzili imigranci niemieccy. W Białym Domu choinka pojawiła się po raz pierwszy w 1856 r. za prezydentury F. Pierce’a.

Jakaż to gwiazda...

Zwyczaj obdarowywania się prezentami, tak oczekiwanymi przez dzieci, nazwano „Gwiazdką”, bowiem wręczano je, gdy na niebie zapłonęła pierwsza gwiazdka. Z czasem zaczęto ją utożsamiać z gwiazdą betlejemską, która wskazywała drogę Mędrcom spieszącym złożyć hołd i podarki Nowonarodzonemu.
Z prezentami nieodłącznie kojarzy się postać św. Mikołaja, którego w Polsce dzieci oczekują 6 oraz 24 grudnia, natomiast w Stanach Zjednoczonych Santa Claus, wchodząc do domów przez komin w noc wigilijną, pozostawia prezenty w skarpetkach zawieszonych przy kominku.
Natomiast zwyczaj wysyłania kartek świątecznych z życzeniami pochodzi z XIX wieku.

Reklama

Jezus naszym odniesieniem

2019-09-17 14:31

Ks. Jan Koclęga
Niedziela Ogólnopolska 38/2019, str. 23

Św. Jan, mozaika (XXI wiek)/fot. Graziako

Człowiek współczesny ulega iluzji, że to „pieniądz rządzi światem”, a gospodarka jest najważniejsza. Taki stereotyp jest już dawno znanym schematem myślenia, o czym poucza nas prorok Amos: „Słuchajcie tego wy, którzy gnębicie ubogiego, a bezrolnego pozostawiacie bez pracy...”. Problem braku uczciwości w dzieleniu się dobrami i prawdziwej solidarności między biednymi a bogatymi jest rzeczywistością stale obecną w świecie. Zawsze kiedy człowiek – zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i zbiorowym – odchodzi od Bożych przykazań, kiedy zapomina o miłości Boga i bliźniego – wkrada się grzech nieuczciwości w relacjach między bogatym a biednym. Ten problem był obecny również w czasach proroka Amosa, który zdecydowanie wypomina nieuczciwym ludziom oszustwa wobec biednych: „...będziemy zmniejszać efę, powiększać sykl i wagę podstępnie fałszować. Będziemy kupować biednego za srebro, a ubogiego za parę sandałów i plewy pszeniczne będziemy sprzedawać”. Pan Bóg upomni się o krzywdę biednego, On jest łaskawy i miłosierny i wzywa nas, abyśmy w relacji z drugim człowiekiem kierowali się miłością.

Największym dobrem i szczęściem jest zbawienie, dlatego św. Paweł wzywa nas do wielkiej modlitwy za wszystkich ludzi: „Polecam przede wszystkim, by prośby, modlitwy, wspólne błagania, dziękczynienia odprawiane były za wszystkich ludzi. (...) Jest to bowiem dobre i miłe w oczach Zbawiciela naszego, Boga, który pragnie, by wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy”. Owa prawda to fakt, że jeden jest Bóg i jedyny Pośrednik między Bogiem a ludźmi – Jezus Chrystus, który wydał samego siebie za nas w ofierze odkupieńczej. Zatem – Syn Boży jest punktem odniesienia dla człowieka, dla jego pracy, modlitwy i relacji do Boga i do każdego człowieka.

W dzisiejszej Ewangelii Pan Jezus uczy nas właściwego wykorzystania dóbr, które posiadamy. Bogactwo tego świata nie jest celem, ale środkiem do osiągnięcia celu do zbawienia. Człowiek jest stworzony do szczęścia z Bogiem – nie może więc na tym świecie przed perspektywą Bożej miłości umieścić jakąś marność: „Nie możecie służyć Bogu i Mamonie!” – mówi Pan.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Bp Przybylski do ceremoniarzy: w liturgii najważniejsze jest to, że Bóg jest tutaj

2019-09-21 22:09

Ks. Mariusz Frukacz


Ks. Mariusz Frukacz

To, co w liturgii jest najważniejsze, to mieć pełne przekonanie, że Bóg jest tutaj – mówił w homilii bp Andrzej Przybylski, biskup pomocniczy archidiecezji częstochowskiej, który 21 września przewodniczył w Niższym Seminarium Duchownym w Częstochowie Mszy św. z udzieleniem błogosławieństwa nowym 17 ceremoniarzom Liturgicznej Służby Ołtarza w archidiecezji częstochowskiej.

Zobacz zdjęcia: Nowi cremoniarze Liturgicznej Służby Ołtarza w archidiecezji częstochowskiej.

Na początku Mszy św. ks. dr Jerzy Bielecki, rektor seminarium wskazując na słowa „Pójdź za Mną” podkreślił, że Niższe Seminarium Duchowne jest szczególnym miejscem realizacji słów Jezusa.

Mszę św. z bp. Przybylskim koncelebrowali m. in. ks. Paweł Wróbel, duszpasterz LSO w archidiecezji częstochowskiej oraz kapłani z parafii nowych ceremoniarzy. Na uroczystości zgromadzili się także rodzina i bliscy ceremoniarzy.

– Każde powołanie w Ewangelii zaczyna się od modlitwy. To nie są tylko ludzkie decyzje i wybory. Bóg wybiera do wielkie bliskości z sobą – mówił bp Przybylski, rozpoczynając liturgię Mszy św.

W homilii biskup pomocniczy archidiecezji częstochowskiej za św. Grzegorzem Wielkim zaznaczył, że „czasy, w których żyjemy, to czasy jakby zorzy porannej. Już Chrystus nas zbawił, za każdego z nas oddał życie na krzyżu. Jednak jeszcze tego wszystkiego dokładnie nie widzimy. Widzimy to w liturgii, w znakach”.

– To co w liturgii jest najważniejsze, to mieć pełne przekonanie, że Bóg tutaj jest. Dla każdego człowieka, ministranta, ceremoniarza i księdza jest bardzo ważne to wszystko, czego się nauczyliśmy, ale pierwsze i zawsze najważniejsze jest to, żeby mieć pełna świadomość i mocno w to wierzyć, że tu obecny jest Bóg – podkreślił bp Przybylski i dodał: „To jest najważniejszy powód dlaczego Kościół tak bardzo się troszczy o liturgię. Jeśli chcemy, żeby być blisko Jezusa i żeby On był blisko nas, to jest tylko jeden sposób - to jest Msza św.”.

– Kiedy św. Jan Maria Vianney był już bardzo schorowany i nie miał sił na mówienie wielu słów w kazaniu, to wskazywał na tabernakulum i mówił: „On tu jest”. I to było najważniejsze kazanie – kontynuował bp Przybylski.

– Obrzęd ustanowienia Was ceremoniarzami w Liturgicznej Służbie Ołtarza jest bardzo ważny. Bardzo ważna jest duża wiedza o liturgii, ale to wszystko na nic by się zdało, gdybyście poszli do ołtarza i zapomnieli, że to wszystko dla Pana – przypomniał biskup ceremoniarzom i zachęcił ich, aby będąc przy ołtarzu pokazywali ludziom żywą obecność Boga.

Biskup przypomniał również, że bardzo ważne, aby posłudze ceremoniarza, ministranta, lektora towarzyszyła modlitwa. ¬– Bardzo ważne jest to, abyście mieli czas na adorację Najświętszego Sakramentu. Służcie świętej obecności Boga – zachęcił bp Przybylski.

W rozmowie z „Niedzielą” ks. Mariusz Bakalarz, wicekanclerz Kurii Metropolitalnej w Częstochowie podkreślił, że „podczas kursów ceremoniarzy chodzi o to, by to nie było tylko takie techniczne przygotowanie do posługi liturgicznej, ale uczyło zrozumienia tego, co się dokonuje podczas liturgii”.

Dla Jakuba Klimasa z parafii Świętych Pierwszych Męczenników Polski w Częstochowie, który w Liturgicznej Służbie Ołtarza jest już dziesięć lat „kurs ceremoniarza oprócz całej ważnej teorii na temat liturgii pozwala też w piękny sposób jeszcze bardziej zbliżyć się do Boga”. W rozmowie z „Niedzielą” podkreślił również, że czymś ważnym dla samego tygodnika mogłyby być prezentacje poszczególnych grup ministranckich.

Natomiast Maciej Szymczykiewicz z parafii św. Lamberta w Radomsku powiedział nam, że bycie ministrantem, lektorem zawsze traktował jako Boże wezwanie. – Faktycznie bardzo mocno poczułem, że to Pan Bóg mnie powołuje, żeby być przy Jego ołtarzu. A to posługiwanie rzutuje na moją codzienność, tę szkolną i w rodzinie. Liturgia wzywa mnie do tego, żebym także udoskonalał się w stosunku do drugiego człowieka. Liturgia jest znakiem Bożego miłosierdzia i ja to miłosierdzie powinienem również przekazać drugiemu człowiekowi – powiedział „Niedzieli” Maciej Szymczykiewicz.

– Myślę, że potrzebna jest nie tylko wiedza o liturgii, ale doświadczenie liturgii, to doświadczenie wspólnotowe. Aby zachęcić innych to służenia przy ołtarzu, to potrzebne jest braterstwo z tymi, którzy już przy tym ołtarzu są. Nie wystarczy powiedzieć, że tego lub innego dnia jest zbiórka ministrancka, ale trzeba młodych ludzi spotkać, wyjść do nich i dać świadectwo – dodał Maciej Szymczykiewicz.

Adrian Barczyk i Maciej Ciszewski z parafii św. Stanisława Kostki w Zawierciu ministrantami zaczęli być już od Pierwszej Komunii Świętej. Adrianowi podobało się to, co robili starsi koledzy, a Macieja do bycia ministrantem zachęcił ksiądz z parafii – Początkowo bałem się, ale potem zobaczyłem, że to fajne doświadczenie – powiedział Maciej. Zarówno Adrian, jak i Maciej uważają, że do bycia ministrantem trzeba już zachęcać od Pierwszej Komunii Świętej.

To już piąty kurs ceremonarza zorganizowany w archidiecezji częstochowskiej. Kursy te odbywają się co dwa lata. Już ponad stu chłopców zostało przygotowanych i pobłogosławionych do pełnienia posługi ceremoniarza w archidiecezji częstochowskiej.

W tym roku kurs odbył się w dniach 19-23 sierpnia 2019 r. w Wyższym Seminarium Duchownym w Częstochowie. Celem jego było pogłębienie duchowości liturgicznej i znajomości przepisów liturgicznych oraz przygotowanie do prowadzenia grup ministranckich i organizacji od strony liturgicznej różnego rodzaju przedsięwzięć w parafii.

Nowi ceremoniarze odbyli również dzień skupienia w Domu Ruchu Światło-Życie w Częstochowie, który odbył się 20-21 września br.


CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Rozumiem