Trzeba na początku zaznaczyć, że w wierzeniach ludowych zając i królik nie były jednoznacznie odróżniane. Zając w wielu kulturach, np. u Hotentotów, Celtów czy w Starym Egipcie uznawany był za zwierzę lunarne - związane z Księżycem, ponieważ plamy na Księżycu miały przypominać skaczące zające.

Plutarch pisał, że zające w obawie przed utratą potomstwa " ...roznoszą młode zajączki w różne miejsca, nieraz o sto stóp od siebie oddalone, by na wypadek nadejścia psa lub człowieka nie wszystkie naraz były narażone. Same zaś wielokrotnie kluczą zostawiając ślady, a na koniec robią wielki skok i dopiero tak oddaliwszy się znacznie od swego tropu zasypiają". Szybkość i czujność zająca według Plutarcha miała w sobie coś boskiego.

Od bardzo dawna zając uznawany był za symbol czujności, gdyż, jak sądzono, śpi z otwartymi oczami. Najpewniej z tego powodu średniowieczni lekarze zalecali mięso z zająca na bezsenność. Zdaniem Pliniusza, spożycie mięsa zająca sprawiało, że kobieta niepłodna stawała się brzemienna. Hildegarda z Bingen (zm. 1179) dla leczenia trądu radziła nacieranie ciała maścią pochodzącą z żółci zająca.

W Starym Testamencie zając zaliczony został do zwierząt przeżuwających i nieczystych. Wynikało to z błędnej oceny jego poruszania pyszczkiem, sugerującego, jakby coś przeżuwał. Natomiast w Liście Barnaby znajduje się przedziwne uzasadnienie zakazu spożywania zająca: " Chce przez to powiedzieć, żebyś nie stał się pederastą, ani do takich się nie upodobnił. Zając bowiem co rok powiększa swój odbyt, tak że ile lat żyje, tyle ma w nim otworów".

Fragment Księgi Przypowieści: "Zajączek, gmin nieduży, który czyni sobie w skałach łoże swoje" stał się pretekstem do wielu metaforycznych komentarzy u Ojców Kościoła i pisarzy kościelnych. Szukający schronienia na skale zając przywodził na myśl pogan, którzy zdezorientowani błąkali się początkowo po manowcach, lecz w końcu znaleźli schronienie przy Chrystusie w Kościele zbudowanym na Skale - Chrystusie. W Fizjologu nawiązano do wspomnianego wyżej tekstu i podkreślono, że krótkość przednich kończyn zająca pozwala mu łatwo wbiec na skałę (górę) i w ten sposób uniknąć pościgu. Z tego wynikał wniosek moralny: "Także ty, człowieku, staraj się wstępować na skałę, aby uciec przed ścigającym złym psem - demonem (...). Ponieważ on widzi, że człowiek unika przebywania w górze, gdyż codzienne troski ziemskie obciążają jego serce, co plącze mu myśli. Natomiast gdy dostrzega, jak człowiek zgodnie z wolą Boga wstępuje na prawdziwą skałę, którą jest Chrystus, i osiąga szczyty cnoty, wtedy pies się odwraca". Św. Bazyli Wielki nazwał Mojżesza zającem, ze względu na tekst z Księgi Wyjścia: "Oto jest, rzecze, miejsce przy mnie, i staniesz na skale". Także dla św. Augustyna skałą tą był Pan, a zajączek - zwierzątko małe, słabe i strachliwe - symbolizowało skruszonych grzeszników. Tertulian nazwał zająca obrazem Kościoła. Zające oznaczały także człowieka lękającego się Boga, który nie w sobie samym, lecz w Bogu pokłada nadzieję.

W ikonografii wczesnochrześcijańskiej zające, obgryzające gałązki winnej latorośli, symbolizowały katechumenów lub pogan poznających zasady wiary w sakramencie chrztu, względnie były obrazem duszy, która w raju bezpiecznie mogła korzystać z owoców życia wiecznego. Dlatego obecność zajęcy w dekoracji starożytnych baptysteriów nie budzi zdziwienia. W scenach polowania zając ścigany przez psa oznaczał duszę ludzką ściganą przez szatana lub dobro zagrożone przez zło.

W późniejszym czasie wpisane w koło trzy zające, których uszy tworzyły trójkąt, miały ilustrować Boga w Trójcy. Zające umieszczone na kalenicy (szczycie dachu) lub na dzwonie miały znaczenie ochronne przeciw piorunom.

Niezwykła zdolność do rozmnażania się zająca sprawiła, że stał się symbolem zwierzęcej płodności i lubieżności. Natomiast biały zając przedstawiany u stóp Najświętszej Maryi Panny wyrażał Jej zwycięstwo nad cielesną pożądliwością oraz symbolizował Jej błogosławioną płodność.

Według św. Ambrożego, zając ze względu na coroczną zmianę barwy sierści był symbolem zmartwychwstania: "Również zające z całą pewnością, co łatwo możemy zauważyć z bliska, w zimie mają barwę białą, latem zaś przybierają barwę im właściwą. Lekko dotknąłem tylko tego, aby te przykłady umocniły nas w wierze w ową przemianę, jaka nastąpi przy zmartwychwstaniu". Należy zatem wspomnieć, że święcone w Wielką Sobotę zajączki i jaja mają wskazywać na ideę zmartwychwstania Chrystusa.

W personifikacjach wad uzbrojony rycerz uciekający przed zającem jest symbolem tchórzostwa. W wyobrażeniach wady nieczystości zając bywa jej atrybutem.