Pierwsza wzmianka o parafii pochodzi z 1239 r. i mniej więcej w tym czasie powstał pierwszy kościół parafialny. Jednak szybko okazał się zbyt mały dla rosnącej parafii i budowę nowej świątyni, którą można podziwiać dzisiaj, rozpoczęto w 1330 r., za panowania księcia jaworsko-świdnickiego Bolka II Małego. Dopiero w dwa wieki później, bo w 1570 r., został położony ostatni kawałek blachy na dachu 103-metrowej wieży - najwyższej na Dolnym Śląsku i trzeciej w Polsce (po wieży bazyliki licheńskiej - 128 m i wieży jasnogórskiej 106,3 m).
Jeszcze zanim została ukończona - w 1532 r. - za sprawą lekkomyślności wójta i jego syna musiała zostać zrekonstruowana część sklepienia i wyposażenia. Wywołali oni bowiem pożar, który strawił więźbę dachową, organy i część wyposażenia wnętrza, a także spowodował zawalenie sklepienia. Rekonstrukcję przeprowadzono pod okiem Łukasza Schleierwebera, a wieżę kończył Peter Zehin.
Ziemie śląskie przez wieki zmieniały panów: znajdowały się pod wpływami polskimi, czeskimi i niemieckimi. Również religia panująca zmieniała się. Zawieruchy dziejów nie ominęły i świdnickiej katedry. Wybudowana przez katolików, była we władaniu ewangelików, by w 1644 r. powrócić do Kościoła rzymskiego. Wówczas pieczę nad kościołem św. Stanisława i św. Wacława objęli jezuici. Ich trosce obiekt zawdzięcza swój bogaty, barokowy wystrój. Jego autorem i wykonawcą większości rzeźb jest świdnicki artysta - jezuita Jan Riedel. Na tzw. chórze mieszczan znajduje się szafkowy ołtarz gotycki z r. 1492 z cennymi malowidłami na drzwiach szafy ołtarzowej. Piękne freski pędzla Jana Hiebla z Pragi zdobią sklepienie kaplicy Matki Bożej Świdnickiej. Na prospekcie organowym i w nawie środkowej można obejrzeć rzeźby innego świdniczanina Jerzego Leonarda Webera, z początków XVIII w.
Ciekawostką jest sposób wykorzystania olbrzymiego poddasza kościoła. Jak podają źródła, mieścił się tam spichlerz zbożowy.
Z racji swojego wieku kościół był już wielokrotnie remontowany i odnawiany. Obecnie trwają, prowadzone od 1997 r., szeroko zakrojone prace konserwatorsko-renowacyjne, mające na celu zatrzymanie dla potomnych unikalnych uroków świdnickiej katedry.

W opracowaniu wykorzystałem broszurę informacyjną o katedrze św. Stanisława i św. Wacława oraz materiały ze strony www.bazylika.org