„Z największą brutalnością...”

Strona tytułowa niemieckiej gazety „Extra-BZ” z informacją o wprowadzeniu obowiązku powszechnej służby wojskowej w III Rzeszy, mapa rozbioru Polski z odręcznymi podpisami Stalina i Hitlera, fragment książeczki żołdu niemieckiego żołnierza z 10 przykazaniami prowadzenia wojny z fotografią właściciela, wskazówki dotyczące zachowania żołnierzy na okupowanych terytoriach, zdjęcia lotników studiujących mapy przed atakiem, fotografie jeńców oczekujących na przesłuchanie, zastrzelonych na ulicach Częstochowy, nalotu niemieckiego samolotu na kolumnę uciekinierów, obcinania brody Żydowi czy dokumentacje z bombardowania dróg - to niewielka część wystawy, ukazującej zbrodnie armii niemieckiej, popełnione na ziemiach polskich w okresie od 1 września do 25 października 1939 r. Prezentowana w Lublinie ekspozycja, mająca na celu także uzupełnienie wystaw hamburskiego Instytutu Badań Społecznych „Wojna na wyniszczenie. Zbrodnie Wehrmachtu 1941-1944”, wywołała szeroką dyskusję na temat roli Wehrmachtu w II wojnie światowej, a wiele środowisk w Niemczech uznało ekspozycję za szarganie świętości i zamach na dobre imię niemieckiego żołnierza. Podjęte rozmowy wykazały jednoznacznie, że w niemieckiej pamięci historycznej dominuje stereotyp, według którego zbrodnie popełniali członkowie SS i funkcjonariusze formacji policyjnych, zaś żołnierze frontowi walczyli z szacunkiem dla przeciwnika, przestrzegając prawa wojennego. Podważając ów stereotyp, hamburskie wystawy przyczyniły się do utrwalenia innego fałszywego mitu, jakoby działania Wehrmachtu nabrały zbrodniczego charakteru dopiero od czerwca 1941 r. po ataku na Związek Sowiecki.
Tymczasem armia niemiecka od pierwszego dnia wojny prowadziła działania z pogardą dla międzynarodowych konwencji, a żołnierze dopuszczali się przestępstw na jeńcach wojennych i ludności cywilnej. Na wystawie pokazano przykłady zbrodni popełnione przez żołnierzy niemieckich w czasie funkcjonowania tzw. administracji wojskowej, kiedy Wehrmacht sprawował władzę zwierzchnią nad okupowanymi terenami i ponosił pełną odpowiedzialność prawną za działania wszystkich formacji i instytucji III Rzeszy na zajętym przez Niemców terytorium II Rzeczypospolitej. Ekspozycję podzielono na kilka bloków tematycznych, w których zaprezentowano niemieckie przygotowania do wojny, omówiono ich aspekt militarny, ideowy i polityczny, ukazano postępy niemieckiej i sowieckiej machiny wojennej we wrześniu 1939 r. Ponadto przedstawiono udokumentowane przykłady aktów zbrodni dokonanych podczas bombardowań lotniczych oraz na osobach internowanych, obrońcach cywilnych i zakładnikach, pokazano przejawy antysemityzmu i przestępstwa na jeńcach wojennych. W podsumowaniu znalazło się miejsce na ukazanie postaw Niemców wobec zbrodni.
Autorzy wystawy: scenariusz - Jochen Böhler, dr Paweł Kosiński, dr Piotr Łysakowski; współpraca - Anna Piekarska, Agnieszka Rudzińska, dr Rafał Wnuk; konsultacja naukowa - prof. dr hab. Czesław Madajczyk, dr hab. Paweł Machcewicz, prof. dr hab. Klaus Ziemer; koncepcja plastyczna - Krzysztof Burnatowicz; wykonanie - Agencja DUX.

„Z archiwum IPN…”

Zamiarem autorów wystawy było pokazanie fotografii i dokumentów ilustrujących nie tylko ważne wydarzenia z historii Polski z lat 1939-89, ale także zwykłe epizody, gdyż część prezentowanych materiałów stanowią „ciekawostki” archiwalne. Należą do nich m.in. fotografie żołnierzy węgierskich stacjonujących w Chełmie wiosną 1944 r., list żołnierza NSZ, przebywającego w Kanadzie, przysłany w 1952 r. do PUBP w Kraśniku, materiały „szpiegowskie” z lat 1948-56, zdjęcia operacyjne SB z lat 1966, 1968 i 1980. Celem wystawy jest pokazanie - na przykładzie Lubelszczyzny - charakteru zasobu archiwalnego pozostawionego przez byłe służby specjalne Polski Ludowej oraz instytucje państwowe ściśle z nimi współpracujące w latach 1944-89. Dostępne od niedawna Lubelskie Archiwum IPN, wymagające jeszcze gruntownych badań naukowych, stanowi niewątpliwie ogromną kopalnię wiedzy.
Autorzy wystawy: scenariusz - Agnieszka Jaczyńska, Mariusz Zajączkowski; koncepcja plastyczna - Magdalena Śladecka; skład i łamanie - Grzegorz Zychowicz, Andrzej Kidaj; wykonanie - Info Studio Lublin.

Wystawę „Z największą brutalnością...” można oglądać do 28 lutego br. w godzinach otwarcia Muzeum (środa - sobota w godz. 9.00-16.00, niedziela 9.00-17.00). Wystawa „Z archiwum IPN…” jest prezentowana do 13 marca br.(od poniedziałku do soboty w godz. 9.00-16.00 i w niedzielę w godz. 9.00-17.00). Cena biletów: normalny - 6,50 zł, ulgowy - 4,50 zł. Szczegółowe informacje można uzyskać pod numerem telefonu: (081) 532-50-01 do 03.