Św. Barbara, której wspomnienie przypada 4 grudnia, nie jest postacią wyraziście wyłaniającą się z mroków zamierzchłej przeszłości. Mimo to była i jest czczona nadal szeroko. Według legendy z VII stulecia, której istotę stanowiło bezpośrednie nawrócenie się z pogaństwa na chrześcijaństwo, Barbara była córką bogatego poganina Dioskora, który zamykał ją w wieży. Kiedy przekonał się, iż mimo tego więzienia przyjęła wiarę i chrzest, pozbawił ją życia, za co z kolei został ukarany nagłą śmiercią. Barbara uważana jest za patronkę dobrej śmierci. Chroni od nagłego i niespodziewanego odejścia z tego świata, a kto jej wzywa, nie umrze bez sakramentów świętych. To wszechobecne przekonanie sprawiło, że za swą patronkę obrali ją sobie górnicy, dlatego też w sposób szczególny czczona jest w zagłębiach górniczych. I choć w ostatnim czasie wiele kopalni Zagłębia Dąbrowskiego zamknięto, Święta Patronka wciąż obecna jest w sercach górniczej braci. Patronuje też kościołom na terenie diecezji sosnowieckiej, w których co roku przy licznym udziale wiernych odprawiane są uroczyste Eucharystie odpustowe ku jej czci.

Na terenie parafii św. Barbary w Będzinie, gdzie po 210 latach zlikwidowano kopalnię "Paryż", kult Świętej Patronki stale jest podtrzymywany, choć nie jest on już tak żywy jak przed laty. Kiedyś na Msze św. we wspomnienie św. Barbary przybywali górnicy w odświętnych strojach, ze sztandarami, przygrywała górnicza orkiestra, były przemówienia, kwiaty. Dzisiaj dzień ten obchodzi się również uroczyście, ale znacznie skromniej i ciszej. 2 grudnia, o godz. 8.00, w kaplicy pw. św. Barbary, która znajduje się na terenie kopalni, odprawiana jest Eucharystia i jest to zarazem początek parafialnych rekolekcji adwentowych, natomiast 4 grudnia, o godz. 17.00, wierni gromadzą się w parafialnym kościele na uroczystości odpustowej kończącej przygotowania do Świąt Bożego Narodzenia. W będzińskiej wspólnocie wiele jest znaków przypominających Świętą Patronkę. Zarówno w kościele parafialnym, jak i w kopalnianej kaplicy widnieją obrazy z jej wizerunkiem. Na placu kościelnym natomiast na postumencie znalazł godne miejsce pomnik Świętej, który kiedyś znajdował się na placu Dąbrowskich Zakładów Naukowych. Ks. Stanisław Sarowski, proboszcz parafii, wspomina też potężnych rozmiarów figurę św. Barbary, która stała przy wejściu do głównego szybu kopalni "Paryż", a teraz została przeniesiona do Muzeum Kopalnictwa w Dąbrowie Górniczej.

Każdego roku w kościele pw. św. Barbary w Dąbrowie Górniczej we wspomnienie Patronki obowiązuje porządek świąteczny. Proboszcz, ks. kan. Bernard Bekus, zaznacza, że do dzisiaj, choć po kopalniach niewiele pozostało, na Sumę odpustową przybywa delegacja w strojach górniczych oraz wierni z okolicznych miejscowości. Figura św. Barbary umieszczona w nawie głównej zdaje się witać wszystkich przybywających na Msze św. i nabożeństwa. Na terenie wspólnoty znajduje się szkoła górnicza "Sztygarka", gdzie w holu głównym usytuowana została figura Patronki górników. Warto zaznaczyć, że dąbrowska "Sztygarka" przekazała Jasnej Górze swój dar w postaci wyrzeźbionej w węglu figury św. Barbary.

Z kolei w jaworznickiej wspólnocie uwagę zwraca związek kompozycji parafialnej świątyni z jej wezwaniem. Kompozycja kościoła zwęża się do prezbiterium, które kończy się wieżą. Jej iglica podnosi się dwoma ramionami jak krzyż. Niżej zaś znajduje się dzwonnica, której głos zdaje się rozbrzmiewać po ogromnym osiedlu i schodzi do posadzki kościoła, tworząc jakby symboliczny związek z wezwaniem św. Barbary, która więziona w wieży poniosła śmierć męczeńską. We wnętrzu kościoła ramiona wieży zwiera szpara witrażowa. Pomiędzy jej ramionami zawieszony jest monumentalny krzyż, który w dolnej części otoczony został wykutymi w kamieniu postaciami górników, spomiędzy których wyłania się św. Barbara, trzymająca w dłoniach górniczą lampę.

Mimo że parafia pw. św. Barbary w Olkuszu-Pomorzanach liczy dopiero 14 lat, to kult Świętej Patronki rozwija się na tym terenie już od stu lat. Przyczyną jest niewątpliwie kapliczka przy ul. Długiej z obrazem św. Barbary, gdzie od niemal 100 lat wierni oddają cześć Patronce górników i wypraszają dla nich szczególne łaski. W samym zaś kościele na ścianie bocznej widzimy obraz wyobrażający Patronkę. "W planach jest jeszcze figura św. Barbary, która zajmie centralne miejsce w świątyni" - mówi proboszcz, ks. kan. Stanisław Parkita.

Jednej z sosnowieckich wspólnot również patronuje św. Barbara. I choć jest to drugie wezwanie kościoła, to i tutaj odnajdujemy ślady jej obecności w postaci malowidła sprzed II wojny światowej, które umieszczone zostało w ołtarzu głównym.

Dzieła wyobrażające św. Barbarę możemy spotkać także w parafiach o innym tytule, czego dowodem jest wspólnota pw. Miłosierdzia Bożego w Sosnowcu, gdzie w nawie bocznej umieszczony został obraz Patronki górników, który kiedyś znajdował się na terenie kopalni " Sosnowiec", a którego historia jest burzliwa i ciekawa.