Wiosenny Nowogródek, kwitnące drzewa, zieleń, słońce, a za chwilę rzęsista ulewa. Z Zamkowej Góry widać, jak na nabożeństwo do podominikańskiego kościoła spieszą nazaretańskie nowicjuszki. Rynek pełen jest odświętnie ubranych ludzi z palmami w rękach - w dwóch cerkwiach właśnie skończyła się Liturgia Niedzieli Palmowej. W kościele katolickim proboszcz ubolewa w czasie kazania nad niską frekwencją: "Czy rzeczywiście sadzenie ziemniaków może być ważniejsze od udziału we Mszy św.?". A w starym, podobno pożydowskim, murowanym budynku zwanym "Kamienicą" odbywają się warsztaty szkoleniowe dla nauczycieli. Uczestnicy - nauczyciele ze wszystkich stron Grodzieńszczyzny - wspólnie z Polakami rozmawiają na temat dotąd dla nich wręcz egzotyczny, a w każdym razie przez dziesięciolecia zakazany: jaki był wpływ chrześcijaństwa na kulturę białoruską, polską, europejską?

Padają sformułowania mocne: dopóki nie było na tych ziemiach chrześcijaństwa, dopóty nie było także kultury. Tak naprawdę - mówi to lubiany tutaj białoruski poeta - kultura białoruska rozpoczęła się dopiero wraz z przyjściem chrześcijaństwa. Ta kultura rozwijała się, gdy rozwijało się chrześcijaństwo, marniała, gdy chrześcijaństwo było zwalczane jak w czasach komunizmu. Ale - podkreślał grodzieński dziennikarz - Białoruś była miejscem religijnego sporu pomiędzy rozmaitymi odłamami chrześcijaństwa. To tu ścierało się prawosławie z katolicyzmem, tu zwalczany przemocą był Kościół unicki - jaki to miało wpływ na białoruską kulturę?

Z polskiej strony staraliśmy się przekazać jedno z najtrudniejszych, choć i najpiękniejszych efektów obecności chrześcijaństwa: tego, które wiąże się ze słowami "miłość nieprzyjaciół". Nie ma nic takiego poza kulturami tworzonymi z udziałem chrześcijaństwa, także w społeczeństwach chrześcijańskich Chrystusowe wezwanie do miłości nieprzyjaciół jest czymś skrajnie trudnym i przyjmowanym z wielkim trudem. A w polskiej tradycji jest wątek, z którego mamy prawo być dumni. Nie tylko zresztą polskiej, skoro jeden z najpiękniejszych śladów takiego myślenia pozostawił Adam Mickiewicz, człowiek Rzeczpospolitej, tak bardzo związany z Nowogródkiem. Spowiedź Jacka Soplicy w Panu Tadeuszu to przepiękny fragment poezji, w którym właśnie przebaczenie, miłość nieprzyjaciół jest wspaniale i głęboko pokazana.

Opowiedzieliśmy Białorusinom o pięknych kartach polskiej historii: o pełnych przebaczenia dla Niemców wierszach z powstania warszawskiego, o liście biskupów polskich do biskupów niemieckich (" przebaczamy i prosimy o przebaczenie"), o ks. Jerzym Popiełuszce, o idei walki bez przemocy, która stała się w Polsce bardzo popularna w drugiej połowie lat 70., wreszcie o "Solidarności", która przecież poza wszystkim stworzyła szansę na pokojowe wyjście z komunizmu. Okazuje się, że wezwanie do miłości nieprzyjaciół, jeśli jest dobrze przyjęte, może dawać szansę na wyjście z sytuacji bez wyjścia. A to bardzo potrzebne, także naszym przyjaciołom z Białorusi...

A potem jeszcze jezioro Świteź, błyszczące w zachodzącym słońcu, nieprawdopodobnie czyste, bajeczne, choć odbijały się w nim burzowe chmury, a w głębinach czaiła się legenda. Jezioro Świteź jest niezwykłe - położone jest na wzgórzu, nie ma żadnego dopływu, jest w zasadzie ogromnym źródłem. Krystalicznie czystą wodę oddaje ziemiom położonym poniżej...