Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe jest pierwszą partią III Rzeczypospolitej. Powstało podczas zjazdu założycielskiego 28 października 1989 r., tej jesieni obchodzi 10. rocznicę istnienia. W polskich warunkach 10 lat nieprzerwanej działalności jest ważnym świadectwem trwałości i dojrzałości. Wspominając to, trzeba docenić zarówno mądrość, jak i odwagę prof. Wiesława Chrzanowskiego, który nie zawahał się przed podjęciem ryzykownego kroku. Ryzykownego, gdyż obarczonego zarzutem rozbijania jedności ruchu solidarnościowego. Musiały minąć długie miesiące, a dla niektórych nawet lata, by uznać dopuszczalność, zasadność i dalekowzroczność takiego kroku. Słusznie można jednak wierzyć, że odbyło się to nie bez wsparcia i porady Matki Bożej Cierpliwie Słuchającej z lubuskiego sanktuarium w Rokitnie, gdzie latem 1989 r. rodziła się idea i koncepcja ZChN.
W 10. rok swojej działalności ZChN wkroczyło jednocześnie jako stronnictwo o ustalonej renomie i jako podmiot współtworzący Akcję Wyborczą Solidarność, a za jej pośrednictwem - koalicję rządową. Zespół Chrześcijańsko-Narodowy (mieszczący także posłów i senatorów nie będących członkami ZChN, w łącznej liczbie blisko 40 parlamentarzystów), pod wybitnym kierownictwem Stefana Niesiołowskiego, często nadaje dynamikę pracom programowym Klubu Parlamentarnego AWS. Dość przypomnieć inspirowany przez prezesa Mariana Piłkę zeszłoroczny pakiet ustawodawstwa prorodzinnego (podatek prorodzinny, duża ulga budowlana, wydłużone urlopy macierzyńskie, zniesienie edukacji seksualnej, pełna karalność narkomanii, pornografii i dzieciobójstwa) oraz pierwsze projekty z pakietu rolnego (o reformie rolnej i gospodarstwie rodzinnym oraz o rynku buraka cukrowego) i pakietu w obronie rodzimej przedsiębiorczości (regulacja powstawania supermarketów i powszechny samorząd gospodarczy). Znaczący wreszcie okazał się udział ZChN w polskim samorządzie, w którym partia ta jest reprezentowana przez ok. tysiąca radnych, a wśród nich wielu marszałków, prezydentów, burmistrzów, starostów i wójtów.
Dzisiaj, w obliczu integracji europejskiej, ruch narodowy winien postawić akcent na zachowanie tożsamości religijnej, cywilizacyjnej i kulturowej Polaków. Takie jest też przesłanie ruchu chrześcijańsko-narodowego, rozumianego jako zespół inicjatyw społecznych, medialnych, edukacyjnych i wreszcie politycznych o podobnym brzmieniu i barwie. Można by rzec, iż skoro odpowiedzialność podpowiada troskę o państwo, to precyzyjna definicja będzie dopowiadać, że idzie o państwo dla Polaków. Rozwinięciu tej tezy służy cykl tegorocznych konferencji programowych, zapoczątkowanych styczniowymi uroczystościami 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego oraz konferencją rodzimej małej i średniej przedsiębiorczości, podczas których zarówno odwołano się do historycznej symboliki, jak i podkreślono zadania nowoczesnego stronnictwa narodowego. W lutym ZChN powołało Samorządowe Forum Chrześcijańsko-Narodowe, w kwietniu zwołało konferencję dotyczącą polityki prorodzinnej, poświęconą prezentacji i debacie środowisk prorodzinnych nad projektami ustawowymi ZChN, w czerwcu przeprowadziło konferencję poświęconą gospodarce narodowej i polityce antyrecesyjnej, zaś w 60. rocznicę napaści sowieckiej na Polskę i śmierci Piusa XI, autora encykliki O bezbożnym komunizmie - sesję Zbrodnie komunizmu, zagrożenia postkomunizmem.
Październikowe spotkanie u stóp Matki Bożej Cierpliwie Słuchającej stało się jednocześnie zasadniczą konferencją programową, przygotowującą do uroczystych obchodów 10-lecia ZChN podczas Mszy św. sprawowanej w archikatedrze warszawskiej przez Prymasa Polski i konwencji 10-lecia na Zamku Królewskim w Warszawie. Ten cykl przedsięwzięć programowych pozwolił ująć w szczegółach zarysowywaną w ciągu ostatnich kilku lat przez Mariana Piłkę koncepcję potencjału narodowego, określanego iloczynem czterech czynników: demograficznego, gospodarczego, kulturowego i moralnego.
Dojrzałe Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe zajmuje swe szczególne miejsce w ramach Akcji Wyborczej Solidarność. Powiedzieć, że ZChN stanowi jej prawe skrzydło, to wbrew pozorom trochę za mało. Otóż, gdyby odwołać się do dominujących w ostatnim dwustuleciu nurtów politycznych, to nie sposób zaprzeczyć, że ZChN prezentuje klasyczne stanowisko konserwatywne, budujące swoją prawomocność wokół tezy prawnonaturalnej, dającej obiektywny obraz osoby ludzkiej i wspólnoty społecznej. Przeciw tezie prawnonaturalnej podniosły swe uzurpacje: liberalizm (w imię indywidualizmu) i socjalizm (w imię kolektywizmu). Szczególność wewnętrznej konstrukcji AWS polega na tym, iż w ramach tego pretendującego do pełnej prawicowości ciała politycznego ujawniają się równolegle dwa zagrożenia: liberalne i socjalistyczne. I oto oddalanie pierwszego z nich odbywa się przez wspólną polemikę połączonych sił RS AWS i ZChN z liberalizującym SKL, ale z kolei oddalanie drugiego odbywa się przez zajmowanie wspólnych stanowisk wobec socjalizujących związkowców przez ZChN i SKL. Co więcej, często widać wyraźnie większe zrozumienie instytucji państwa u mniej lub bardziej doświadczonych polityków partyjnych niż u pełnych zapału solidarnościowych entuzjastów.
Powyższe rozróżnienia nie unieważniają jednak fundamentalnej wrażliwości religijnej i patriotycznej stojącej u podstaw ZChN. Niekiedy nazywane stronnictwem Polski katolickiej, chce zasługiwać na tę nazwę.
Gdy obserwuje się partie prawicy konstruowane od góry i wybierające swe władze w ściśle zaplanowany sposób, tym bardziej docenia się wewnątrzpartyjną demokrację Zjednoczenia.
Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe nie cierpi na manię wielkości. Owszem, sięga do endeckiej wizji Wielkiej Polski, ale realistycznie ocenia własne siły. Jednak skromność nie może prowadzić do bezradności. Wszak idzie o Polskę. Dlatego też trudno przystać na pewne kroki dyskryminacyjne wobec ZChN, proponowane czy wręcz prowadzone przez niektóre ośrodki AWS. Po trosze z intencją samoobronną, a na pewno dla pożytku AWS, jako ciała politycznego, zaproponowaliśmy wraz z kolegami z SKL ograniczoną reformę AWS. Nie można przecież udawać, że nic się nie zmieniło zarówno w układzie sił, jak i w praktycznych doświadczeniach od lata 1996 r. Rzecz w tym, by proces decyzyjny był jasny, by uwzględniono wyrazistość i ważność podstawowych nurtów AWS, by zrewidowano tzw. parytety, dające siłę głosu. Oczywiście, cieszą procesy reformy rozpoczęte lipcową nowelizacją Karty AWS, ale widać też trudności np. ze stosowaniem realnego parytetu w rozmowach koalicyjnych. Próby eliminowania prezesów ZChN i SKL mogą tylko budzić żal, rodzić agresję i powodować złe konsekwencje. A przecież jest tyle wspólnych celów, od dobrej prezydentury począwszy, na dobrobycie narodowym skończywszy. Co do prezydentury, to trzeba zaznaczyć, iż ZChN chce wziąć aktywny udział w kampanii jako ta siła koalicyjna, która spycha neokomunistów do defensywy moralnej i nie przestaje powtarzać, że miejsce partii wywodzącej się z nurtu zdrady narodowej jest poza parlamentem niepodległej Rzeczypospolitej.
Zjednoczenie Chrześcijańsko-Narodowe pragnie być stronnictwem wielkiego celu, formułując długofalowy program obrony i rozwoju cywilizacji polskiej oraz realizacji interesu narodowego w dyplomacji i gospodarce. Czyż nie trzeba tego docenić?
Autor jest członkiem-założycielem i od 1998 r. sekretarzem generalnym ZChN.