Wspólnie "patrzymy w niebo" już dwa lata. Stali Czytelnicy tej rubryki nie mają większych trudności z rozróżnieniem poszczególnych obiektów na niebie. Z licznych listów wiem, że co wieczór przybywa miłośników astronomii, że odkrywacie piękno Wszechświata i że często pod gwiazdami spędzacie rodzinne wieczory. Ale gołym okiem można dostrzec tylko kilka tysięcy gwiazd, więc pytacie w listach o lornetki i teleskopy.
Sprzętu do obserwacji nieba jest na rynku sporo i sami musicie wybrać odpowiednią dla siebie markę. Można zacząć od najprostszej lornetki albo od razu kupić teleskop. W lornetce najważniejsza jest jakość soczewek, a np. napis 10 x 50 oznacza 10-krotne powiększenie oraz 50-milimetrową średnicę obiektywu. Wielką zaletą lornetki jest możliwość równoczesnego zobaczenia dużego obszaru nieba oraz jej wygodny transport. Wraz z lornetką warto kupić statyw, na którym możemy ją umocować. Przyda się przy dłuższych obserwacjach. Niedroga lornetka pozwala zobaczyć dziesiątki tysięcy gwiazd, natomiast przez mały teleskop możemy dostrzec ich miliony!
Teleskopy zbierają słabe światło z odległych gwiazd lub galaktyk i skupiają je w oku obserwatora. Są w stanie zebrać z przestrzeni znacznie więcej światła niż ludzkie oko. Moc teleskopu i zdolność rozróżniania drobnych szczegółów zależy od rozmiaru soczewki głównej lub lustra. Jeżeli obiektywem jest soczewka, teleskop nazywamy refraktorem, a jeżeli jest nim lustro - reflektorem. Obiektyw jest sercem teleskopu, a jego zadaniem jest zebranie światła obserwowanego obiektu i utworzenie jego obrazu. Zdolność zbierająca jest proporcjonalna do kwadratu apertury (średnicy) soczewki lub zwierciadła. Rozmiar danego teleskopu, np. 15 mm czy 5 m, oznacza właśnie średnicę jego obiektywu. Średnica soczewki ludzkiego oka wynosi około 5 mm, więc np. teleskop 150-milimetrowy ma aperturę 30 razy większą i zbiera 900 razy więcej światła niż ludzkie oko. Patrząc przez taki teleskop, widzimy gwiazdę kilkaset razy jaśniej niż gołym okiem! Dlatego na świecie buduje się czasem gigantyczne teleskopy do obserwowania coraz bardziej odległych (one świecą słabiej) obiektów. Obraz wytworzony przez obiektyw oglądamy w tzw. okularze, który jest takim zwykłym szkłem powiększającym. Zazwyczaj teleskop wyposażony jest w kilka okularów o różnych ogniskowych, co pozwala regulować powiększenie obrazu. Ale do powiększenia nie należy przykładać zbyt dużej wagi, gdyż światło każdej gwiazdy ulega pewnemu rozmyciu przy przechodzeniu przez ziemską atmosferę. Praktyczna granica użytecznego powiększenia jest równa dwóm aperturom wyrażonym w milimetrach. Większe wartości powiększenia wzmocnią tylko rozmycie obrazu, nie zawsze więc wykorzystamy możliwość dużego powiększenia naszego teleskopu.
Nie warto kupować tanich teleskopów o wątpliwej jakości. Lepiej poczekać kilka miesięcy z zakupem i odłożyć trochę pieniędzy na lepszy teleskop, niż kupować pierwszy lepszy w dużym markecie na wątpliwej promocji. Pamiętajmy też, że do rodzinnych obserwacji bardzo dobry jest teleskop na montażu typu Dobsona. Jest stabilny i prosty w obsłudze nawet w ciemnościach.
Wielu Czytelników kupi kiedyś lornetkę lub teleskop, ale wieczorne niebo zawsze jest piękne, nawet oglądane gołym okiem. Do zobaczenia pod gwiazdami ze sprzętem lub bez!
PS W sprawie porad zakupu można czytelnikom także polecić kontakt z fachowcami od sprzętu z Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii z siedzibą w Krakowie, ul. św. Tomasza 30/8, 31-027 Kraków, tel. (0-12) 422-38-92.