Ps 51 [50], 3-5. 11-12. 19 - z Jutrzni na piątek I tygodnia

Audiencja generalna 24 października 2001 r.

1. Przed chwilą wysłuchaliśmy Miserere - jednej z najpiękniejszych modlitw Psałterza, najbardziej przejmującego i najczęściej odmawianego Psalmu pokutnego, pieśni o grzechu i przebaczeniu, najgłębszej medytacji o winie i łasce. W Liturgii Godzin odmawiamy go podczas każdej piątkowej Jutrzni. Przez całe wieki z wielu serc wiernych żydów i chrześcijan wznosi się ten Psalm do nieba jako pełne skruchy i nadziei westchnienie do miłosiernego Boga.
Tradycja judaistyczna włożyła ten Psalm w usta Dawida, wezwanego do pokuty surowymi słowami proroka Natana (por. Ps 51 [ 50], 1-2; 2 Sm 11-12), który potępił go za cudzołóstwo popełnione z Betszebą i zabójstwo jej małżonka Uriasza. W następnych jednak wiekach Psalm ten wzbogacają modlitwy wielu innych grzeszników, którzy podejmują tematy "nowego serca" i "Ducha Bożego" wlanego w odkupionego człowieka, według nauczania proroków Jeremiasza i Ezechiela (por. Ps 51 [50], 12; Jr 31, 31-34; Ez 11, 19; 36, 24-28).
2. Psalm 51 [50] zwraca uwagę na dwa aspekty. Przede wszystkim na ponury obszar grzechu (por. Ps 51 [50], 3-11), w którym tkwi człowiek od początku swego istnienia: "Oto zrodzony jestem w przewinieniu i w grzechu poczęła mnie matka" (Ps 51 [50], 7). Chociaż tego stwierdzenia nie można brać jako wyraźnej formuły nauczania o grzechu pierworodnym zawartej w teologii chrześcijańskiej - niewątpliwie jednak jest ono z nią zgodne: wyraża bowiem głęboki wymiar wrodzonej słabości moralnej człowieka. Psalm w tej pierwszej części jawi się jako analiza grzechu przeprowadzona w obliczu Boga. Na określenie tej smutnej rzeczywistości, wynikającej ze źle użytej ludzkiej wolności, mamy trzy terminy hebrajskie.
3. Pierwsze słowo: "hattaM" oznacza dosłownie "chybić celu": grzech jest wypaczeniem, które oddala nas od Boga, będącego zasadniczym celem naszych relacji, a więc także od bliźniego.
Drugim hebrajskim terminem jest "awón" i odnosi się do pojęcia: "wykręcać", "skrzywiać". Grzech jest więc pokrętnym zboczeniem z prawidłowej drogi; jest odwróceniem, wykrzywieniem, zniekształceniem dobra i zła w znaczeniu użytym przez Izajasza: "Biada tym, którzy zło nazywają dobrem, a dobro złem, którzy zamieniają ciemności na światło, a światło na ciemności" (Iz 5, 20). Właśnie z tego powodu nawrócenie w Piśmie Świętym ukazane jest jako "powrót" (po hebrajsku " szub") na prawidłową drogę wraz ze skorygowaniem kursu.
Trzecim słowem, którym Psalmista określa grzech, jest " peszaM". Oznacza ono bunt poddanego wobec władcy, a więc jawne rzucenie wyzwania wobec Boga i porządku ustanowionego przez Niego w ludzkiej historii.
4. Jeżeli jednak człowiek wyznaje swój grzech, zbawcza sprawiedliwość Boża jest gotowa do radykalnego oczyszczenia go. Dzieje się tak w drugim aspekcie duchowym omawianego przez nas Psalmu, jakim jest świetlana przestrzeń łaski (por. Ps 51 [50], 12-19). Przez wyznanie win przed modlącym się zostaje otwarty horyzont światła, w którym działa Bóg. Pan nie tylko działa w kierunku zgładzenia grzechu, lecz również odnawia grzeszną ludzkość przez swego ożywczego Ducha: wlewa w człowieka "serce" nowe i czyste, czyli odnowione sumienie, i otwiera przed nim możliwość czystej wiary i czci miłej Bogu.
Orygenes mówi w związku z tym o Bożej terapii, której Pan dokonuje przez swoje słowo i uzdrowicielskie działanie Chrystusa: " Jak dla ciała Bóg wyznaczył lekarstwa z leczniczych ziół, mądrze zmieszanych, tak też dla duszy przygotował lekarstwa, które wlał w Boże Pisma... Bóg ustanowił także innego rodzaju leczenie, gdzie lekarzem jest Zbawiciel, który mówi o sobie: ´To nie zdrowi potrzebują lekarza, lecz chorzy´. To On był w najwyższym stopniu lekarzem mogącym uzdrowić wszelką niemoc i słabość" (Homilie o Psalmach, Florencja 1991, s. 247-249).
5. Bogactwo Psalmu 51 [50] zasługiwałoby na staranną analizę każdej jego części. Mamy okazję to czynić, odmawiając ten Psalm podczas piątkowych Jutrzni. Całościowe spojrzenie na to wielkie biblijne błaganie ukazuje nam niektóre zasadnicze elementy duchowości, która winna przejawiać się w codziennym życiu wiernych. Jest tu przede wszystkim bardzo żywe poczucie grzechu, rozumianego jako dobrowolny wybór negatywny w płaszczyźnie moralnej i teologicznej: "Tylko przeciw Tobie zgrzeszyłem i uczyniłem, co złe jest przed Tobą" (Ps 51 [50], 6).
W tym Psalmie zauważamy równie żywe poczucie możliwości nawrócenia: grzesznik, szczerze skruszony (por. Ps 51 [50], 5), staje przed Bogiem w całej swojej nędzy i nagości, błagając, by go nie odrzucał od siebie (por. Ps 51 [50], 14-19).
W Miserere zawarta jest również świadomość Bożego przebaczenia, które "usuwa, obmywa, czyści" grzesznika (por. Ps 51 [50], 3-4) i prowadzi ostatecznie do przekształcenia go w nowe stworzenie, mające przemienionego ducha, nowy język, a także nowe wargi i serce (por. Ps 51 [50], 14-19). "Nawet gdyby nasze grzechy - stwierdziła św. Faustyna Kowalska - były czarne jak noc, Miłosierdzie Boże jest silniejsze od naszej nędzy. Trzeba tylko jednego: aby grzesznik choć trochę otworzył drzwi swego serca... resztę uczyni Bóg... Wszystko ma swój początek w Twoim Miłosierdziu i w Twoim Miłosierdziu się kończy" ( Maria Winowska, L´icona dell´ Amore misericordioso. Il mesaggio di suor Faustina. Książka ta wydana w języku polskim w 1974 i 1982 r. nosi tytuł Prawo do Miłosierdzia. Posłannictwo Siostry Faustyny).

Z oryginału włoskiego tłumaczył o. Jan Pach - paulin