W ubiegłym tygodniu pisaliśmy o tym, kto jest uprawniony do emerytury oraz z jakich lat naszej aktywności zawodowej jest ona liczona. Może się jednak zdarzyć, że naszą emeryturę poprzedzi pobieranie renty.
Prawo do renty wynika bezpośrednio z niezdolności do pracy. Renta przysługuje więc osobie, która:

Owe okresy nie dotyczą osoby, która udowodni okres składkowy - co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny - i jest całkowicie niezdolna do pracy. Okresy składkowe i nieskładkowe nie są istotne dla osoby, której niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej:

Renta może być:

Renta okresowa przysługuje zawsze przez okres wskazany w decyzji organu rentowego. Jeśli celowe będzie przekwalifikowanie zawodowe - przez okres 6 miesięcy przysługuje renta szkoleniowa w wysokości 75 proc. podstawy wymiaru renty dla danej osoby. Prawo do renty, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności do pracy, można przywrócić, jeśli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy.

Świadczenie w drodze wyjątku

Zdarza się, że otrzymanie renty lub emerytury w normalnym trybie nie jest możliwe, bo nie spełniamy warunków. Nie oznacza to jednak, że prezes ZUS w drodze wyjątku nie może nam takiego świadczenia przyznać.
Jeśli osoba, której odmówiono renty lub emerytury, nie ma niezbędnych środków do utrzymania, a nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, a była lub jest ubezpieczona lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, może ubiegać się o świadczenie w szczególnym trybie. Przepisy nie określają wysokości takiego świadczenia, z praktyki wynika, iż przyznaje się je w wysokości najniższej renty.
Świadczenia przyznanego przez prezesa ZUS w drodze wyjątku nie można odziedziczyć - jeśli zmarły otrzymywał świadczenie, to żona i dzieci nie dostaną po nim renty rodzinnej jak po osobie, która była uprawniona do renty lub emerytury w zwykłym trybie.
Poza tym prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać emeryturę lub rentę osobie, która pozostaje bez środków do życia. O świadczeniach przyznanych w danym roku ma obowiązek poinformować Sejm do 31 stycznia następnego roku. (Podstawa prawna - art. 82 i 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dziennik Ustaw z 2004 r., nr 39, poz. 353).

Z renty na emeryturę

Osoba, która pobierała rentę, ma prawo po osiągnięciu wieku emerytalnego przejść na świadczenie emerytalne. I tu powstał problem, bo na ogół do obliczenia emerytury brano kwotę bazową z dnia wystąpienia o rentę, ale, oczywiście, zwaloryzowaną. Tak przeliczona emerytura była niższa od tej, którą naliczono by według kwoty bazowej obowiązującej w dniu złożenia wniosku o emeryturę. Stanowisko ZUS było w tej sprawie odmienne od poglądu osób ubiegających się o emeryturę, więc sprawą musiał zająć się sąd. Konkretna sprawa pani Krystyny G., która żądała przeliczenia emerytury po okresie pobierania reny według kwoty bazowej z dnia, kiedy przyniosła wniosek o emeryturę do ZUS, zakończyła się pozytywnie. Sąd Najwyższy w uchwale orzekł, że należy brać pod uwagę kwotę bazową aktualnie obowiązującą (sygn. III UZP 7/02).