W Kościele katolickim w Polsce w okresie II Rzeczypospolitej bardzo prężna była działalność licznych stowarzyszeń religijnych. Były to stowarzyszenia modlitewne (Trzeci Zakon, Sodalicja Mariańska i bractwa religijne), społeczne i charytatywne.

Pierwszy biskup częstochowski Teodor Kubina intensywnie propagował i organizował stowarzyszenia katolickie, szczególnie o profilu społecznym (Liga Katolicka, Akcja Katolicka). Ich zadaniem było przeciwstawianie się tendencjom dążącym do usunięcia Chrystusa i Kościoła katolickiego z życia społecznego.

Po wojnie władze komunistyczne nie pozwalały na formalną działalność tych organizacji. Jednakże Kościół nie zaprzestał swojej działalności przez ruchy i bractwa religijne.

Po roku 1989 nastąpiło wielkie ożywienie działalności katolików świeckich. W 1995 r. zostaje reaktywowana w naszej archidiecezji Akcja Katolicka; w 1990 r. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży.

Dzisiaj w archidiecezji częstochowskiej działa ponad 40 ruchów, stowarzyszeń i bractw, które skupione są w Radzie Ruchów, Stowarzyszeń i Bractw Archidiecezji Częstochowskiej.

ZRZESZENIA PRORODZINNE

Lider - Mieczysław Malik

Kapelan - ks. dr Dariusz Nowak

Stowarzyszenie Rodzin Katolickich - Marian Dziewoński

Ruch Domowy Kościół - Elżbieta i Ryszard Podolak

Stowarzyszenie Rodziców Rodzin Wielodzietnych - Mieczysław Malik

Arcybractwo Najświętszej Rodziny - Maria i Franciszek Kaleta

Przymierze Rodzin "Mamre" - Jan Wilk

ZRZESZENIA CHARYTATYWNE

Lider - Anna Kaptacz

Kapelan - ks. dr Marian Szymonik

Federacja Wspólnot "Betel" - Andrzej Kalinowski

Katolickie Stowarzyszenie Lekarzy - Zenon Rudzki

Katolickie Stowarzyszenie Pielęgniarek - Katarzyna Nowak

Ruch "Samarytanin" - Wanda Sprusińska

Stowarzyszenie Miłosierdzia Bożego - ks. Andrzej Parusiński, Grażyna Turczyn

Stowarzyszenie Opieki Hospicyjnej - Anna Kaptacz

ZRZESZENIA MŁODZIEŻOWE I STUDENCKIE

Lider - Ewa Parkitna

Kapelan - ks. Andrzej Przybylski

Katolicki Związek Akademicki "Emaus" - Mirosław Maciąg

Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży - Ewa Parkitna

Ruch Światło-Życie - ks. Remigiusz Lota

Salezjańska Organizacja Sportowa - Elwira Fertacz

ZRZESZENIA SPOŁECZNE

Lider - Maria Zofia Szymoniak

Kapelan - ks. Jarosław Sroka

Akcja Katolicka - Jerzy Krawczyk

Katolickie Stowarzyszenie "Civitas Christiana" - Czesław Janiszewski

Stowarzyszenie "Communio in Christo" - Ryszard Majer

Stowarzyszenie "Odrodzenie" - Bibiana Trzmiel

Wspólnota "Comunione e Liberazione" - Elżbieta Fedyszyn, Genowefa Mszyca

Unia Laikatu Katolickiego - Jerzy Guła

ZRZESZENIA OŚWIATOWO-WYCHOWAWCZE

Lider - Adam Banaszkiewicz

Kapelan - ks. Stanisław Gancarek

Katolickie Stowarzyszenie Nauczycieli - Jan Szewczyk

Katolickie Stowarzyszenie Wychowawców - Edward Rybaczek

Klub Inteligencji Katolickiej - Adam Banaszkiewicz

Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich - Elżbieta i Barbara Markowskie

Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy - Karol Klauza

ZRZESZENIE EWANGELIZACYJNE

Lider - Małgorzata Topolska

Kapelan - ks. Maciej Ryś

Franciszkański Zakon Świeckich - Stefania Kreczko

Krąg Przyjaciół Centrum Duchowości "Święta Puszcza" - ks. dr Dariusz Nowak

Ruch Odnowy w Duchu Świętym - Małgorzata Topolska

Ruch Rodzin Nazaretańskich - Adam Pytel

Ruch Wspólnota Krwi Chrystusa - ks. Grzegorz Ruchniewicz

Świecki Zakon Karmelitów Bosych - Wioletta Błasik

Wieczernik Miłosierdzia Bożego - Ewa Piechowiak

Wspólnoty Neokatechumenalne - Mieczysław Palmowski

Wspólnota Międzynarodowa ICPE - Jacek Dudzic

Wspólnota Czcicieli Ducha Świętego - ognisk pokutnych - Irena Rokosa, Longina Kwapich

ZRZESZENIA MARYJNE

Lider - Roman Czartyński

Kapelan - ks. dr Teofil Siudy

Jasnogórska Sodalicja Mariańska - Ilona Kołodziejczyk

Legion Maryi - Roman Czartyński

Ruch Dzieci Maryi - ks. Wojciech Pelczarski

Ruch Pomocników Maryi Matki Kościoła - Kazimierz Ławniczek

Bractwo Różańcowe - ks. prał. Zdzisław Skrzek