Próchnicę zębów wywołuje płytka bakteryjna, czyli przylegająca do powierzchni zęba warstwa bakterii. Znaczna podatność na proces próchnicowy charakteryzuje zwłaszcza zęby mleczne, które w porównaniu z zębami stałymi są słabiej zmineralizowane. Zębem stałym szczególnie narażonym na próchnicę jest pierwszy ząb trzonowy, który ukazuje się w jamie ustnej jako pierwszy ze stałego uzębienia. U osób starszych, u których występuje znaczna utrata kości wyrostka zębodołowego, dochodzi do odsłonięcia szyjek zębowych i korzeni. Na tych powierzchniach często dochodzi do powstania próchnicy cementu korzeniowego. Początkowo próchnica pojawia się na zębach w postaci plamy (przebarwienia), której towarzyszy wrażliwość zębów na pokarmy słodkie. Następnie dochodzi do rozpadu tkanek twardych zęba i powstania ubytku próchnicowego, co objawia się reakcją zarówno na bodźce chemiczne, termiczne, jak i mechaniczne.
W zapobieganiu próchnicy największy i nieoceniony wpływ ma właściwa higiena jamy ustnej, o której była już mowa w poprzednim artykule.
Ważna jest także właściwa dieta: spożywanie odpowiedniej ilości białka, pożywienia bogatego w witaminy (zwłaszcza A, B, C i D), a także składniki mineralne. Niezbędne jest ograniczenie węglowodorów.
Profilaktyka próchnicy zaczyna się już od najmłodszych lat. Powinniśmy ograniczyć dzieciom słodycze, zwłaszcza długo przetrzymywane w jamie ustnej (toffi, landrynki, lizaki). Istotne jest również jedzenie produktów mlecznych, warzyw, żucie pokarmów twardych, włóknistych, ziarnistych, zmuszających do gryzienia, przez co oczyszczających zęby. Środkiem wpływającym hamująco na rozwój próchnicy jest fluor. W celu zapobiegania próchnicy może być on dostarczany do organizmu przez podawanie tabletek, fluorkowanie wody pitnej, mleka, soli lub mąki. Fluor może być stosowany również w formie kontaktowej, przez płukanie jamy ustnej 0,2% fluorkiem sodu, pędzlowanie, okłady z żeli i roztworów, stosowanie jonoforezy fluorkowej. Najbardziej rozpowszechnionym sposobem jest stosowanie past i płynów do płukania jamy ustnej zawierających związki fluoru. Duże znaczenie ma również lakowanie bruzd na powierzchniach żujących zębów trzonowych i przedtrzonowych, możliwie szybko po ich wyrznięciu, oraz lakierowanie zębów substancjami zawierającymi fluor, przynajmniej dwukrotnie w ciągu roku.
Ważne jest także zgłaszanie się na badania kontrolne uzębienia co 6 miesięcy.