Tabernakulum (od łac. tabernaculum - namiot). Nawiązuje do namiotu, w którym Izraelici przechowywali Arkę Przymierza. Dla nas, chrześcijan, jest to miejsce przechowywania Najświętszego Sakramentu. Aby zachować jednak symbolikę namiotu, aż do Soboru Watykańskiego II tabernakulum musiało być osłonięte baldachimem lub przynajmniej zasłoną (conopeum).
W pierwszych bazylikach i kościołach Eucharystię przechowywano w specjalnych pomieszczeniach przyległych do absydy. Na Wschodzie były to pastophoria, zaś ich odpowiednikiem zachodnim stało się sacrarium lub secretarium (stąd dzisiejsza zakrystia). Od IV w. Święte Postaci zaczęto przechowywać na mensie ołtarzowej w małych puszkach z kości słoniowej, niewielkich prostokątnych drewnianych szkatułkach, ozdobnych złotych lub srebrnych naczyniach. Później (mniej więcej od IX w.), kiedy kapłan zaczął odprawiać Mszę św. tyłem do ludzi i zasłaniał im Sanctissimum pojawiły się tabernakula wiszące nad ołtarzem. Były to zawieszane u sufitu naczynia (złote, srebrne, żelazne) opuszczane przy pomocy sznura lub łańcucha. We Francji pojawiły się charakterystyczne tabernakula o kształcie gołębicy. Zawieszone nad ołtarzem zwano: pixis, buxis, cuppa lub vasculum. Były powszechnie używane mniej więcej do końca XIV w. Tabernakula wiszące w praktyce powodowały duże trudności (konieczność opuszczania, zacinanie się łańcucha etc.), a także były niewystarczającym zabezpieczeniem dla Świętych Postaci. Spowodowało to, iż coraz częściej zaczęto stosować (po XIII w.) tabernakula ścienne (armarium, cyborium, kustodia, repositorium, tabernaculum). Były bardziej praktyczne od wiszących i bardziej bezpieczne zwłaszcza że domagał się tego dekret Soboru Laterańskiego IV (1215 r.). Tabernakula ścienne umieszczano najczęściej po lewej stronie absydy, w specjalnej niszy. Wiek XIV, a na pewno XV wprowadził do kościołów tabernakula ołtarzowe. Był to czas, kiedy ponownie rozwijał się kult Eucharystii, wierni chcieli adorować Pana, chcieli Go dobrze widzieć. Ołtarz był już całkowicie związany ze wschodnią ścianą absydy, stąd też tabernakulum umieszczano właśnie na nim. Wyjątek stanowiły kościoły katedralne, kolegiackie i zakonne, gdzie adoracja wiernych mogłaby zakłócać sprawowanie Liturgii (zwłaszcza modlitwy chórowej).
Po Soborze Watykańskim II została wydana Instrukcja Eucharisticum Misterium (w 1967 r.), która podała kilka ważnych zarządzeń odnośnie do przechowywania Najświętszego Sakramentu w kościołach. Zgodnie z nimi, w kościele powinno być tylko jedno tabernakulum, umieszczone w jakiejś wyróżniającej się kaplicy bocznej tak, aby adoracja prywatna nie zakłócała sprawowanego kultu. Zachowuje się też zwyczaj umieszczania go w ołtarzu głównym. Tabernakulum nadto ma być mocnym i bezpiecznym miejscem przechowywania Ciała Pańskiego, powinno być nieruchome i nieprzeźroczyste. Przed nim winna palić się przez cały dzień i noc "wieczna lampka".