Relacje biblijne

W Ewangelii św. Jana jest mowa o tym, że Jan Chrzciciel chrzcił za Jordanem: „Działo się to w Betanii, po drugiej stronie Jordanu, gdzie Jan udzielał chrztu” (J 1, 28). Czytamy także, że: „I powtórnie [Jezus] udał się za Jordan, na miejsce, gdzie Jan poprzednio udzielał chrztu, i tam przebywał” (J 10, 40).

„Betania po drugiej stronie Jordanu” to nie jest Betania przy pobliżu Góry Oliwnej, gdzie często bywał Jezus, lecz inna Betania. Orygenes (III wiek), Jan Chryzostom (IV wiek) oraz chrześcijanie w tamtym czasie podkreślali, że „Betania po drugiej stronie Jordanu” to lokalizacja znana wówczas pod nazwą „Bethabara”. Nazwa ta występuje m.in. w niektórych manuskryptach Ewangelii św. Jana, które mówią właśnie o „Betanii po drugiej stronie Jordanu” (J 1,28), oraz na mapie z Madaby z VI wieku, która w ten sposób oznacza miejsce Chrztu Jezusa. Ponadto „Bethabara” występuje jako jedna z lokalizacji wymienianych w Talmudzie. Obecnie to miejsce jest znane jako Al-Maghtas, co w języku arabskim oznacza „chrzest” lub „zanurzenie”.

Świadectwa archeologiczne

Do początku IV wieku chrześcijaństwo było często prześladowane w cesarstwie rzymskim i nie była możliwa budowa świątyń. Niemniej jednak, chrześcijanie pierwszych wieków przekazywali pamięć o miejscach związanych z życiem Jezusa z pokolenie na pokolenie.

Na przełomie V i VI cesarz bizantyński Anastazy I Dicorus wybudował pierwszą świątynię poświęconą Janowi Chrzcicielowi na miejscu znanym obecnie jako Al-Maghtas. Ten kościół uległ zniszczeniu wskutek powodzi i trzęsień ziemi. Świątynia była odbudowywana kilkukrotnie, ale prawdopodobnie już w VII/VIII w. pozostały z niej tylko ruiny.

O tym kościele pisał jeden z pielgrzymów znany jako Teodozjusz (rok 530): „5 mil na północ od Morza Martwego, w miejscu, gdzie Pan został ochrzczony, stoi pojedyncza kolumna, a na kolumnie umocowany jest żelazny krzyż; tam też znajduje się kościół św. Jana Chrzciciela, który zbudował cesarz Anastazy. Kościół ten jest bardzo wysoki, wzniesiony nad dużymi komorami z powodu wylewów rzeki Jordan”.

W tym miejscu została wzniesiona także Bazylika Świętej Trójcy. Tytuł kościoła nawiązuje do tego, że podczas Chrztu Jezusa objawiła się Trójca Święta: Bóg Ojciec, który mówił z nieba oraz Duch Święty w postaci gołębicy nad Jezusem. Wykopaliska archeologiczne wskazują, że był to duży kościół mający przynajmniej 27 m. długości i ponad 15 m. szerokości, jednak niewiele pozostało obecnie z tej bazyliki.

Oprócz tych kościołów archeologowie wskazują także na dolną bazylikę, groty pustelników, kaplicę, mozaiki, marmurowe posadzki oraz na ogromne baptysterium w formie krzyża. Wszystko wybudowano blisko siebie w miejscu znanym obecnie jako „Betania po drugiej stronie Jordanu” Al-Maghtas.

Obok Al-Maghtas wykopaliska archeologiczne wykazały również na wzgórze Tell al-Kharrar, znane jako Wzgórze Eliasza (Jabal Mar Elias), miejsce związane właśnie z prorokiem Eliaszem. W Okresie bizantyjskim, prawdopodobnie w V wieku, wzniesiono tu klasztor ku jego pamięci.

Vatican Media

Kościół Chrztu Jezusa w Jordanie

UNESCO: Wyjątkowa wartość dla ludzkości

W 2015 roku obszar „Betanii po drugiej stronie Jordanu” (Al-Maghtas), obejmujący również Tell al-Kharrar, został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na oficjalnej stronie organizacji czytamy: „«Betania po drugiej stronie Jordanu» ma ogromne znaczenie religijne dla większości wyznań chrześcijańskich, które uznały to miejsce za lokalizację, w której Jezus z Nazaretu został ochrzczony przez Jana Chrzciciela. To odniesienie zachęcało pokolenia mnichów, pustelników, pielgrzymów i kapłanów do osiedlania się w tym miejscu i odwiedzania go, pozostawiając świadectwa swojej pobożności i religijności, datowane od IV do XV wieku”.

Papieże w „Betanii za Jordanem”

Pierwszym Papieżem, który nawiedził Al-Maghtas był Jan Paweł II, który przybył tu podczas Jubileuszu Roku 2000. Papież Benedykt XVI odwiedził to miejsce w 2009 r. i zainaugurował budowę kościoła upamiętniającego Chrzest Jezusa w Jordanie. W 2014 roku papież Franciszek nawiedził to miejsce i spotkał się tu z uchodźcami z Syrii i Iraku, a także z chorymi dziećmi i osobami niepełnosprawnymi, którzy znaleźli schronienie w Jordanii.

Nowy kościół Chrztu Pańskiego został uroczyście poświęcony w styczniu 2025 roku. W imieniu papieża Franciszka uroczystości przewodniczył watykański sekretarz stanu, kard. Pietro Parolin. Obecnie jest to największy kościół katolicki na terenie Jordanii. W okolicy znajdują się kościoły także innych wyznań chrześcijańskich.