We wstępie Papież Leon XIV podejmuje refleksję nad pokojem jako rzeczywistością o podwójnym wymiarze: „zarówno dar, jak i zobowiązanie”. Pokój jest - jak pisze - „darem od Boga budowanym przez mężczyzn i kobiety na przestrzeni wieków”, ale równocześnie zadaniem powierzonym ludzkiej odpowiedzialności.

Autor diagnozuje współczesność jako świat „zraniony zbyt wieloma konfliktami” i ostrzega, że pokój przegrywa najpierw „w ludzkim sercu”, gdy zwyciężają „egoizm i chciwość”, a „interesy partykularne” wypierają dobro wspólne. „Depersonalizowanie innych jest pierwszym krokiem w każdej wojnie” - podkreśla, dodając, że „poznanie innych jest przedsmakiem pokoju”. W tym kontekście przywołuje słowa św. Augustyna, że „nikogo nie można poznać inaczej jak przez przyjaźń”.

Leon XIV rozwija także teologiczną perspektywę pokoju jako daru Zmartwychwstałego - „pokoju ‘zranionego’ ranami ukrzyżowania”, który wypływa z serca zdolnego przyjąć cierpienie świata. Jednocześnie wskazuje na konkretne zobowiązania: uczenie dzieci szacunku, przezwyciężanie dumy, budowanie „kultury pojednania”. „Nasze serce jest najważniejszym polem bitwy” - pisze Papież, zachęcając do modlitwy jako „nieuzbrojonej siły”, która służy dobru wspólnemu i otwiera drogę do „sprawiedliwego i trwałego pokoju”.

Polskie wydanie książki „Pokój wam. Słowa do Kościoła i świata”, opublikowane w 2026 r. przez Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, można nabyć na stronie internetowej wydawnictwa.

Vatican media

Pełny tekst wstępu Papieża Leona XIV:

Pokój jest jedną z najważniejszych kwestii naszych czasów i stanowi zarówno dar, jak i zobowiązanie: dar od Boga, budowany przez mężczyzn i kobiety na przestrzeni wieków.

Żyjemy w świecie zranionym zbyt wieloma konfliktami i dotkniętym krwawymi walkami. Gorzki nacjonalizm depcze prawa najsłabszych. Jeszcze zanim zostanie pokonany na polu bitwy, pokój przegrywa w sercach ludzi, kiedy ulegamy egoizmowi i chciwości oraz kiedy pozwalamy, by przeważyły interesy partykularne zamiast dbać o dobro wspólne. Wielu pisarzy twierdziło, że kiedy odmawiamy wysłuchania historii innych ludzi, zaczynamy pozbawiać ich godności. Depersonalizacja innych jest pierwszym krokiem w każdej wojnie. Z drugiej strony, poznanie innych jest przedsmakiem pokoju. Ale aby poznać, trzeba najpierw umieć kochać. Święty Augustyn powiedział, że „ludzi poznaje się tylko dzięki przyjaźni” (Księga osiemdziesięciu trzech kwestii, 71, tłum. Ida Radziejowska, Kęty 2012).

Chciałbym tutaj zastanowić się nad dwojakim wymiarem pokoju, który jest wertykalny (pokój jako dar z góry) i horyzontalny (pokój jako odpowiedzialność każdego człowieka). Pokój jest darem, który Bóg dał mężczyznom i kobietom wszystkich epok poprzez narodziny Jezusa w Betlejem. Aniołowie ogłosili pokój na ziemi, ponieważ Bóg stał się człowiekiem. Objął ludzkość tak głęboko, że swoim krzyżem zniszczył wrogość grzechu. Święty Augustyn pisze: „My również będziemy źródłem dodatkowej chwały Boga na wysokościach, gdy po zmartwychwstaniu naszego duchowego ciała zostaniemy uniesieni w obłokach, aby spotkać Chrystusa, oczywiście pod warunkiem, że będziemy działać na rzecz pokoju z dobrą wolą, gdy jesteśmy tutaj, na ziemi” (Kazania, 193, tłum. własne). Chwała Boża zstąpiła na ziemię, aby uczynić nas uczestnikami Jego nieskończonej dobroci. Ten dar wymaga od nas odpowiedzialnej odpowiedzi, naszej „dobrej woli”, jak pisze święty z Hippony.

Ponadto pokój jest darem, który Zmartwychwstały ofiarował swoim uczniom. Jest to pokój „zraniony” ranami ukrzyżowania, ponieważ pokój Jezusa wypływa z serca, które kocha i pozwala się dotknąć cierpieniem każdego miejsca i czasu. „Pan ukazał się swoim uczniom po zmartwychwstaniu - jak słyszeliście - i pozdrowił ich, mówiąc: «Pokój wam». To jest prawdziwy pokój i pozdrowienie zbawienia: samo słowo pozdrowienie wzięło swoją nazwę od zbawienia” (św. Augustyn, Kazania, 116, tłum. własne).

Jednak pokój jest również zobowiązaniem i odpowiedzialnością dla każdego z nas. Pokój oznacza nauczanie dzieci szacunku dla innych i niedokuczania im podczas zabawy. Pokój oznacza pokonanie naszej osobistej dumy i zrobienie miejsca dla innych w naszej rodzinie, w pracy, w sporcie. Pokój jest wtedy, gdy nasze serce i nasze życie wypełnia cisza, medytacja i słuchanie Boga; ponieważ Bóg nigdy nie błogosławi przemocy, nigdy nie aprobuje wykorzystywania innych ani szaleńczego niszczenia jedynej Ziemi, które zniekształca Stworzenie - pieszczotę Stwórcy.

W obliczu licznych wojen toczących się na całym świecie możemy czuć się bezsilni. Na to, co nazwałem „globalizacją bezsilności”, możemy reagować na różne sposoby: wierzący mogą przede wszystkim dać głos modlitwie. Modlitwa jest „nieuzbrojoną” siłą, która dąży wyłącznie do wspólnego dobra, bez wykluczania nikogo. Modląc się, rozbrajamy nasze ego i stajemy się zdolni do bezinteresowności i szczerości.

Co więcej, nasze serce jest najważniejszym polem bitwy. To właśnie tam musimy nauczyć się bezkrwawego, ale koniecznego zwycięstwa nad impulsami śmierci i tendencjami do dominacji: tylko spokojne serca mogą budować świat pokoju. Musimy praktykować kulturę pojednania, tworząc warsztaty bez przemocy, miejsca, w których podejrzliwość wobec innych może stać się okazją do spotkania. Serce jest źródłem pokoju: tam musimy nauczyć się spotykać, a nie ścierać się ze sobą, ufać, a nie podejrzewać, słuchać i rozumieć, zamiast zamykać się na innych.

Wreszcie, polityka i społeczność międzynarodowa są odpowiedzialne za ułatwianie mediacji w konfliktach, wykorzystując sztukę dialogu i dyplomacji. „Panie Boże, obdarz nas pokojem. Obdarz nas pokojem odpoczynku, pokojem szabatu, który nie ma wieczoru” - tymi słowami Augustyna prośmy Ojca, aby obdarzył nasz świat, wszystkich ludzi, a zwłaszcza tych, którzy są najbardziej zapomniani i najbardziej cierpią, błogosławieństwem sprawiedliwego i trwałego pokoju.