Reklama

Kościół nad Odrą i Bałtykiem

Symbolika chrześcijańska wody

Środowisko wodne – woda oraz rośliny i zwierzęta wodne – od zarania dziejów inspirowało symbolikę religijną, zarówno w najdawniejszych wierzeniach pogańskich, jak i później, w religii chrześcijańskiej

Już pierwsze słowa Starego Testamentu mówią o wodzie obejmującej Wszechświat. Woda to jeden z czterech żywiołów; całe życie pochodzi z wody, a według najstarszych opisów, również biblijnych, kiedyś całą przestrzeń wokół człowieka otaczała i wypełniała woda – pramorze. Woda od wieków miała znaczenie oczyszczające i życiodajne. Symbolika wody może być pozytywna, np. dotycząca życia czy uzdrowień, lub negatywna, np. dotycząca zagrożeń, złych mocy. Może też mieć znaczenie obojętne, np. gdy symbolicznie poprzez wodę określimy całą społeczność ludzką lub wiernych Kościoła jako zbiór niezliczonych kropel wody. Woda w czasie obrzędu inicjacji – chrztu – symbolizuje powrót do narodzenia i oczyszczenie. Znaczenie oczyszczenia występuje w formie dosłownej – zmycie brudu, krwi itp., ale i symbolicznej – oczyszczenie z grzechu pierworodnego, leczenie duszy. Woda jest też atrybutem fizycznego uzdrawiania, co widzimy w wielu scenach biblijnych.

Sięgając do najwcześniejszych źródeł, zauważmy, że cud Mojżesza, który wyzwala ze skały strumień wody, to zapowiedź sakramentalnych źródeł zbawienia otwieranych przez Chrystusa. Znana jest nam też głęboka symbolika chrztu Jezusa. Woda jest przedmiotem cudu w Kanie podczas jej przemiany w wino; Jezus uspokaja fale Jeziora Galilejskiego jako złe siły otaczające człowieka, woda wypływa z boku Zbawiciela na krzyżu. Woda jest symbolem łaski i zbawienia, obrazem Ducha Świętego.

Wody używa się w różnych rytuałach liturgii nabożeństw chrześcijańskich oraz ceremoniach – do poświęcania murów wznoszonej świątyni, kropienia żywych i zmarłych, święcenia różnych przedmiotów nie tylko liturgicznych, ale i powszechnego użytku, a w Polsce również do święcenia potraw wielkanocnych.

Reklama

Symbolika wody sprawia, że naczynia na wodę nabierają też znaczenia symbolicznego. W dawnych wierzeniach każdy zbiornik na wodę rytualną przypominał pierwotny ocean, np. wody Genesis, nad którymi unosił się Duch Boży, zanim rozpoczęło się dzieło stworzenia. Woda chrzcielna nabiera szczególnego marynistycznego znaczenia, kiedy używa się jej w ceremonii nadania imienia nowo budowanym statkom. Poza symbolicznym aktem podkreślenia powstania statku – nowego dzieła sztuki okrętowej, powierza się go Opatrzności Bożej, aby mu nie zagrażały przeciwne wiatry i fale.

Morze – wyraz potęgi Boga

W tekstach Starego Testamentu, mimo że tworzył je naród pasterski, z uwagi na historię Izraelitów na terenach w obrębie morskich wód – Morza Śródziemnego, Morza Czerwonego i Zatoki Perskiej, alegoryczne znaczenie wód mórz otwartych wykorzystywano wielokrotnie. Morze oznacza pierwotne wody lub wody życia, przez które można przeprawić się bezpiecznie tylko z pomocą Bożą. To sam Pan Bóg pierwotne wody nazwał morzem. W Starym Testamencie morze ukazane jest jako wyraz potęgi Boga, który jest władny wykorzystać je do swych celów – napomnienia lub zagłady. Obfite wody potopu przynoszące zagładę są karą za grzechy, ale również zapowiedzią nowego narodzenia po wyjściu z arki. Zjawiska żywiołowe na morzu – jak sztorm – symbolizują ataki zła, które mogą doprowadzić do katastrofy statku, co odczytuje się jako metaforę tragedii w życiu człowieka. I tak, dzięki woli Pana, niebezpieczne morze zostało osuszone, by Izraelici przeszli je bezpiecznie. W oczach lądowego ludu Izraela, ze względu na specyficzny charakter pogodowy, nawet Jezioro Galilejskie w opowiadaniach biblijnych często występuje jako morze. W jego pobliżu lub na powierzchni rozgrywały się ważne wydarzenia działalności Chrystusa. Tam miał miejsce cud uciszenia wód Morza Galilejskiego przez Jezusa. Można to interpretować jako symbol zbawczej interwencji Opatrzności Bożej, której w pełni należy zaufać. Widzenie morza w symbolice pogłębiło się jeszcze w pierwszych wiekach, gdy chrześcijaństwo rozszerzało się na basen Morza Śródziemnego, a morskie drogi wodne były podstawowymi trasami transportu ludzi i towarów. Stąd w sztuce, tej najdawniejszej i późniejszej aż po dzisiejsze czasy, morze jest jednym z najważniejszych atrybutów symboliki marynistycznej.

Omawianie symboliki morza uzupełnijmy spostrzeżeniem, że nawet kolor czerwony, używany od XII wieku aż do dzisiaj, oznacza w liturgii Kościoła morze. Taką interpretację koloru czerwonego podał już w I wieku Józef Flawiusz, wyjaśniając prastarą tradycję Izraelitów, opartą na wskazaniach Prawa Mojżesza, że barwa purpurowa przedstawia morze, ponieważ żyją w nim ślimaki szkarłatne, zwane też szkarłatnikami.

Reklama

Rzeka metaforą losu człowieka

Płynąca woda rzeki oraz cały jej bieg od źródeł do ujścia sprawiają, że symbolizuje ona życie. Przepływająca woda rzeki może oznaczać płynność i zmienność stworzonego świata. Rzeka staje się też metaforą ludzkiej egzystencji od narodzin do śmierci. Taki wymiar symboliczny miała rzeka w Starym Testamencie w opisie o rajskim ogrodzie, nieopodal drzewa życia. Rzeka Nil miała szczególne znaczenie dla Mojżesza jako miejsce jego powtórnych narodzin, nadając bieg jego losowi naznaczonego obecnością Boga. Rzeka także reprezentuje wodę życia i uzdrawiania. W wodzie rzeki Jordan nastąpił chrzest Jezusa i początek jego życia aż do męczeńskiej śmierci i zmartwychwstania. Rzeki są też atrybutem niektórych świętych. Znane są obrazy św. Krzysztofa z Dzieciątkiem Jezus na rękach, przekraczającego rzekę. Św. Julian Szpitalnik był przewoźnikiem przez rzekę.

Symbolika wody w świątyniach na Pomorzu Zachodnim

Symbolika wód, morza, fal morskich i rzek jest bogato reprezentowana w naszych świątyniach na Pomorzu Zachodnim. Zacznijmy od konkatedry pw. św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim, gdzie w obrębie bogato zdobionej ambony z 1682 r., powstałej dzięki fundacji księcia Ernesta Bogusława de Croy, są trzy obrazy, na których znajdują się fragmenty z widokami wód, stanowiąc odwołanie do symboliki. Pierwszy obraz na dolnej płaszczyźnie skosu schodów prowadzących na podest ambony jest alegorią życia wiecznego. Widać na nim powierzchnię wód u stóp wzgórza, zboczem idą postacie ludzkie – każda z nich niesie swój krzyż przez morze łez do Maryi i dalej do Chrystusa. Drugi obraz owalny, nad drzwiami wejściowymi na schody ambony, przedstawia Chrystusa jako Dobrego Pasterza ze swoimi owieczkami – wiernymi wyznawcami. W dali widoczna jest rzeka, której wartki nurt może być symbolem niebezpieczeństw życia. Na trzecim obrazie, umieszczonym na płycinie drzwi wiodących na ambonę, od góry widać orła z młodymi siedzącymi na jego rozwartych skrzydłach. Obraz ten może być ilustracją legendy o starym orle szybującym ku słońcu, aż spali mu ono skrzydła i oczy. Wtedy orzeł, poszukując ochłody i ratunku w czystej, źródlanej wodzie, spada ku ziemi i nurkuje – stąd na obrazie widoczne są powierzchnie wód. Kolejny element marynistyczny w konkatedrze kamieńskiej znajduje się na obrazie wkomponowanym w ozdobną barokową kratę z roku 1684, oddzielającą transept. Kratę u dołu zdobią cztery malowidła ze scenami biblijnymi. Jedno z nich ilustruje ofiarę składaną przez Abrahama. W oddali zaznaczony jest nurt rzeki, który można interpretować jako symbol życia darowanego przez Pana Boga Izaakowi, synowi Abrahama. Symbolikę wzburzonych fal morskich jako niebezpieczeństw życia pokazano w kościele pw. św. Jacka w Stepnicy na dwóch alegorycznych kolorowych obrazach w płycinach ambony pochodzącej z 1741 r. Pokazują one łodzie żeglujące po morzu.

Wyjątkowymi, unikatowymi przykładami wykorzystania symboliki morza i fal są obrazy Jezusa Miłosiernego. Pierwszy, oryginalny obraz powstał w Wilnie w 1933 r. pod wrażeniem mistycznych przeżyć Faustyny, siostry ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia. Obraz przedstawia postać Jezusa na tle, które na oryginalnym obrazie, powielanym w wielu kopiach, nie jest wyraźnie określone. Nam udało się natomiast odszukać obrazy z tłem, na których występują powierzchnie wód. Jeden taki obraz umieszczono na ścianie obok prezbiterium w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Międzywodziu. Na obrazie autor pokazuje stojącego Jezusa na powierzchni morza z falami, nawiązując w ten sposób do morskiego charakteru kościoła w miejscowości nadbałtyckiej. Ma to również wymowę symboliczną, jakby kroczący Pan Jezus przychodził do nas, mocą swoją utrzymując się na powierzchni wód.

Do widoków morskich nawiązują obrazy ukazane na barwnych witrażach trzech okien wschodniej ściany w kościele pw. Chrystusa Dobrego Pasterza w Szczecinie. Ich twórcą jest prof. Czesław Dźwigaj z Krakowa. Pokazujemy jeden z tych obrazów, na którym widać zarysy powierzchni morza, fale oraz ptaki wodne. Dekoracyjne fale morskie zobaczymy też w kościele pw. św. Piotra Apostoła w Międzyzdrojach na mozaikowym obrazie ściennym, wykonanym z kolorowych płytek szklanych. Tematem obrazu jest wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem nad modlącą się w łodzi postacią ludzką. Fale uzupełniają tło tej sceny. Szczególnym przykładem połączenia kilku elementów symbolicznych jest dekoracja metaloplastyczna drzwiczek tabernakulum w kościele pw. Miłosierdzia Bożego w Wysokiej Kamieńskiej. Dzisiaj symbole te nie są widoczne, gdyż zakrywa je nowa, z 2012 r., bogatsza dekoracja. Pierwotną na drzwiczkach tworzą m.in. dwie linie fal morskich, ryba oraz kotwica u podnóża krzyża.

Zachęcamy Czytelników do własnych poszukiwań symboliki wodnej, a tych kilka wstępnych słów, mamy nadzieję, pozwoli lepiej uchwycić znaczenie różnych dekoracji naszych świątyń.

2015-11-05 12:23

Ocena: +3 -1

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Jutro to możesz być ty!

Niedziela przemyska 28/2020, str. I

[ TEMATY ]

powódź

woda

Paweł Bugira

Powódź w gminie Bircza

W ostatnich dniach przez województwo podkarpackie przechodzą potężne ulewy, w wyniku których ucierpiało już wiele osób, domostw, liczne miejscowości, drogi i pola.

Burze największe szkody poczyniły w powiatach łańcuckim, przeworskim, przemyskim, krośnieńskim i rzeszowskim. Najgorsza sytuacja jest w miejscowościach Hadle Szklarskie i Stara Bircza, gdzie ulewa zerwała nawierzchnie dróg krajowych, blisko 100 osób zostało ewakuowanych, całkowicie zalane zostały okoliczne pola i gospodarstwa, a także szkoły, budynki gospodarcze, partery i piwnice w domach mieszkańców. Nurt wody był tak silny, że porywał samochody. Akcję ewakuacyjną wspierają Wojska Obrony Terytorialnej oraz Straż Pożarna.

Rejony Podkarpacia zniszczone przez ostatnie ulewne deszcze odwiedził prezydent RP Andrzej Duda. Był m.in. w Birczy, zapewnił, że mieszkańcy nie pozostaną bez opieki.

W minioną niedzielę zostaliśmy poproszeni do złożenia daru do puszek dla powodzian. Może nie byliśmy przygotowani. Dlatego akcja trwa nadal. Caritas Archidiecezji Przemyskiej otworzyła specjalne konto, na które można wpłacać w zależności od możliwości kwoty wsparcia. Okażmy, że nie ograniczamy się do emocjonalnego wzruszenia. Prawdziwe współczucie to oczywiście wzruszenie, ale jego dopełnieniem jest konkretna pomoc.

Św. Matka Teresa z Kalkuty w swoich dziennikach tak opisuje sytuację wymagającą udzielenia pomocy. „Pewnego wieczoru wyszłyśmy i pomogłyśmy czterem osobom na drodze. Jedna z tych osób znajdowała się w tragicznym położeniu. Powiedziałam do sióstr: Zajmijcie się innymi. Ja zajmę się tą kobietą w najgorszym stanie”.

Ty też możesz być Matką Teresą. Okaż serce bliźnim poszkodowanym przez kataklizm.

Wszyscy ludzie dobrej woli mogą okazać pomoc, składając ofiarę na konto Caritas Archidiecezji Przemyskiej: 33 1240 2568 1111 0000 3629 7045. W tytule przelewu: „Powódź podkarpackie”

CZYTAJ DALEJ

Tragiczny wyapdek w Tatrach- zginął ksiądz

2020-08-12 21:39

[ TEMATY ]

śmierć

Tarnów

KSM Tarnów

Z wielkim smutkiem zawiadamiamy, iż dzisiaj w tragicznym wypadku w Tatrach zginął Ksiądz Jaromir Buczak - Asystent Oddziału KSM Trzciana.

Księże Jaromirze, dziękujemy za zawsze otwarte i radosne serce, a także nieustanną gotowość i świadectwo swojego życia. Spoczywaj w pokoju.

Z serca prosimy Was wszystkich o modlitwę - w intencji Duszy Śp. Księdza Jaromira, jak również w intencji wszystkich Jego Bliskich.

CZYTAJ DALEJ

Watykan: w ub.r. szpital Dzieciątka Jezus przeprowadził ponad 32 tys. operacji i zabiegów

2020-08-12 20:12

[ TEMATY ]

szpital

Watykan

operacja

Archiwum Medical Magnus Clinic

Klinika Medical Magnus ma wspaniałych specjalistów, z pasją wykonujących swą pracę

Należący do Stolicy Apostolskiej Szpital Dziecięcy im. Dzieciątka Jezus (Bambino Gesù) przeprowadził w ubiegłym roku ponad 32 tys. różnych zabiegów i operacji, zdrowie odzyskało co najmniej 29 tys. małych pacjentów oraz udzielił przeszło 2 mln porad ambulatoryjnych. Dane te ogłosiła w rozmowie z Radiem Watykańskim dyrektor placówki Mariella Enoc, przypominając zarazem, że w roku 2019 szpital obchodził 150-lecie istnienia.

"Codziennie staramy się zapewnić równowagę ekonomiczną temu niezwykłemu dziełu badań i opieki, nie kierując się przy tym nigdy samą tylko logiką zysku" – powiedziała szefowa "Bambino Gesù". Podkreśliła, że w tym roku szpital będzie musiał "zmierzyć się z niekorzystnymi skutkami gospodarczymi, spowodowanymi przez pandemię Covid-19, przede wszystkim ze względu na konieczność ograniczenia ogólnej działalności i działań na rzecz zwalczania obecnego stanu wyjątkowego”.

Z każdym rokiem rośnie liczba dzieci, przybywających na leczenie w tym obiekcie z całego świata: w ub.r. było ich 836 (1,6 proc. ogółu pacjentów) z ponad 100 krajów. O 5 proc. zwiększyły się interwencje pierwszej pomocy, których udzielono ok. 90 tys. w dwóch siedzibach szpitala: na Janikulum i Palidoro. Odnotowano 385 transportów związanych z zagrożeniem życia noworodków, a więc średnio ponad 1 interwencja dziennie a w 89 trzeba było korzystać z watykańskiego lądowiska dla śmigłowców. W 2019 udzielono prawie 120 tys. bezpłatnych noclegów dla 5569 rodziców, którzy mogli spędzić je przy swych dzieciach. Wzrasta także łączna liczba przeszczepów narządów stałych, komórek i tkanek - odnotowano ich 342.

W roku 2019 potwierdzono również uznanie Szpitala Dzieciątka Jezus jako placówki akademickiej przez Międzynarodową Komisję Wspólną (Joint Commission International). W tymże roku rozpoczęły działalność całkowicie przebudowana siedziba szpitala przy Viale Baldelli, obliczona na 80 konsultacji w zakresie chorób rzadkich, diagnostyki prenatalnej, kardiologii płodu i okołoporodowej oraz dwa ośrodki zajmujące się zaburzeniami autystycznymi.

Ale "Bambino Gesù" to również działalność naukowa, formacyjna i współpraca z innymi podobnymi placówkami. W ub.r. wzrosła o 17 proc. liczba projektów badawczych i studiów klinicznych. Naukowy zagraniczni, z którymi placówka watykańska współpracuje, pochodzą ze 114 krajów. Pacjentów z rzadkimi chorobami było ponad 14,5 tys., przy czym 48 proc. z nich przybyło tu spoza Rzymu i regionu Lacjum. Na badania naukowe w 2019 przeznaczono 23,6 mln euro. W szpitalu pracuje ok. 3,5 tys. osób: na stałych etatach, współpracowników i kontraktowych. W 2019 przeprowadzono ponad 28 tys. godzin formacji personelu sanitarnego i nie tylko sanitarnego. W szpitalu posługuje też prawie 900 wolontariuszy z 45 stowarzyszeń akredytowanych, którzy zapewnili codzienną pomoc na miejscu, spędzając tam łącznie 200 tys. godzin.

Szpital uczestniczy też w różnych inicjatywach solidarności z zagranicą w ramach projektów humanitarnych we współpracy z 12 krajami (Chiny, Ekwador, Etiopia,, Haiti, Indie, Jordania, Kambodża, Korea Południowa, Republika Środkowoafrykańska, Rosja, Syria i Tanzania) – łącznie 22 misje. W 2019 rozpoczął działalność Ośrodek dla Dzieci Niedożywionych, który na życzenie papieża Franciszka powstał w stolicy RŚA – Bangui.

16 listopada 2019 w Auli Pawła VI odbyły się główne uroczystości z okazji 150. rocznicy powstania Szpitala Dziecięcego "Bambino Gesù". Było to wzruszające spotkanie Franciszka z wielką rodziną tej placówki z udziałem ponad 6 tys. osób: lekarzy, pielęgniarek, wolontariuszy i pacjentów i ich rodzin. “Dziękuję Szpitalowi za jego otwarcie na świat, za zajmowanie się cierpieniami i dziećmi, pochodzącymi z wielu krajów. Wiem dobrze, że wymaga to wielkich środków materialnych i dlatego dziękuję tym, którzy wielkodusznie wspierają swymi darowiznami Fundację Dzieciątka Jezus [Fondazione del Bambino Gesù]” – powiedział Ojciec Święty. Podkreślił, że “oznacza to zobowiązanie wszystkich, aby Szpital Dzieciątka Jezus nadal okazywał szczególne umiłowanie przez Stolicę Apostolską dzieciństwa dzięki własnemu stylowi miłującej troski o małych chorych, ofiarowując konkretne świadectwo Ewangelii w pełnej zgodzie z nauczaniem Kościoła”.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję