„Kapituła doceniła inicjatywę stworzenia Muzeum we wsi Markowa na Podkarpaciu, co przyczyniło się do procesu beatyfikacyjnego Rodziny Ulmów i ustanowienia 24 marca jako Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów” – czytamy w komunikacie Kapituły.

„Uhonorowano olbrzymią pracę naukową i popularyzatorską Laureata na temat ruchu ludowego i represji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec stronnictw ludowych. Dr Mateusz Szpytma ukazał także inny obraz wsi i rolników polskich w brutalnych czasach wojny. Józef i Wiktoria Ulmowie byli ludźmi, którzy z wyznawanych wartości czerpali odwagę i siłę, ale także inspirację dla własnego rozwoju, pogłębiania wiedzy, aktywności społecznej i rozwijania zainteresowań kulturalnych. Tworzyli formację inteligencji wiejskiej, fenomen nie często dostrzegany przez badaczy ówczesnej sytuacji i zachowań mieszkańców wsi” – podaje komunikat Kapituły.

Po powitaniu przybyłych gości, sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski bp Marek Marczak przybliżył postać bp. Romana Andrzejewskiego, pochodzącego z diecezji włocławskiej, który w latach 1988–1996 był przewodniczącym Komisji KEP ds. Duszpasterstwa Rolników, a do 2001 pełnił funkcję krajowego duszpasterza rolników.

Bp Marczak nakreślił również genezę i znaczenie Nagrody im. Ks. Bp. Romana Andrzejewskiego, która została ustanowiona przez Fundację „Solidarna Wieś” w 2004 roku. Wyróżnienie przyznawane jest osobom i instytucjom szczególnie zasłużonym dla rozwoju kulturalnego i gospodarczego rolnictwa, wsi i małych miast w Polsce. Honorowym Przewodniczącym Kapituły Nagrody im. Ks. Bp. Romana Andrzejewskiego jest każdorazowy sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski.

Wręczając Nagrodę, przewodniczący KEP abp Tadeusz Wojda SAC zaznaczył, że Laureat dzisiejszej Nagrody swoim życiem i działalnością potwierdza, że praca i odpowiedzialność za Ojczyznę nie są hasłami, ale zobowiązaniem. Podkreślił, że Laureat „swoją działalnością naukową i publiczną wpisuje się w nurt odpowiedzialności za pamięć”. „Konsekwentnie upomina się o prawdę o losy Polaków w XX wieku” – wskazał. „W szczególny sposób przyczynił się do upowszechnienia wiedzy o heroizmie polskiej wsi w czasie okupacji” – dodał.

Przewodniczący Episkopatu zaznaczył, że dr Mateusz Szpytma wydobywa historię z zapomnienia. „Dzięki jego pracy kolejne pokolenia uczą się szacunku dla przeszłości” – ocenił. „Ta Nagroda trafia dziś w ręce człowieka, który łączy rzetelność badawczą z wrażliwością na wymiar moralny historii. Bardzo potrzeba nam ludzi, którzy potrafią spokojnie i konsekwentnie służyć prawdzie” – podkreślił abp Wojda. „Dziękujemy za odwagę mówienia prawdy, za poszukiwanie prawdy i publikowanie prawdy” – mówił Przewodniczący KEP – „a także za troskę o dobre imię polskiej wsi”.

Dr Mateusz Szpytma przyznał, że „wieś nadal potrzebuje naszego wsparcia, nadal potrzebuje naszej pomocy; wieś, która daje nam bezpieczeństwo żywnościowe i która jest wsparciem dla całego narodu”. „Po wielekroć było tak, że wieś ratowała Polskę pod wieloma względami, choćby w 1920 roku przed bolszewikami” – przyznał. Podkreślił, że dziś należy wspierać wieś, każdy na miarę swoich możliwości. Wskazał, że wielkim zadaniem jest tak wychować młode pokolenie, aby nie wstydziło się wsi. Dr Szpytma wezwał również „do twórczej i mądrej działalności na rzecz polskiej wsi”.

Wraz z Nagrodą Fundacja „Solidarna Wieś” przyznaje stypendia dla młodych ludzi z terenów wiejskich i małomiasteczkowych.