Kiedy pierwsze relikwie Męki Pańskiej trafiły do Polski?

Według świadectwa Galla Anonima, podczas Zjazdu Gnieźnieńskiego Otto III przekazał Bolesławowi Chrobremu włócznię św. Maurycego i „gwóźdź z krzyża Pańskiego”. Wiele wskazuje na to, że mogła to być pierwsza przekazana na ziemie polskie cząstka relikwii Męki Pańskiej.

Sama Włócznia św. Maurycego to prawdopodobnie kopia Świętej Lancy Cesarskiej, zwanej też Włócznią Przeznaczenia, będącej według niektórych legend włócznią Longinusa, którą przebił on bok Chrystusa. W Świętej Lancy, przechowywanej obecnie w skarbcu cesarskim w Wiedniu, umieszczony był gwóźdź z krzyża i cząstka tej relikwii znalazła się zapewne również w insygnium przekazanym Chrobremu. Wiele wskazuje na to, że z czasem relikwia gwoździa została oddzielona i przeniesiona do osobnego relikwiarza.

W XIII w. Wincenty z Kielc wymienia włócznię św. Maurycego i gwóźdź z krzyża jako insygnia królewskie przechowywane w skarbcu katedry wawelskiej obok korony i berła Bolesława Śmiałego, jako symbole królestwa.

Gwóźdź z krzyża Pańskiego na Wawelu

Najważniejsza uważana za autentyczną relikwia gwoździa w Polsce znajduje się obecnie w katedrze wawelskiej. Nie jest to jednak relikwia piastowska. To cząstka gwoździa ofiarowana przez papieża Marcina V królowi Władysławowi Jagielle i jego małżonce Zofii. Był to dowód wdzięczności za chrzest Litwy a także dar z okazji narodzin syna Władysława (Warneńczyka) i jego chrzcin, na które papież został zaproszony lecz nie mógł przybyć osobiście. Gwóźdź przywieziony został pod koniec czerwca 1425 r. przez biskupa Neapolu.

Relikwia jest niewielka, ma ok. 1,5 cm długości. Ten drobny fragment nasadzony został na gwóźdź z XV w. Relikwię można adorować we wszystkie piątki Wielkiego Postu, a szczególnie w Wielki Piątek podczas szczególnego nabożeństwa do Miłosierdzia Bożego o godz. 15.

Inne relikwie gwoździa

Cząstki tych relikwii mogą znajdować się w Sośnicy oraz na warszawskim Kole.

Pod koniec XVIII w. hrabina Józefina von Würtz und Burg przy kościele w Sośnicy ufundowała kaplicę, w której znalazła się replika rzymskich Świętych Schodów (według chrześcijańskiej tradycji pochodzą one z pałacu Piłata w Jerozolimie i miał po nich stąpać Jezus w czasie sądu) . W stopniach schodów miało się znaleźć wiele nabytych przez nią cennych relikwii, m.in. malutki fragment gwoździa z krzyża oraz włókno chusty św. Weroniki.

Cząstka gwoździa obok innych relikwii Męki Pańskiej znajduje się również w kościele pw. św. Józefa na warszawskim Kole.

Gdzie jest najwięcej różnych relikwii Męki Pańskiej?

Niewykluczone, że właśnie relikwiarium przy parafii św. Józefa na Kole w Warszawie jest miejscem, gdzie zgromadzono najwięcej różnych relikwii Męki Pańskiej (poza nimi znajdują się tam setki relikwii wielu świętych). To relikwie krzyża świętego, cząstka włóczni, gwoździa i szaty purpurowej. Ofiarowane one zostały sanktuarium przez ówczesnego nuncjusza apostolskiego w Polsce abp. Salvatore Pennacchio, który z kolei otrzymał je od Patriarchy Jerozolimskiego.

Aż trzy relikwie Męki Pańskiej - drzazga z krzyża świętego, kolec z korony cierniowej i nitka z purpurowego płaszcza Jezusa - znajdują się w Sanktuarium Męki Pańskiej w Tyńcu Legnickim - kościele filialnym należącym do parafii św. Łukasza Ewangelisty w Rui.

Relikwie przekazane zostały tam w 2019 r. przez wspólnotę parafialną z Kolonii w Niemczech. Wcześniej znajdowały się w tamtejszym kościele sióstr celitek. Do Kolonii trafiły z Cesarstwa Rzymskiego poprzez Ruś Kijowską. Relikwie posiadają dokumenty potwierdzające ich autentyczność przez Stolice Apostolską.

Relikwie korony cierniowej

Poza wspomnianym sanktuarium w Tyńcu Legnickim relikwie Korony Cierniowej mogą znajdować się również w Boćkach, Krakowie i Zamościu.

Jeden z cierni korony cierniowej znajduje się w sanktuarium św. Antoniego Padewskiego w Boćkach na Podlasiu. Według tradycji, fundator świątyni, Józef Franciszek Sapieha (1679-1744) miał odgryźć cierń z korony cierniowej przechowywanej w Paryżu.

Relikwia ciernia znajduje się również w kościele św. Barbary obok Bazyliki Mariackiej na krakowskim Rynku. Cierń miał zostać przywieziony do Krakowa w 1603 r. przez jezuitę Wojciecha Czerniakowskiego.

Jeden z cierni z korony cierniowej znajduje się też od 1605 r. w katedrze w Zamościu za sprawą Jana Zamojskiego. Cierń prawdopodobnie przywieziony został na tereny Polski w XIV w z Awinionu, podarowany przez papieża Jana XXII dziedzicowi Świdwie. Umieścił on relikwię w kościele w miejscowości, która zyskała nazwę Cirnęcin, później Czernięcin. Miejscowość tę w 1595 r. nabył Zamojski, który po latach przeniósł cenną relikwię do zamojskiej kolegiaty.

Według tradycji, relikwie ciernia znajdowały się też w skarbcu koronnym na Wawelu (obok m.in. relikwii drzewa krzyża) oraz w opactwie cystersów w Pelplinie.

Relikwie krzyża

Relikwie krzyża świętego znajdują się w wielu miejscach w Polsce. Takim miejscem jest np. parafia św. Mikołaja w Bochni, kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Bolesławcu, Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzezinach, kościół św. Bartłomieja w Czaplach Wielkich, katedra św. Mikołaja w Elblągu, parafia pw. św. Jakuba w Jadowie, Sanktuarium Krzyża Świętego w Jeleniej Górze, kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Kcyni, Sanktuarium Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim, opactwo cystersów w Krakowie - Mogile, katedra pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu (wg. legendy relikwie są tam już od 1024 r., przywiezione z Wrocławia, dokąd z kolei zawiózł je pielgrzymujący do grobu św. Wojciecha węgierski królewicz św. Emeryk), pocysterski kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Owińskach, kościół pw. św. Marcina w Pacanowie, kościół pw. Pana Jezusa Ukrzyżowanego i Matki Bożej Bolesnej w Pakości ( znajdująca się tam relikwia drzewa krzyża jest obecnie największą cząstką relikwii krzyża w Polsce; prawdopodobnie jest jedną z cząstek relikwii jerozolimskiej przekazanej z Bizancjum w związku z chrztem Rusi Kijowskiej), parafia pw. Świętej Rodziny w Praszce, Sanktuarium Bożego Grobu w Przeworsku, Dom Jana Długosza, czyli Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu (znajduje się tam tzw. Krzyż Grunwaldzki z relikwiami Krzyża Świętego, jak podaje Długosz, zdobyty pod Grunwaldem), kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Sośnicy, bazylika pw. Świętej Trójcy w Strzelnie, parafia śś. Pustelników Świerada i Benedykta w Tropiu, parafia pw. Podwyższenia Krzyża w Wałbrzychu (Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego Diecezji Świdnickiej) czy Świątynia Opatrzności Bożej w Warszawie. Drogocenny krzyż z cząstką relikwii krzyża świętego przechowywany jest w skarbcu katedry w Gnieźnie, a dwie relikwie Krzyża znajdują się na Jasnej Górze.

Największe cząstki relikwii krzyża

Obecnie największe cząstki relikwii krzyża świętego w Polsce znajdują się na Świętym Krzyżu. To 5 kawałków drewna pochodzącego z czarnej sosny. Prawdopodobnie przywiezione zostały do Polski pod koniec XIII w. przez króla węgierskiego Stefana V. Na Węgry trafiły z kolei w XII w. z Bizancjum, przekazane przez cesarza Manuela I Komnena.

Stefan V ofiarował charakterystyczny relikwiarz, w formie podwójnego krzyża zwanego patriarchalnym, swojemu sojusznikowi Bolesławowi Wstydliwemu. Za czasów panowania Władysława Łokietka relikwie przekazane zostały na Święty Krzyż.

Barwne legendy, które jednak są tylko legendami, wiążą przybycie tych relikwii z postacią św. Emeryka, syna św. Stefana, który miał je przywieźć podczas podróży do Polski, gdy odwiedzał Bolesława Chrobrego.

Do 1991 r. największa w Polsce i druga co do wielkości na świecie cząstka relikwii krzyża świętego znajdowała się w kościele oo. dominikanów w Lublinie. Przywieziona została w XV w. z Kijowa przez pierwszego katolickiego biskupa diecezji kijowskiej, dominikanina Andrzeja. Sprawował on pieczę nad relikwią. Wywiózł ją do Lublina, gdyż w związku z ówczesną sytuacją polityczną i kościelną istniało duże prawdopodobieństwo, że zostanie przewieziona do Moskwy.

Jak ta cenna relikwia znalazła się z kolei w Kijowie? Po odnalezieniu krzyża świętego przez św. Helenę drzewo podzielono na relikwie, w tym trzy największe, z których jedna pozostała w Jerozolimie, druga trafiła do Rzymu a trzecia do Konstantynopola. Po latach, w związku z zagrożeniem islamskim relikwia jerozolimska znalazła się również w Konstantynopolu. Ta właśnie relikwia ofiarowana została Rusi Kijowskiej po chrzcie Włodzimierza Wielkiego w 988 r.

Nocą z 9 na 10 lutego 1991 r. nieznani sprawcy skradli relikwie z kościoła dominikanów w Lublinie (pozostała tylko mała cząstka pobrana do drugiego relikwiarza.) Do dziś nie wiadomo, co się z nimi stało.

Relikwie Krwi Chrystusa z Golgoty

W Polsce jest kilka Sanktuariów, gdzie czczona jest Krew Chrystusa, związanych z Cudami Eucharystycznymi, które miały miejsce w dawnych wiekach lub całkiem niedawno. Jedno natomiast zawiera relikwie Krwi Pańskiej, które według tradycji przetrwały od czasów Męki Chrystusa na Golgocie 2000 lat temu. To Sanktuarium Krwi Chrystusa w Częstochowie, w którym posługują Misjonarze Krwi Chrystusa.

Te szczególne relikwie trafiły do Polski dopiero w 1998 r. Ich cząstka przekazana została do Częstochowy z Mantui, gdzie czczone był od wieków. To św. Longin, żołnierz rzymski, który przebił włócznią bok Jezusa na Golgocie miał zebrać spod krzyża cząstki ziemi nasączone Krwią Zbawiciela oraz gąbkę służącą do pojenia Konającego. Po swoim nawróceniu zawiózł te relikwie do Mantui i zakopał je w ołowianej kasetce poza murami miasta, bojąc się, że zostaną sprofanowane. Wkrótce sam zginął śmiercią męczeńską i został pochowany w pobliżu relikwii. Z czasem jednak ślad po nich zaginął i nikt by o relikwiach nikt nie wiedział, gdyby nie zostały odnalezione - i to dwukrotnie - za sprawą cudownych interwencji z nieba.

Pierwsza miała miejsce w 804 r., kiedy to pewnemu wiernemu objawił się św. Andrzej i wskazał miejsce, w którym relikwie zostały ukryte. Ich autentyczność stwierdził papież Leon III. Źródła historyczne mówią o jeszcze jednym odnalezieniu relikwii - w 1048 r. - znowu za sprawą św. Andrzeja. Miał on wskazać zarówno miejsce przechowywania relikwii, jak i grób św. Longina. W 1053 r. w Mantui pojawił się papież Leon IX, który potwierdził autentyczność relikwii i zamierzał zabrać je ze sobą do Rzymu, co spowodowało taki sprzeciw, że musiał ratować się ucieczką.

Od tego czasu Mantua i bazylika św. Andrzeja, która z czasem stała się miejscem przechowywania relikwii - jest centrum pielgrzymkowym i miejscem kultu, choć w 1848 r. relikwie zostały sprofanowane przez austriackich najeźdźców. Zaginęła wówczas gąbka, znaczna część ziemi z Krwią Chrystusa oraz pierwsze naczynia, w których przechowywano te pamiątki. Od 1998 r. jakaś część tej historii toczy się w Częstochowie, w miejscu, gdzie Misjonarze Krwi Chrystusa już od pewnego czasu szerzyli nabożeństwo ku czci Krwi Pańskiej.

Por. Adam Andrzej Walczyk, "Wielka księga objawień i cudów Pana Jezusa w Polsce", Kraków, 2016

Mieczysław Rokosz, "Wawelska Włócznia Bolesława Chrobrego. Przegląd Problematyki", Rocznik Krakowski, 1989 r.