To obszerna praca wybitnego polskiego historyka specjalizującego się w dziejach Rzeczypospolitej od XVI do XX w. Prof. Ciara, wieloletni pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, a także autor licznych prac naukowych, podejmuje próbę nowego spojrzenia na jedno z najbardziej symbolicznych wydarzeń w dziejach Polski. Autor analizuje decyzje polityczne sprzed pięciu stuleci i stawia pytanie, czy decyzje podjęte w kwietniu 1525 r., uznawane przez pokolenia za triumf, nie miały konsekwencji znacznie poważniejszych i bardziej dalekosiężnych niż przypuszczano.

Wydarzenie to, znane z monumentalnego obrazu Jana Matejki, wciąż stanowi przedmiot analiz i debat historyków. Jak zauważa prof. Ciara: „To przełomowe wydarzenie, uwiecznione w powszechnej pamięci dzięki słynnemu obrazowi znakomitego mistrza Jana Matejki, budziło i nadal budzi gorące kontrowersje i dyskusje”.

Matejko stworzył swe monumentalne dzieło, by w XIX w. przypomnieć potęgę Rzeczypospolitej i podnieść narodowego ducha. Jednakże już od XVI w. toczyła się ożywiona dyskusja na temat sensowności traktatu krakowskiego z Hohenzollernami. Nawet ówczesne mocarstwa były zdumione tym, że Prusy nie zostały przez Polskę po prostu wchłonięte, inkorporowane; tak postąpiliby wszyscy inni. Zresztą w samych Prusach istniały bardzo poważne siły opowiadające się za wcieleniem ich do Korony. Wolnościowy ustrój, tolerancyjność oraz bogactwo ówczesnej Rzeczypospolitej były niezwykle przyciągające.

Pięć wieków po Hołdzie Pruskim temat wciąż budzi gorące emocje. Porusza zarówno badaczy, komentatorów, jak i miłośników historii, którzy próbują ocenić znaczenie tego wydarzenia dla losów Polski.

„Większość współczesnych historyków uznaje hołd złożony w Krakowie Zygmuntowi I za sukces polityczny i propagandowy, obwiniając jednakże następców tego monarchy za zlekceważenie przewidywalnych skutków ‘wpuszczenia’ brandenburskiej linii Hohenzollernów do Królewca oraz zmarnowanie szans włączenia Prus do Rzeczypospolitej jako trwałego elementu organizmu państwa” – zauważa prof. Ciara, pokazując, że pozorny triumf Polski w Hołdzie Pruskim stał się zalążkiem poważnych problemów.

Hołd złożony w Krakowie w 1525 r. przez wielkiego mistrza krzyżackiego Albrechta Hohenzollerna położył kres istnieniu państwa zakonnego, zastępując je świeckim księstwem, które z czasem stało się groźnym agresorem wspierającym się ideami Lutra. Choć Prusy były lennem poddanym Polsce, już w połowie XVII w. lenno to przestało mieć znaczenie, a w 1701 r. koronowano pierwszego króla Prus.

Czy można winić za ustępliwość króla Zygmunta Starego, czy jednak raczej jego następców, którzy nie wykorzystali kilku okazji, by wcielić Prusy w całości do Rzeczypospolitej? Analizuje to prof. Stefan Ciara w swojej najnowszej książce „Hołdy pruskie. Zmarnowana szansa Rzeczypospolitej”, pokazując narodziny i rozwój państwa zakonnego, poprzez świeckie księstwo, aż po nowe królestwo uczestniczące w rozbiorach Polski.

Książka ukazuje nie tylko fakty historyczne, ale także konsekwencje polityczne i narodowe wynikające z lekceważenia starożytnej maksymy, że historia jest nauczycielką życia. Uzupełniona licznymi ilustracjami, wpisuje się w debatę wybitnych historyków takich jak prof. Andrzej Nowak, prof. Grzegorz Kucharczyk czy prof. Marian Biskup, pokazując, że Hołd Pruski pozostaje tematem wciąż aktualnym i inspirującym do dyskusji.

Prof. Stefan Ciara: „Hołdy pruskie. Zmarnowana szansa Rzeczypospolitej”, wyd. Biały Kruk, 240 str., format 16,5 x 23,5 cm, twarda oprawa. Więcej na: https://ksiegarnia.niedziela.pl/historia/275064-holdy-pruskie-zmarnowana-szansza-rzeczypospolitej-9788375534511.html