Większa odpowiedzialność świeckich

Końcowe sprawozdanie Komisji Kanonicznej ds. Kościoła Synodalnego, opublikowane 30 września przez Sekretariat Generalny Synodu, wskazuje możliwe sposoby przełożenia dorobku procesu synodalnego na prawo kanoniczne.

Dokument został opracowany na podstawie dwóch zgromadzeń ogólnych Synodu Biskupów, które odbyły się w październiku 2023 i 2024 roku, a szczególnie na podstawie dokumentu końcowego przyjętego 26 października 2024 roku.

Jednym z głównych obszarów proponowanych zmian jest udział świeckich - kobiet i mężczyzn - w urzędach, funkcjach i posługach w Kościele. Komisja wskazuje, że obowiązujące prawo już przewiduje wiele takich możliwości, ale niektóre przepisy mogłyby zostać zmienione, aby ułatwić ich praktyczne stosowanie.

Jedną z propozycji jest ustanowienie funkcji „delegata biskupiego”. Byłby nim odpowiednio przygotowany wierny świecki, któremu biskup powierzyłby w drodze delegacji określone zadania.

Komisja proponuje również zmianę kanonu 1421 dotyczącego sędziów diecezjalnych. Biskup mógłby bezpośrednio mianować na to stanowisko zarówno duchownych, jak i świeckich, bez wymaganego obecnie w przypadku świeckich zezwolenia konferencji episkopatu. W określonych okolicznościach funkcję jedynego sędziego mógłby pełnić także świecki - kobieta lub mężczyzna.

Świeccy przy zawieraniu małżeństw

Raport przewiduje również uproszczenie procedury powierzania świeckim funkcji asystenta przy zawieraniu małżeństwa w sytuacji braku kapłanów i diakonów.

Możliwość taką przewiduje już obowiązujące prawo, ale obecnie wymaga ona m.in. uprzedniej zgody Stolicy Apostolskiej. Komisja proponuje zniesienie tego wymogu. Biskup mógłby wyznaczyć odpowiedniego wiernego świeckiego po uzyskaniu zgody konferencji biskupów i wysłuchaniu rady kapłańskiej.

Propozycja nie oznacza przyznania świeckim kompetencji do „udzielania” sakramentu małżeństwa w taki sposób, jak czyni to kapłan. W Kościele łacińskim sakramentu udzielają sobie wzajemnie sami małżonkowie, natomiast osoba asystująca przy zawieraniu małżeństwa przyjmuje ich zgodę w imieniu Kościoła.

Rady duszpasterskie w każdej parafii

Jedna z najbardziej konkretnych propozycji dotyczy rad duszpasterskich. Komisja rozważa wprowadzenie obowiązku powołania diecezjalnej rady duszpasterskiej w każdej diecezji oraz określenie, że powinna ona spotykać się co najmniej trzy razy w roku.

Jeszcze dalej idą propozycje dotyczące poziomu parafialnego. W każdej parafii miałaby istnieć rada duszpasterska, uczestnicząca w formułowaniu wytycznych i decyzji dotyczących działalności duszpasterskiej.

Raport jednocześnie podkreśla, że realizacja tych decyzji pozostawałaby w zakresie odpowiedzialności proboszcza, wynikającej z jego urzędu. Chodzi więc o zwiększenie udziału wiernych w procesach konsultacji i rozeznania, bez zacierania różnic między poszczególnymi powołaniami i odpowiedzialnością.

Władza biskupa i papieża pozostaje nienaruszona

Autorzy dokumentu wyraźnie zaznaczają, że proponowane zmiany nie mają podważać hierarchicznej struktury Kościoła. Władza decyzyjna biskupa, Kolegium Biskupów i Papieża pozostaje oparta na obowiązujących zasadach.

Celem proponowanych zmian jest przede wszystkim wzmocnienie konsultacji i wspólnego rozeznawania. Komisja rozważa m.in. odejście w niektórych przepisach od określenia organów jako „wyłącznie konsultacyjnych”, tak aby lepiej ukazać ich rolę w procesach poprzedzających podejmowanie decyzji.

Raport proponuje także, aby każda diecezja organizowała synod przynajmniej raz na dziesięć lat. Taka sama częstotliwość miałaby dotyczyć synodów prowincjonalnych.

Większa odpowiedzialność Kościołów lokalnych

Kolejnym kierunkiem zmian jest większa odpowiedzialność Kościołów lokalnych i konferencji biskupich. Raport mówi w tym kontekście o „zdrowej decentralizacji”, która była jednym z tematów procesu synodalnego.

W niektórych dziedzinach kompetencje związane z podejmowaniem decyzji mogłyby zostać w większym stopniu pozostawione Kościołom lokalnym, przy zachowaniu komunii ze Stolicą Apostolską.

W dokumencie znalazła się także kwestia przejrzystości finansowej. Diecezje i parafie miałyby częściej przedstawiać sprawozdania dotyczące zarządzania swoim majątkiem, w miarę możliwości z wykorzystaniem niezależnych audytorów.

Na razie tylko propozycje

Publikacja raportu nie oznacza zmiany Kodeksu Prawa Kanonicznego. Przedstawione rozwiązania mają charakter propozycji i wymagają dalszej analizy oraz decyzji kompetentnych władz kościelnych.

Sam dokument wskazuje, że prace Komisji nie zostały jeszcze zakończone. W dalszej perspektywie rozważana jest nawet szersza rewizja obu Kodeksów Prawa Kanonicznego - łacińskiego i wschodniego - tak aby uwzględnić w nich niektóre wnioski teologiczne i eklezjologiczne płynące z procesu synodalnego.

Opublikowany raport otwiera więc kolejny etap procesu rozpoczętego wraz z pracami nad synodalnością: próbę przełożenia części jego postulatów na konkretne normy prawa kościelnego. Ewentualne zmiany musiałyby zostać wprowadzone z zachowaniem kompetencji Ojca Świętego i odpowiedzialności biskupów oraz innych pasterzy Kościoła.