W prastarej kieleckiej świątyni, Twój ołtarz, gdzie boczna jest nawa, stąd patrzysz i łaski upraszasz, dla wiernych, Maryjo Łaskawa./ Do późnej starości od dziecka, my Twojej opieki błagamy,/ O Matko Łaskawa Kielecka, obdarzaj nas nadal łaskami./ Przez wieki chroniłaś to miasto, od moru, upadku, ruiny,/ Prosimy, bądź nadal łaskawa, dla całej kieleckiej krainy (…).
Fragment pieśni autorstwa śp. Jerzego Rosińskiego, wieloletniego organisty katedralnego.

Dzieje Patronki miasta rozpoczynają się ok. 1600 r., kiedy to Wojciech Piotrowski, audytor krakowskiego sądu biskupiego ofiarował kieleckiej kolegiacie obraz z wizerunkiem Matki Bożej z Dzieciątkiem. Obraz namalował nieznany autor na przełomie XVI/XVII wieku. Twarze Matki i Syna są spokojne i łagodne; Maryję okrywa ciemnozielony szal (maforion), spod którego jest widoczna czerwona suknia. W czerwoną szatę jest także ubrane Dzieciątko o bosych stopach. Wizerunek został wykonany w klimacie zapożyczonym z malarstwa bizantyjskiego i nazywany jest Hodegetrią: Matka Boża jako Przewodniczka, wskazując na Chrystusa, przypomina nam, że to On jest Drogą, Prawdą i Życiem.

W oparciu o ten właśnie obraz zaprowadzone zostało w tutejszym kościele, z inicjatywy dominikanina z Piotrkowa Mateusza Borowca, Arcybractwo św. Rozalii, czyli różańcowe, którego opiekunem był wielki dobrodziej kościoła ks. Maciej Obłamkiewicz. Miało to miejsce w 1626 r. Jest to pierwsze potwierdzenie źródłowe funkcjonowania kultu Madonny. Warto podkreślić, że już ok. 1630 r. obraz po raz pierwszy ozdobiono koronami, które skradziono w 1824 r. (ponownej koronacji dokonał dopiero Jan Paweł II).

Parafia podlegająca kieleckiej kolegiacie była bardzo obszerna – szybko więc roznosiła się w okolicy wieść o cudownym obrazie i jego mocy. Wierni modlący się przed obrazem doznawali wielu łask i ta właśnie cecha stała się jednym z przydomków Matki Bożej Kieleckiej – co zapisano na ramie: „Matka Boska Kielecka Łaskawa XVII w.”. Wyrazem kultu są liczne wota. Do poł. XVII wieku – jak zapisano w albumie „Kielce. Historia, kultura, sztuka” („Jedność”, 2003) – naliczono przy ołtarzu prawie dwieście przedmiotów o wotywnym charakterze – w tym wiele tabliczek o różnorodnej dekoracji, plakietek, biżuterii itp.

W 1636 r. obraz został przyozdobiony srebrną, pozłacaną sukienką w kwiaty, ofiarowaną przez kanonika Stanisława Panceriusa. Na sukience Matka Boża trzymała w ręku berło, a Pan Jezus – kulę ziemską. Na głowach Dzieciątka i Maryi zawieszono pozłacane korony ufundowane przez mieszczan kieleckich.

Ożywienie kultu miało miejsce w połowie XVIII stulecia – w 1730 r. obraz Matki Bożej Łaskawej umieszczono w specjalnym ołtarzu ufundowanym przez biskupa krakowskiego Felicjana Konstantego Szaniawskiego. Następnie, w roku 1757 obraz odnowił ks. Antoni Brygierski, kielecki malarz.

Pierwotna dekoracja nie przetrwała, zostały skradzione korony i sukienki, dopiero w 1872 r. kielczanin Ignacy Smoleń ufundował nowe sukienki w miejsce skradzionych.

Wielkim współczesnym czcicielem wizerunku Matki Bożej Łaskawej w Kielcach był proboszcz katedralny, a potem biskup Mieczysław Jaworski. Z jego inicjatywy rozpoczęto starania o koronację cudownego obrazu.

W 1989 r. gruntownie odnowiono wizerunek. 3 czerwca 1991 r. korony na głowy Matki Bożej Łaskawej Kieleckiej i Jej Syna założył Jan Paweł II podczas pielgrzymki do Polski. Wówczas także pod kątem kultu uporządkowano wnętrze świątyni, w którym umieszczony jest obraz – choć budowa nie ma wydzielonych kaplic, za pomocą żelaznych kutych krat utworzona została przestrzeń dla wizerunku.