Najstarszą republiką, bo za jej początek tradycyjnie uznaje się 301 r., gdy św. Maryn, kryjąc się przed prześladowcami chrześcijan, miał założyć na wzgórzu w pobliżu Rimini wspólnotę. Dziś San Marino stanowi enklawę na obszarze Włoch i jest już jedynym tutejszym państwem-miastem. Jest też jedynym w Europie państwem nazwanym imieniem świętego.

San Marino jest niewielkie, ma powierzchnię ok. 61 km², czyli jest mniejsze od Suwałk, i należy do najbardziej zatłoczonych krajów świata. Centralny punkt republiki stanowi malownicza Góra Tytana – Monte Titano – położona ok. 15 km od Adriatyku, której 3 wierzchołki znalazły się w godle państwowym.

Widok na Adriatyk

W porównaniu z urodą miasteczek w Umbrii region Marche wypada blado. Z dwoma wyjątkami: Urbino, z twierdzą księcia Federica da Montefeltro, i leżącym na granicy prowincji państwem-miastem San Marino. W drodze z nieodległego nadmorskiego Rimini ogląda się owocowe sady i rozległe plaże, ale dopiero rozległy widok z Monte Titano – na Rimini i Adriatyk – stanowi prawdziwą atrakcję.

Turystyka jest podstawą tutejszej gospodarki – i nic dziwnego, skoro rocznie przybywa tu 4 mln turystów. Jakąś część stanowią pielgrzymi przybywający do grobu św. Maryna, o którym – dodajmy – nie wiadomo nic na pewno. Miał być kamieniarzem. Jedna z wersji mówi, że w okolice Rimini przybył z dalmatyńskiej wysepki Rab (Arbe) i udał się w góry. Jest pewne, że ok. 500 r. w San Marino istniał klasztor, który chlubił się jego patronatem. Jego relikwie weryfikowano trzykrotnie, kult zaaprobowano w 1774 r., a wspomnienie obchodzi się 4 września.

Budowali na skale

Do San Marino przyciągają sława kieszonkowej republiki, kult świętego, zabytki, muzea i strefa wolnocłowa. Z wpływów z turystyki pochodzi ponad połowa dochodu narodowego.

Na wierzchołkach góry Titano zbudowano obronne zamki połączone murami. Największa jest twierdza La Rocca o Guaita, zbudowana w XI, a przebudowana w XV wieku. Góruje nad nią pięcioboczna wieża zbudowana bez fundamentów, bezpośrednio na skale. Widać z niej pięcioboki dwóch pozostałych fortyfikacji, zbudowanych w XIII wieku: Montale i La Cesta o Fratta, w której mieści się Muzeum Starej Broni.

Muzea to mocna strona San Marino. W dawnym klasztorze przy najstarszej świątyni – kościele św. Franciszka, którego budowę rozpoczęto w połowie XIV wieku – otwarto muzeum i pinakotekę. Mieści zbiory malarstwa od średniowiecza aż do XIX wieku, a na uwagę zasługuje fresk Albertiego da Ferrara „Adoracja Trzech Króli”, z początku XV wieku.

Prochy świętego

Cennym zabytkiem jest bazylika św. Maryna, zaprojektowana przez Antonio Serrę, bolońskiego architekta. Stanęła w połowie XIX wieku w miejscu jednego z pierwszych kościołów zbudowanych w czasach przedromańskich. W jej wnętrzu znajdują się prochy św. Maryna.

Do najcenniejszych obiektów należy ratusz – Palazzo Pubblico, siedziba rządu republiki. Odbywają się tu obrady Wielkiej Rady Generalnej – parlamentu, któremu przewodniczy dwóch kapitanów-regentów wybieranych co pół roku, a sprawujących rolę głowy państwa, Rady Dwunastu – organu sprawiedliwości i zarazem sądu III instancji oraz Kongresu Państwa – czyli rządu. Kongres złożony jest z 10 sekretarzy-ministrów.

Ratusz zbudowano w końcu XIX wieku w miejscu wcześniejszego Wielkiego Domu Rajców. Na fasadzie umieszczono godło republiki, a na wieży zegarowej, nad zegarem – mozaikę przedstawiającą postacie: św. Agaty, św. Leona i oczywiście św. Maryna.