Reklama

Historia

Śmiej się, Warszawo, śmiej

Ostatnie lato Drugiej Rzeczypospolitej było upalne. Zwłaszcza sierpień zapisał się w pamięci ówczesnych jako suchy i ciepły, ale już od lipca niemal cały czas na niebie nie było ani jednej chmury, o deszczu nie wspominając...

Niedziela Ogólnopolska 39/2019, str. 50-51

[ TEMATY ]

historia

evannovostro – stock.adobe.com

3 września 1939 r. Ulica Marszałkowska w Warszawie. Manifestacja po wypowiedzeniu wojny III Rzeszy przez Wielką Brytanię i Francję

3 września 1939 r. Ulica Marszałkowska w Warszawie.
Manifestacja po wypowiedzeniu wojny III Rzeszy
przez Wielką Brytanię i Francję

Młodzi warszawiacy spędzali całe dnie nad wodą. Szczególnie chętnie wypoczywano nad Wisłą albo przy dumie i chlubie mieszkańców stolicy – otwartym jesienią 1928 r. basenie pływackim na świeżym powietrzu przy ul. Łazienkowskiej, w Wojskowym Klubie Sportowym Legii. Można tam było nie tylko popluskać się w wodzie, lecz i poopalać się na ustawionych w długich rzędach leżakach lub urządzić sobie piknik na zadbanych trawniczkach. Co odważniejsi mogli spróbować swoich sił i skoczyć do wody z 10-metrowej wieży.

Po Wiśle pływano też kajakami, łodziami wiosłowymi, żaglówkami, choć amatorzy przygód najchętniej wsiadali na... tratwy.

To było wspaniałe lato

Reklama

Młodzież, nareszcie wolna od nauki, zażywała ruchu, chłodziła w wodzie rozgrzane ciała, flirtowała, grała w karty i tenisa, czytała modne powieści, chadzała do kina, słuchała szlagierów z radia lub patefonowych płyt. Wszędzie rozbrzmiewał śmiech, bo młodość i lato to bodaj najbardziej beztroskie znane ludzkości połączenie.

Lipiec i sierpień toczyły się swoim własnym leniwym rytmem, jakby na bocznym torze wielkiej historii, choć nie brakowało też wiekopomnych wydarzeń.

Oto bowiem na początku lipca wszyscy żyli pierwszą polską wyprawą w Himalaje. Czterech Polaków postanowiło zdobyć drugi co do wielkości szczyt Indii. Młodzież z zapartym tchem śledziła kolejne doniesienia o huraganowej wichurze czy o nagłym spadku temperatury do 14 stopni na minusie, co dla czytających gazetę w upalnej Warszawie było niemal równie nieprawdopodobne jak opowieści o wróżkach i smokach. Wreszcie 2 lipca wieczorem nadeszła wieść o zdobyciu szczytu przez Jakuba Bujaka i Janusza Klarnera. Euforyczny nastrój ogarnął wszystkich. Gdy 16 dni później pojawiła się wiadomość o lawinie, która zeszła na obóz, gdzie przebywali dwaj pozostali himalaiści: Stefan Bernadzikiewicz i kierownik wyprawy Adam Karpiński – wszyscy pogrążyli się w żałobie.

Reklama

Również w lipcu w Krakowie odbył się wyścig zręcznościowy kelnerów, który na poziomie lokalnym wzbudzał niewiele mniejsze emocje niż poczynania himalaistów.

Wprawdzie od początku wakacji zintensyfikowano działania mające podnieść sprawność bojową Polaków, organizowano szkolenia obrony przeciwlotniczej i przeciwgazowej, prowadzono liczne kursy dla sanitariuszek itp., ale i te aktywności młodzież traktowała raczej jak kolejną rozrywkę, okazję do spotkań, żartów i zabawy niż powód do zamartwiania się o przyszłość.

Od tak dawna mówiło się o wojnie, że temat ów zdążył już spowszednieć, zwłaszcza ludziom młodym, którzy z zasady nie zwykli zbyt długo martwić się czymkolwiek. Poza tym ulokowana przy ul. Mazowieckiej 12 stołeczna kawiarnia „Mała Ziemiańska”, w której można było napić się słynnej „pół czarnej”, ulubione miejsce spotkań literatów, malarzy i satyryków, z właściwym sobie wdziękiem i humorem reklamowała się jako miejsce, w którym można przeczekać ewentualne naloty „w doborowym towarzystwie”.

W przedwojennych mediach

26 sierpnia w 242. numerze gazety „Wieczór Warszawski” napisano: „Na ulicach, w kawiarniach, sklepach rojno i gwarno. Na dworcach pełno, pociągi nabite. Wszyscy opaleni, czerstwo wyglądają. Warszawiacy wracają z wywczasów”.

W czwartek 31 sierpnia na stronie tytułowej „Wieczoru Warszawskiego” (nr 246) nagłówek głosił: „Polska czeka gotowa z bronią u nogi. Hitlerowi pozostaje do wyboru cofnąć się – albo rozpocząć wojnę”.

31 sierpnia rozegrano ostatnią tego lata gonitwę na otwartym zaledwie 3 miesiące wcześniej nowoczesnym torze wyścigów konnych na Służewcu.

A potem stało się to, czego spodziewali się wszyscy, choć nikt nie chciał w to uwierzyć.

„A więc wojna” – oznajmił znany spiker radiowy Józef Małgorzewski. Jego głos brzmiał dziarsko i bojowo, zupełnie jakby rzucał wyzwanie Niemcom. „Z dniem dzisiejszym wszelkie sprawy i zagadnienia schodzą na plan dalszy. Całe nasze życie publiczne i prywatne przestawiamy na specjalne tory. Weszliśmy w okres wojny. Cały wysiłek narodu musi iść w jednym kierunku. Wszyscy jesteśmy żołnierzami. Musimy myśleć tylko o jednym: walka aż do zwycięstwa”.

Wojna rozpoczęła się dokładnie o 4.40...

...gdy różowawy świt ścierał z nieboskłonu ostatnie ślady nocy. Termometry w zależności od regionu kraju pokazywały od 12 do 15 stopni. Zapowiadał się kolejny bezchmurny dzień.

Z biegiem godzin jednak od strony zachodu zaczęły wędrować po niebie ciężkie cumulusy, które nie przyniosły, niestety, wyczekiwanego deszczu ani ochłody, a jedynie zaciemniały słońce. Ponura aura wyraźnie kontrastowała jednak z nastrojami Polaków, przekonanych, że oto weszli na ścieżkę wiodącą ich prosto do tryumfu nad żołdakami Hitlera.

Gdy w niedzielę 3 września najpierw Anglia, a po godz. 17 i Francja wypowiedziały wojnę Niemcom, hurraoptymizm Polaków jeszcze się wzmógł. Aż do późnego wieczora tłumy warszawiaków wiwatowały na cześć „niezwyciężonej armii Jego Królewskiej Mości”.

Dopiero w kolejnych dniach okazało się, że na froncie zachodnim panuje bezruch.

Wiele lat później brytyjski historyk Ian Kershaw miał powiedzieć, że „z wojskowego punktu widzenia zachodnie mocarstwa nie uczyniły absolutnie nic dla ratowania Polski”, zaś początek wojny w wykonaniu Anglii i Francji dorobił się w ich ojczystych językach ironicznych nazw. Po angielsku czas ten określa się mianem „phoney war” – fałszywa wojna, a po francusku „drôle de guerre” – śmieszna wojna. Niemcy zaś ochrzcili ją mianem „Sitzkrieg” – siedząca wojna.

Szala zwycięstwa powoli przechylała się na niemiecką stronę, a gdy 17 września swój odważnik dorzucili też Rosjanie, radosne uśmiechy Polaków gasły jeden po drugim.

Pierwszy miesiąc wojny był także wyjątkowo ciepły i wielu żołnierzy kampanii wrześniowej wspominało, jak męczące było to słońce – które jeszcze w lipcu i sierpniu dawało tyle radości – gdy teraz walczyli ubrani w grube mundury i metalowe hełmy.

30 września w stolicy Polski słońce wzeszło o 5.32

„Halo, halo. Czy nas słyszycie? To nasz ostatni komunikat. Dziś wojska niemieckie wkroczyły do Warszawy. Braterskie pozdrowienia przesyłamy żołnierzom walczącym na Helu i wszystkim walczącym, gdziekolwiek się jeszcze znajdują. Jeszcze Polska nie zginęła! Niech żyje Polska!”.

Tak brzmiał ostatni komunikat wydany przez Radio Warszawa II, ponownie odczytany przez Małgorzewskiego, po którym ze słuchaczami pożegnał się po angielsku Jeremi Przybora, po nim, w języku francuskim – Maria Stpiczyńska, a następnie niemal wszyscy radiowcy, którzy byli tego dnia w pracy. Na zakończenie puszczono „Mazurka Dąbrowskiego” i „Warszawiankę”, które wycisnęły łzy z oczu najbardziej nawet niewzruszonych, po czym Radio Warszawa II, które przez cały wrzesień dodawało miastu odwagi, zamilkło.

Gdy 5 października wojska hitlerowskie defilowały Traktem Królewskim, panował posępny nastrój. Na niebie zebrały się stalowe, okupacyjne chmury, ale młodzi nie patrzyli ani w niebo, ani na idących Alejami Ujazdowskimi okupantów. Patrzyli dalej, ku przyszłości i śnili już własne sny o wolności, bo młodość ponad wszystko pragnie żyć, pewnie dlatego też nigdy się nie poddaje.

Kilka lat później – w sierpniu 1943 r. w jednej z konspiracyjnych gazet poeta Tadeusz Hollender opublikował pod pseudonimem Tomasz Wiatraczny wiersz zatytułowany „Uśmiech Warszawy”, którego końcówka brzmiała tak:

„Bo ten zwycięży, który się śmieje,
rozpacz to dzisiaj ogromny grzech
dla tych, co zawsze mieli nadzieję,
brzmi twój przekorny, zwycięski śmiech.

Dziś «nur für Deutsche» – jutro «für Polen»,
zażyjesz jeszcze wolności swej,
jutro zaśpiewasz im carmagnolę,
śmiej się, Warszawo, śmiej się nam, śmiej!”.

2019-09-25 09:51

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Prof. Andrzej Nowak: „Między nieładem a niewolą”. Musimy mieć coś, co określa naszą wspólnotę, nie może to być tylko interes

2020-11-25 15:30

[ TEMATY ]

historia

książka

Wydawnictwo Biały Kruk /materiał prasowy

Właśnie światło dzienne ujrzała najnowsza książka prof. Andrzeja Nowaka "Między nieładem a niewolą", która ukazała się nakładem wydawnictwa Biały Kruk.

„W mojej książce ‘Między nieładem a niewolą’ zastanawiam się również nad polską myślą polityczną, w której dwiema najważniejszymi kwestiami są wolność i niepodległość. Chodzi tu o wolność jednostki, a więc obywatela Rzeczypospolitej, oraz o niepodległość polskiej wspólnoty od zewnętrznego nacisku. Warto w tym miejscu podkreślić, że to Polak – mistrz Wincenty, ułożył zupełnie wyjątkową w myśli europejskiej sentencję, że ‘tożsamość jest matką wspólnoty’. Musimy mieć coś, co określa naszą wspólnotę i tym czymś nie może być tylko interes. Może nim być za to kultura czy wspólne doświadczenie dziedziczone z pokolenia na pokolenie”, mówi prof. Andrzej Nowak.

Jak każde dzieło prof. Andrzeja Nowaka tak również i ta jego książka jest zarówno literacką ucztą, jak i ucztą dla ducha. W pozycji tej uderza ponadto jej aktualność. Książka nosi podtytuł „Krótka historia myśli politycznej” i przedstawia dzieje ludzkiego dorobku od starożytnych myślicieli chińskich oraz filozofów greckich, przez świętych Augustyna i Tomasza, przez renesansowych humanistów, zachodnich filozofów baroku i oświecenia, po myślicieli polskich (np. Mistrz Wincenty, Paweł Włodkowic, Józef Piłsudski).

Ta wędrówka prowadzi nas aż do czasów współczesnych, jednak refleksje nad współczesnością odnajdujemy na każdym kroku, niemal od pierwszej stronicy. Zauważamy przy tym rzecz zupełnie niezwykłą – otóż pojęcia, o które spieramy się dziś, pytania, na które poszukujemy odpowiedzi, towarzyszyły myśli ludzkiej od tysiącleci. Choćby tylko te: Jak daleko może sięgać prawo i czym jest praworządność? Gdzie kończy się wolność, a zaczyna swawola? Czy demokracja jest dobrym ustrojem politycznym? Czy ważniejsze są prawa jednostki czy interes wspólnoty? Czy warto w ogóle angażować się w życie publiczne?

Najwięksi myśliciele starają się odpowiedzieć na te pytania od początku istnienia ludzkiej kultury. Do ich grona dołącza teraz prof. Andrzej Nowak, jeden z największych uczonych współczesnej cywilizacji zachodniej. Wielkim walorem książki jest fakt, że Andrzej Nowak nie zatrzymuje się na płaszczyźnie historycznej, nie opowiada tylko o tym, co było. Wręcz przeciwnie, daje wskazówki na dziś i pomaga lepiej zrozumieć otaczającą nas rzeczywistość. Autor dowodzi, że człowiek pogubił się w rozumieniu świata, polityki, prawa, wojny, pokoju, a także siebie samego. To efekt koncepcji uznających Boga za przeszkodę w realizacji ziemskich celów, a rzekomo tylko te mają sens. „Jeżeli przyjmiemy, że ludzie są tak różni, to jak zatem człowiek może być miarą wszystkiego? – pyta prof. Andrzej Nowak. –Oznaczałoby to tyle miar, ile ludzi, a więc zanikłaby jakakolwiek możliwość zbudowania w stosunkach między ludźmi obiektywnego ładu”.

„Między nieładem a niewolą” to napisana barwnym, literackim językiem, znakomicie ilustrowana książka jednego z najwybitniejszych intelektualistów europejskich. Dzięki swej przystępności jest lekturą tyleż pouczającą, co pasjonującą. A także bardzo potrzebną.

Prof. Andrzej Nowak: „Między nieładem a niewolą. Krótka historia myśli politycznej”, wyd. Biały Kruk, 384 str., 165 x 235 mm. Partnerem publikacji jest Enea.

Książka wkrótce dostępna w księgarni "Niedziela".

Zapraszamy również do obejrzenia krótkiej wypowiedzi prof. Andrzeja Nowaka, w której udziela odpowiedzi na pytanie, czy istnieje wolność bez tożsamości:

CZYTAJ DALEJ

Paczuszka dla maluszka

2020-11-28 17:29

[ TEMATY ]

dzieci

fundacja

Paczuszka dla maluszka

Fundacja Małych Stópek

Informujemy, że 29 listopada rusza VII edycja świątecznej akcji„Paczuszka dla Maluszka”.

Celem inicjatywy jest wsparcie dzieci w domach dziecka, domach samotnej matki, domach pomocy społecznej oraz hospicjach na terenie całej Polski. Akcja podobnie jak w zeszłym roku, ma zakres gólnopolski.

Dzięki zaangażowaniu lokalnych koordynatorów, docieramy do wielu ośrodków pomocy, przekazując bożonarodzeniowe paczki. W ubiegłorocznej edycji, wzięło udział 24 025 darczyńców, dzięki którym wsparcie otrzymało 50 ośrodków w Polsce.

W tym roku, aby ułatwić koordynację, stworzyliśmy specjalną stronę internetową – www.paczuszkadlamaluszka.pl na której znajdują się potrzebne informacje oraz formularz zgłoszeniowy.

CZYTAJ DALEJ

Kard. Cantalamessa będzie nadal mieszkał w eremie

2020-11-29 14:32

[ TEMATY ]

kardynał

kardynałowie

Cantalamessa

archwwa.pl

Kaznodzieja Domu Papieskiego kard. Raniero Cantalmessa, który wczoraj odebrał insygnia godności kardynalskiej z rąk papieża Franciszka, nie przyjął sakry biskupiej i chce nadal pozostać zwykłym zakonnikiem. Włoski kapucyn będzie mieszkał w eremie pod Rzymem.

W rozmowie z dziennikiem „Avvenire” purpurat wyznał, że swą nominację uważa bardziej za „uznanie znaczenia słowa Bożego” w Kościele niż jego osoby, gdyż obecnie jego niemal wyłączną „służbą Kościołowi” jest i „z wyraźnej woli papieża Franciszka nadal będzie głoszenie Słowa w Domu Papieskim”.

Kapucyni są kaznodziejami papieskimi od 1743 r. O. Cantalmessa został zaproponowany do pełnienia tej roli w 1980 r. przez ówczesnego ministra generalnego kapucynów o. Pascala Rywalskiego. Rok wcześniej o. Rywalski zezwolił mu na porzucenie kariery wykładowcy uniwersyteckiego, by poświęcić się głoszeniu słowa Bożego.

- Jemu i jego rozeznaniu zawdzięczam ten wybór, który później mnie doprowadził do bycia kaznodzieją Domu Papieskiego, a także do przemierzania świata, aby głosić rekolekcje, łącznie z ubiegłorocznymi dla biskupów Stanów Zjednoczonych w samym środku skandali pedofilskich. Był moim ojcem duchownym, który w tej szczególnej chwili punktu zwrotnego w moim życiu odegrał specjalną rolę – przyznał kard. Cantalamessa.

Wyjaśnił, że należy do grona purpuratów powyżej 80. roku życia, którym nie powierza się już funkcji i obowiązków. – Nie powinien więc zbytnio zmienić się mój styl życia. Nadal będę mieszkał w eremie Miłosiernej Miłości w Cittaducale razem z kilkoma mniszkami klaryskami kapucynkami, dla których w pewnym sensie jestem kapelanem. Pamiętam tytuł wywiadu książkowego przeprowadzonego na moje 80. urodziny w 2014 roku: „Il bambino che portava acqua” (Dziecko, które nosiło wodę). Robiłem przez całe życie to samo, co w dzieciństwie, gdy nosiłem wodę żniwiarzom na polu dziadków. Zmieniła się tylko woda, którą zanoszę – słowo Boże – i zmienili się żniwiarze, wśród których w ciągu 40 lat jest trzech bardzo cierpliwych papieży: Jan Paweł II, Benedykt XVI i teraz Franciszek – powiedział kaznodzieja Domu Papieskiego.

Wyraził przekonanie, że „więcej jest zasługi w słuchaniu słowa Bożego niż w jego głoszeniu”, jednak jest wdzięczny Bogu za ten „szczególny przywilej możliwości bliższego poznania ludzi tak ważnych i tak pokornych jak św. Jan Paweł II, Benedykt XVI i papież Franciszek. – W rzeczywistości to oni głosili [słowo Boże] mnie i całemu Kościołowi, znajdując czas, by przyjść posłuchać słów prostego brata – wskazał kard. Cantalamessa.

Według niego Jan Paweł II był „postacią-gigantem, która przeżyła całe życie w obliczu świata i Boga”. Benedykt XVI to „niedościgły umysł, a jednocześnie głęboko pokorny, niezwykle rzadkie połączenie, przynajmniej w stopniu, jaki u niego jest widoczny”. Natomiast Franciszek jest „człowiekiem Ducha, który nie robi nowych rzeczy, ale czyni rzeczy nowymi”, to „kosmopolita, teolog, pasterz, o ile można ująć życie w jednym zdaniu”.

Kard. Cantalamessa od początku pandemii przebywa we wspomnianym eremie pod Rzymem, gdzie od lat spędza swe życie, z przerwami na wyjazdy związane z głoszeniem słowa Bożego. – Poświęcałem swój czas na modlitwę (mniej niż powinienem!), lekturę i krótkie przechadzki wokół eremu – ujawnił purpurat.

W zbliżających się kazaniach adwentowych w Domu Papieskim zamierza podjąć refleksję nad pandemią jako pretekstem do podkreślenia niektórych prawd, „przemilczanych przez obecną mentalność, jak: śmierć, życie wieczne, obecność Chrystusa - dzięki Wcieleniu - w barce tego naszego świata, często podczas burzy”.

CZYTAJ DALEJ
NIE PRZEGAP
#NiezbednikAdwentowy

Reklama

Przejdź teraz
REKLAMA: Artykuł wyświetli się za 15 sekund

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję