W Wielkiej Brytanii szerzy się panika przy zakupach benzyny. Ceny gazu ziemnego w Europie i Azji gwałtownie rosną. W całej Europie wybuchają protesty z powodu rosnących rachunków za prąd. W Indiach i Chinach brakuje węgla. Energia jest racjonowana do fabryk w wielu chińskich prowincjach, a w Europie chemiczny gigant BASF wstrzymał produkcję ze względu na ceny gazu. Kryzys gazowy skłonił europejskich producentów nawozów do ograniczenia produkcji. Jeżeli taka sytuacja się utrzyma, to może spowodować kryzys rolny w przyszłym roku i wzrost cen żywności na Starym Kontynencie.

Ta zima dla wielu Europejczyków może być bardzo trudna, bo wraz ze spadkiem temperatur ceny surowców i energii jeszcze bardziej poszybują w górę. – Światowa gospodarka ruszyła po pandemii, a koncerny zaczęły masowo kupować surowce energetyczne. W Europie dodatkowo sytuację destabilizuje Rosja, która potęguje ten kryzys, by „ocieplić” wizerunek Nord Stream 2. Moskwa kiedyś szantażowała gazowo Ukrainę, a teraz może w ten sposób szantażować prawie całą Europę – mówi Niedzieli dr Andrzej Szabaciuk z Instytutu Europy Środkowej.

Przestoje w gospodarce

Stary Kontynent okazał się najbardziej niestabilnym miejscem w obliczu światowego kryzysu energetycznego. Ceny ropy, węgla i gazu rosną wszędzie, ale nigdzie aż tak szybko jak w UE i Wielkiej Brytanii. Europejski kryzys energetyczny jest konsekwencją naiwności politycznych elit w budowaniu gospodarki opartej na odnawialnych źródłach energii (OZE), bez żadnych realnych zabezpieczeń.

Zeszłoroczna zima była mroźna nie tylko w Polsce – niskie temperatury panowały w całej Europie, cały zachód UE wykorzystał więc gaz do produkcji ciepła i prądu. W efekcie na wiosnę magazyny gazu były prawie puste, a słabymi dostawami z Rosji nie dało się ich znacząco napełnić. Do tego lato było prawie bezwietrzne i braki energii wytwarzanej z OZE trzeba było uzupełniać w elektrowniach gazowych. Teraz, gdy jest jesień, połowa Europy z przerażeniem oczekuje zimy, bo nie będzie z czego wytwarzać ani ciepła, ani prądu. Średnia cena gazu w Europie wzrosła o 250% od początku roku, a w Wielkiej Brytanii – aż o 500%.

Na Wyspach zbankrutowało już kilkanaście firm, które dostarczają energię do 2 mln gospodarstw domowych, a w Niemczech chemiczne giganty częściowo zatrzymują produkcję. – Kryzys energetyczny w Europie trwa, bo pojemność magazynów gazu spadła do najniższego poziomu od 10 lat. Ewentualna ostra zima może doprowadzić do poważnych niedoborów energii i możliwych przestojów dużej części gospodarki. W związku z tym rozważa się możliwość zamknięcia kilku energochłonnych gałęzi przemysłu w Europie, takich jak nawozy, chemikalia i produkcja stali/aluminium – podkreśla dr Cyril Widdershoven, brytyjski ekspert ds. globalnego rynku energii.

Wszystkie karty Putina

Obecny kryzys energetyczny już teraz jest porównywany do tego z 1973 r., kiedy to państwa OPEC nałożyły sankcje na eksport ropy naftowej praktycznie na cały Zachód. Kryzys naftowy dotknął jednak tylko sektora motoryzacyjnego i transportowego, obecna sytuacja zagraża natomiast całej europejskiej gospodarce. Miliony rodzin mogą zostać skazane na ubóstwo energetyczne przez problemy z opłatami za prąd i ogrzewanie.

W Europie mści się nieroztropne i zbyt szybkie odejście od paliw kopalnych na rzecz OZE, dla których jedynym uzupełnieniem jest gaz importowany z Rosji. W obecnej sytuacji Putin ma wszystkie atuty i może dyktować ceny, a globalny kryzys surowcowo-energetyczny jest doskonałą okazją do stosowania gazowego szantażu. – Bruksela, Londyn i Berlin powinny zacząć zmieniać swoje podejście do energetyki i gospodarki przyszłości. Politycy powinni zacząć słuchać analityków rynku, którzy ostrzegają przed zakłóceniami na rynkach energii. Europejska długoterminowa strategia energetyczna powinna uwzględniać pozycję węglowodorów jako kręgosłupa, a jednocześnie inwestować w energetykę odnawialną. Kluczowe znaczenie mają inwestycje w magazynowanie, dywersyfikację dostaw i produkcję krajową, bo bez nich Putin trzyma wszystkie karty – komentuje dr Widdershoven.

Zdaniem analityka ds. energetyki z BiznesAlert.pl , trudna sytuacja na świecie jest perfekcyjnie rozgrywana przez Moskwę. Mieszkańcy zachodniej Europy niebawem będą się denerwować na rosnące rachunki za energię i gaz, a jako wybawienie będzie przedstawiany nowy gazociąg Gazpromu. – Obecnie Rosjanie dostarczają na Zachód minimalne ilości gazu i napełniają magazyny u siebie. W ten sposób podbijają stawki cen gazu, który sprzedają na Zachód – mówi Niedzieli Mariusz Marszałkowski, ekspert ds. energetyki. – Moskwa upiecze kilka pieczeni na jednym ogniu, bo ludzie w zachodniej Europie muszą płacić wielkie sumy, co powoduje napięcia społeczne i straty gospodarcze. Oczywiście, ta złość będzie wyładowywana na państwie takim jak Polska, która sprzeciwiała się Nord Stream 2 – dodaje Marszałkowski.

Europy nie stać

Europejska polityka energetyczna prowadzona jest w oderwaniu od globalnych realiów. Całkowite uzależnienie się od warunków pogodowych przy OZE i dostaw gazu z Moskwy spotęgowało kryzys, który jest odczuwalny na całym świecie. Europejskie elity naiwnie sądziły, że jeśli pojawią się problemy z rosyjskim gazem, to go sprowadzą drogą morską np. z USA. Okazało się jednak, że Europy na takie zakupy w nagłej potrzebie po prostu nie stać.

Według raportu Financial Timesa, toczy się prawdziwa licytacja o amerykańskie ładunki skroplonego gazu ziemnego między nabywcami z Azji i Europy, i Azjaci wygrywają. „Amerykańskie LNG, podobnie jak inne regiony, reaguje na siły rynkowe i jeśli inne rynki są skłonne zapłacić więcej, to Europa zostaje z pustymi rękami. W globalnym rozrachunku Europa jest rynkiem ostatniej szansy i trafia do niej gaz, którego nikt na świecie już nie chce” – napisał w komentarzu Nikos Tsafos, ekspert Programu Bezpieczeństwa Energetycznego i Zmian Klimatu w Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych w Waszyngtonie.

Przez zbytnie poleganie na odnawialnych źródłach energii rynek uległ destabilizacji, ale politycy nie chcą się do tego przyznać. Destabilizacji można i należy zapobiec, trzeba tylko uznać fakt, że w dającej się przewidzieć przyszłości paliwa kopalne nadal będą odgrywać znaczącą rolę na europejskim rynku energii. „Świat ma ogromne możliwości magazynowania paliw stałych, ciekłych i gazów. Odtworzenie tej pojemności za pomocą baterii, wodoru i innych technologii zajmie dziesięciolecia. W rzeczywistości niezbędnym warunkiem wstępnym jest, aby te opcje były opłacalne z komercyjnego punktu widzenia” – podkreślił Tsafos.

Tanio to już było

Nawet zwykła zima na półkuli północnej spowoduje dalszy wzrost cen gazu ziemnego na całym świecie. Przemysł w Chinach podniesie ceny, gospodarstwa domowe w Brazylii będą się musiały liczyć z wysokimi rachunkami za prąd. Państwa, których nie stać na paliwa kopalne – takie jak Pakistan czy Bangladesz – mogą po prostu stanąć w miejscu. „Obecnie firmy użyteczności publicznej i decydenci modlą się o łagodne temperatury, ponieważ jest już za późno na zwiększenie dostaw, biznes natomiast będzie uważnie analizować każdą prognozę pogody opublikowaną od teraz do grudnia” – donosi agencja Bloomberg.

Obecne globalne zawirowania to efekt pandemii i zastoju na rynku paliw kopalnych, na którym z powodu niepewności i niskich cen unikano nowych inwestycji. Producenci nie odrobili pełnych mocy podażowych, aby zaspokoić nagle rosnący popyt. Kolejne komplikacje są spowodowane wojną handlową między Chinami a Australią, która z powodu embarga musiała przez długie miesiące ograniczać wydobycie. Efekt jest taki, że na świecie brakuje gazu, mało jest ropy, a ceny węgla szybują w górę. Europa natomiast wyrzekła się swoich zasobów energetycznych i podczas takich kryzysów staje się zupełnie bezbronna.

Paradoksalnie Polska na tle Europy, a zwłaszcza Wielkiej Brytanii, jawi się jako oaza energetycznego bezpieczeństwa. Ciepło i prąd nadal wytwarzane są głównie w elektrociepłowniach węglowych, a polskie magazyny gazu są praktycznie pełne. Mamy zapasy węgla oraz zagwarantowane dostawy gazu z Kataru. – W bilansie energetycznym jesteśmy o wiele bardziej bezpieczni od wielu zachodnich państw Europy. Możemy być spokojni, bo zimę przetrwamy bez większych problemów. Nie zmienia to faktu, że ceny energii wzrosną także w Polsce. Taniej to już było, a teraz będzie tylko drożej – mówi Mariusz Marszałkowski.