Anna Wyszyńska: Jakie są objawy autyzmu? Co powinno zwrócić uwagę rodziców i skłonić ich do zdiagnozowania dziecka?

Joanna Grochowska: Przede wszystkim trzeba pamiętać, że diagnoza – spektrum autyzmu – może być stawiana w każdym wieku, od niemowląt po osoby dorosłe. Czasami objawy są słabo nasilone i jeśli dziecko ma dobre wsparcie ze strony otoczenia, to może całkiem dobrze funkcjonować, a inni mogą nie zauważyć, jak wielkiego wysiłku wymaga od niego radzenie sobie na co dzień.

U kilkumiesięcznych dzieci powinno zaniepokoić, że niemowlę ma osłabiony kontakt wzrokowy, nie odpowiada uśmiechem na uśmiech, nie okazuje zainteresowania, gdy w jego polu widzenia pojawiają się bliskie mu osoby. Niepokojące jest również, jeżeli dziecko często nie reaguje na wołanie po imieniu albo sprawia wrażenie, jakby nie słyszało, że coś się do niego mówi. Ważny jest gest wskazywania, gdy dziecko chce podzielić się swoim zainteresowaniem, np. tym, że zobaczyło coś ciekawego. Jeśli dziecko tego nie robi, powinno to wzbudzić niepokój. To ważny etap w rozwoju i w przypadku wątpliwości lepiej się skonsultować ze specjalistą.

Czy można określić wspólne objawy autyzmu u dzieci i u dorosłych?

Dzieci i dorośli ze spektrum autyzmu mają trudności w nawiązywaniu kontaktów i przestrzeganiu reguł społecznych, a także ze zrozumieniem reakcji i emocji innych ludzi. Często wyrażają własne uczucia w nietypowy sposób. Mogą w ogóle nie posługiwać się mową werbalną albo mieć ograniczony zasób słów. Mogą też mówić płynnie, ale mieć trudności z rozumieniem kontekstu. W relacjach z innymi nie okazują wzajemności, której inni oczekują. Denerwują ich zmiany w otoczeniu. Zdarza się, że mają niezwykłe dla swojego wieku lub wyjątkowo nasilone zainteresowania i ulubione tematy, którym poświęcają wiele czasu i uwagi. Częste są u nich nadwrażliwość lub ograniczone reakcje na bodźce dotykowe, bólowe, słuchowe, wzrokowe i zapachowe, co w wielu sytuacjach powoduje ich cierpienie. Mogą doświadczać przeciążenia sensorycznego, które objawia się płaczem, paniką, czasami złością.

Jak duże znaczenie ma wczesna interwencja?

Wczesna diagnoza ma ogromne znaczenie dla rozwoju dziecka. Pozwala na adekwatne i skuteczne dostosowanie warunków rozwoju i działań do jego potrzeb. To zdecydowanie zwiększa jego szanse na samodzielne życie w przyszłości. Terapia musi być zindywidualizowana, bo każde dziecko z autyzmem jest inne. Powinna uwzględniać jego trudności i mocne strony. Nie ma jednej, uniwersalnej metody terapii, która byłaby odpowiednia dla każdego pacjenta. Stałego wsparcia potrzebują także rodzice, bo to oni spędzają najwięcej czasu z dzieckiem i są dla niego najważniejszymi osobami.

Gdzie rodzice mogą uzyskać wiedzę i pomoc?

Tak naprawdę w Polsce rodzice wciąż mają utrudniony dostęp do pomocy. Brakuje rozwiązań systemowych. Niewiele placówek prowadzi świadczenia w ramach NFZ. Projekty, np. z PFRON, są ograniczone w czasie i nie zawsze dostępne. A przecież terapia i różne formy wsparcia są potrzebne przez całe życie, bo z autyzmu się nie wyrasta. Dramatyczna jest sytuacja osób dorosłych z autyzmem, szczególnie tych z głębokim poziomem zaburzeń. W całej Polsce jest tylko kilka placówek, które oferują im wsparcie, a które ze względu na brak finansowania ze strony państwa borykają się non stop z problemami. Informacji i pomocy warto szukać na stronach organizacji pozarządowych. Adres internetowy naszej fundacji to: synapsis.org.pl .