Tarczyca, choć niewielka, odpowiada za koordynowanie pracy wszystkich narządów wewnętrznych. To od niej zależą nastrój, wygląd czy samopoczucie fizyczne. Kiedy tarczycę dotyka choroba nowotworowa, osoba chora staje na początku skomplikowanej drogi leczenia, rekonwalescencji, skutków ubocznych i badań kontrolnych.

Jest złośliwym nowotworem, najczęściej wywodzącym się z komórek pęcherzykowych tarczycy. Zwykle (90-95%) są to wysoko zróżnicowane nowotwory, o dobrym rokowaniu odległym. W grupie tej wyróżnia się dwie postaci raka – najczęstszą jest rak brodawkowaty, rzadszą – rak pęcherzykowy. Mają one podobny przebieg kliniczny oraz leczenie.

Rak brodawkowaty występuje najczęściej, nierzadko ma postać wieloogniskową. Stanowi 65-95% przypadków, rokowania są dobre. Ten typ nowotworu przeważnie daje przerzuty do węzłów chłonnych.

Rak pęcherzykowy występuje rzadziej niż rak brodawkowaty, stanowi 10-30% przypadków. Szerzy się głównie przez naczynia krwionośne i daje przerzuty do płuc oraz kości. Rokowania są stosunkowo dobre.

Są jeszcze inne postaci raka tarczycy:

Rak anaplastyczny jest niezróżnicowany (nie zachowuje cech charakterystycznych dla komórek tarczycy). Często towarzyszą mu przerzuty, szczególnie do płuc. To nowotwór z gorszymi rokowaniami.

Rak rdzeniasty razem z rakiem anaplastycznym stanowią ok. 5% przypadków. Daje przerzuty odległe do płuc, wątroby i kości. Nowotwór ten powstaje w komórkach C tarczycy (okołopęcherzykowych). Rokowania często określa się mianem niepewnych.

Do czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju raka tarczycy, zalicza się:

• Czynniki genetyczne. Odgrywają one istotną rolę w rozwoju raka tarczycy. W przypadku raka pęcherzykowego i brodawkowatego występowanie raka tarczycy w rodzinie zwiększa ryzyko jego rozwoju około czterokrotnie. W raku rdzeniastym ok. 25% przypadków to nowotwory dziedziczne.

• Promieniowanie jonizujące. Radioterapia okolicy szyi w dzieciństwie (najczęściej z powodu chłoniaka) po 10-20 latach znacząco zwiększa ryzyko rozwoju raka tarczycy.

• Podaż jodu w diecie. Zaobserwowano, że rak pęcherzykowy występuje częściej na obszarach z niedoborem jodu, z kolei na obszarach o dobrym zaopatrzeniu w jod przeważa rak brodawkowaty.

• Płeć. Ryzyko rozwoju raka tarczycy jest większe u kobiet – występuje on co najmniej 3 do 4 razy częściej w porównaniu z mężczyznami.

Pierwszym objawem raka tarczycy bywa guzek tarczycy, który jest twardy i nieruchomy. Osoba chora czasami zauważa go sama, niekiedy towarzyszy mu powiększenie węzłów chłonnych. Gdy nowotwór jest w bardziej zaawansowanym stadium, pojawiają się też inne dolegliwości: duszność, problemy z przełykaniem (dysfagia), chrypka, ból szyi, zmiana barwy głosu. Symptomy te mają związek z powiększającym się guzem, który zaczyna coraz mocniej uciskać aparat mowy czy też naczynia krwionośne. Kiedy nowotworowi towarzyszą przerzuty, pojawiają się też inne objawy, m.in. patologiczne złamania kości.

Podstawowym badaniem w diagnostyce raka tarczycy jest USG. Osoba z dużym doświadczeniem może z łatwością ocenić na jego podstawie gruczoł i guzki. Niemniej samo badanie ultrasonograficzne to zbyt mało, aby potwierdzić, że wykryte w tarczycy zmiany mają charakter złośliwy. Z tego powodu konieczne jest wykonanie biopsji cienkoigłowej pod kontrolą USG, co pozwala na precyzyjne pobranie materiału. Na tej podstawie możliwe jest wykrycie raka brodawkowatego, rdzeniastego i anaplastycznego. W przypadku nowotworu pęcherzykowego konieczne jest leczenie operacyjne i późniejsze wykonanie badań histopatologicznych – nie ma badań laboratoryjnych, które sprawdziłyby się w diagnostyce przedoperacyjnej. Dodatkowo przy podejrzeniu raka rdzeniastego wskazane jest oznaczenie kalcytoniny. To czuły marker tej odmiany nowotworu. Co więcej, wybrane nowotwory tarczycy wychwytują jod (brodawkowaty i pęcherzykowy). W ich przypadku możliwe jest wykorzystanie scyntygrafii z radioaktywnym jodem. To metoda pozwalająca na wykrycie wszystkich ognisk przerzutowych, które wychwytują wspomniany pierwiastek.

Sposoby leczenia

Leczenie chirurgiczne

Podstawową metodą leczenia raka tarczycy jest całkowite usunięcie tarczycy, a także zwykle wycięcie okolicznych węzłów chłonnych szyjnych. W szczególnych sytuacjach lekarz chirurg może podjąć decyzję o częściowej operacji, np. usunięciu jednego płata tarczycy. Powikłaniem tego leczenia może być przejściowa lub trwała niedoczynność przytarczyc, powodująca hipokalcemię i objawy tężyczki lub uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego (chrypka lub bezgłos, duszność).

Skuteczna terapia radioizotopowa

Chirurg po pozytywnej weryfikacji wyników badania histopatologicznego wystawia pacjentowi skierowanie do oddziału terapii radioizotopowej. W Polsce jest kilka tego typu ośrodków. Podczas hospitalizacji pacjent przyjmuje odpowiednią dawkę jodu radioaktywnego, który podawany jest w postaci kapsułek. Wówczas przez kilka dni przebywa się w izolacji na specjalnym oddziale. Chodzi o to, by nie narażać osób postronnych na emitowane przez pacjenta promieniowanie. Przez kilka dni radioizotop wbudowuje się w komórki raka tarczycy. Pozostałości preparatu są wydalane z organizmu pacjenta, głównie z moczem. Ścieki radioaktywne są przechowywane w specjalnym zbiorniku do czasu, aż poziom promieniowania nie obniży się do zera. Dopiero wtedy, kiedy nie stanowią żadnego zagrożenia dla środowiska, są odprowadzane do kanalizacji komunalnej. Po około trzech dniach, z zachowaniem określonych środków ostrożności, nakierowanych głównie na ograniczenie kontaktu z innymi (przede wszystkim z dziećmi i kobietami w ciąży), pacjent może wrócić do domu.

Farmakoterapia

U wszystkich chorych na raka tarczycy po zabiegu jej usunięcia zaleca się stosowanie lewotyroksyny w celu uzupełnienia niedoboru hormonów (substytucja). U chorych na zróżnicowanego raka tarczycy (rak bradowakowaty lub pęcherzykowy, po operacji i leczeniu jodem promieniotwórczym) zaleca się stosowanie lewotyroksyny w dawce powodującej niewielki nadmiar hormonu wywołujący zahamowanie TSH (jako czynnika mającego odpowiadać za rozwój przerzutów). Odpowiednią dawkę lewotyroksyny ustala endokrynolog-onkolog.

Chemioterapia

Chemioterapii nie stosuje się u wszystkich chorych z rakiem tarczycy. Można ją stosować w wybranych przypadkach – decyzję podejmuje onkolog.

Akcja

„Motyle pod ochroną” – to kampania edukacyjna i profilaktyczna Stowarzyszenia Polskie Amazonki Ruch Społeczny (PARS) i innych partnerów, której celem jest podnoszenie świadomości na temat raka tarczycy, wspieranie pacjentów oraz promowanie profilaktycznych badań USG tarczycy. Kampania ta jest prowadzona od 2015 r. Podkreśla się w niej znaczenie wczesnej diagnostyki i dostępności leczenia, organizuje badania, wydaje materiały informacyjne i filmy edukacyjne, by pomóc osobom zdiagnozowanym w zrozumieniu choroby.