Z bp. Janem Wątrobą - biskupem pomocniczym archidiecezji częstochowskiej - rozmawiają Anna Cichobłazińska i Ewa Nocoń

Anna Cichobłazińska: - Od pewnego czasu w plan wizytacji parafii księża biskupi wpisują również odwiedzanie szkół położonych na terenie parafii. Dla szkoły jest to szczególne wyróżnienie i święto. Czy mógłby Ksiądz Biskup powiedzieć, jaki jest cel takiej wizyty?

Biskup Jan Wątroba: - Najpierw pewne rozróżnienie pojęć: wizytacji i wizyty. Biskup jedzie do danej parafii, żeby dokonać wizytacji, w szkole natomiast ma miejsce wizyta, czyli spotkanie, w ramach którego biskup wyraża nauczycielom wdzięczność za trud wychowania dzieci i młodzieży, przede wszystkim jednak przychodzi ze Słowem Bożym. Przebieg tego spotkania zależy w dużej mierze od księdza proboszcza, w jaki sposób przygotuje on dyrekcję szkoły i nauczycieli na przybycie gościa. Odwiedzanie szkoły przez biskupa w ramach wizytacji jest praktykowane dopiero od kilku lat, dlatego dla wielu osób jest to nowe doświadczenie. Wiele zależy również od samych nauczycieli i katechetów, którzy w tym momencie czują się w szczególny sposób zauważeni i dowartościowani. Jest to jeden z celów i owoców wizyty w szkole. Biskup idzie do szkoły również jako przełożony katechetów. Warto przypomnieć, że misję kanoniczną, na podstawie której katecheta może uczyć religii w szkole, wystawia biskup diecezjalny.

Ewa Nocoń: - Jak przebiega taka wizyta?

- Biskup spotyka się ze społecznością szkoły: z dziećmi i nauczycielami. Często towarzyszy temu prezentowanie przez nauczycieli uczniów i ich osiągnięć, a także osiągnięć szkoły. Są w naszej archidiecezji miejsca bardzo ważne dla historii Polski. Są one upamiętniane w szkołach izbami pamięci, salami gromadzącymi dzieła folklorystyczne. Szkoły pragną się nimi pochwalić.
W szczególny sposób utkwiła mi w pamięci wizyta w szkole w Mokrej, w miejscowości, w której we wrześniu 1939 r. rozegrała się wielka bitwa kampanii wrześniowej. Szkoła zadbała o zebranie pamiątek z tamtego czasu. W szkolnej izbie pamięci znajduje się wiele rekwizytów, opisów dotyczących bitwy, ważnych dokumentów.
Zupełnie inna jest izba pamięci w szkole w Borzykowej nad Pilicą. Zgromadzono tam przedmioty codziennego użytku charakterystyczne dla życia wsi, których dzisiaj nie można nigdzie odnaleźć. Są one cenną pamiątką o minionych czasach.
Innym atrybutem wizyty w szkole jest wpis do księgi pamiątkowej czy kroniki szkolnej. Taki wpis jest czymś ważnym dla historii szkoły, szczególnie, gdy są to wizyty bezprecedensowe. Często są też wspólne fotografie.
Bardzo ważne jest tworzenie w szkole klimatu normalności. Szkoła i Kościół pochylają się nad tym samym młodym człowiekiem. Wskutek różnych doświadczeń nauczyciele mają czasami wykrzywiony obraz Kościoła, księży, hierarchii. Taka wizyta daje szansę na poznanie prawdy o Kościele, przekonanie się do niego. Idziemy do szkół, by w klimacie życzliwości, wdzięczności i uznania być bliżej ludzi odpowiedzialnych za najmłodsze pokolenie.

A.C.: - Co tak istotnego jest w zawodzie nauczyciela, że zostaje on w taki sposób wyróżniony?

- Nauczycielem i wychowawcą nie jest się tylko w czasie przebywania na terenie szkoły i prowadzenia zajęć. Nauczycielem jest się zawsze i wszędzie. Dobry nauczyciel - wychowawca zabiera problemy swoich podopiecznych we własne życie. Dlatego tak ważne jest docenienie pracy nauczycielskiej i wyrażanie nauczycielom wdzięczności.

E.N.: - W czasie takich spotkań Księża Biskupi mogą również usłyszeć o problemach, z którymi musi się zmierzyć współczesna szkoła...

- Jednym z największych zagrożeń dla istnienia i funkcjonowania szkoły jest niż demograficzny. Brak dzieci powoduje zamykanie małych szkół w środowiskach wiejskich, następstwem tego zjawiska jest dowożenie dzieci do szkoły odległej od miejsca zamieszkania, co wiąże się z niedogodnościami komunikacji i zmęczeniem dzieci. Problem ten był poruszany w wielu odwiedzanych przeze mnie szkołach. Kościół od dawna mówi o zagrożeniach płynących z pogłębiających się niekorzystnych wskaźników demograficznych. Porównując liczbę zgonów i narodzin czy też chrztów, zapisanych w księgach parafialnych, dostrzega się ogromną przewagę tych pierwszych. Świadczy to o starzeniu się parafii, a co za tym idzie, o zmniejszaniu się liczby dzieci w szkole.
Drugim ważnym problemem jest bezpieczeństwo. Rodzice przy wyborze szkoły dla swoich dzieci pytają czy szkoła jest bezpieczna, czy nie ma na jej terenie dilerów narkotyków, czy dziecko nie będzie narażone na styczność z sektami i światem przestępczym. Wiemy, że szkoły borykają się z tymi problemami.

A.C.: - Czy Księża Biskupi odwiedzają również szkoły katolickie?

- Tak, jeżeli taka szkoła znajduje się na terenie wizytowanej parafii. Miałem niedawno okazję być w szkole katolickiej prowadzonej przez Siostry Zmartwychwstanki. Spotkanie z dziećmi w wieku przedszkolnym, szkoły podstawowej i gimnazjum miało miejsce w sali gimnastycznej i przebiegało w formie: Stu pytań do... Spotkanie było bardzo ciekawe, najwięcej pytały maluchy. Byli również obecni rodzice. Naprawdę razem przeżyliśmy święto.

E.N.: - Wizytacja parafii i odwiedziny szkoły są zapewne szansą utrwalenia współpracy parafii ze szkołą. Jak to wygląda w praktyce?

- To ważny powód, dla którego idziemy do szkoły. Kościołowi bardzo zależy na dobrej współpracy parafii ze szkołą. W szkole są przecież te same dzieci, nad którymi pochyla się Kościół. Doczekaliśmy czasów, kiedy rodzina, szkoła i Kościół mówią jednym głosem, głosem wspólnego wychowania. Należy się cieszyć z tego, że wśród wartości, które wprowadza w życie dziecka i młodego człowieka szkoła, są też wartości chrześcijańskie, ewangeliczne, religijne. Nauczycielom należy podziękować za stwarzanie klimatu życzliwości dla obecności Kościoła w szkole, obecności zadań duszpasterskich, za stwarzanie takiej przestrzeni dla Kościoła.

A.C.: - Jak przejawia się w szkole klimat życzliwości, o którym Ksiądz Biskup mówi?

- Niewątpliwie takim przejawem są rekolekcje wielkopostne, w czasie których uczniowie mają dni wolne od zajęć dydaktycznych. W wielu przypadkach w tych rekolekcjach uczestniczą także nauczyciele i nie jest to dla nich tylko wykonywaniem swoich obowiązków, tzn. czuwaniem nad porządkiem i dyscypliną w kościele. Nauczyciele przeżywają rekolekcje, a nade wszystko dają świadectwo swoim wychowankom. Przypomnę słowa papieża Pawła VI, że dzisiejszy świat potrzebuje bardziej świadków niż nauczycieli, a jeżeli słucha nauczycieli, to dlatego że są oni świadkami. To dawanie świadectwa jest wpisane w doświadczenie bycia nauczycielem. Wzajemne relacje szkoły i parafii bardzo wiele zyskują dzięki takim postawom. Niejednokrotnie duszpasterze mówiąc o wizycie biskupa w szkole, wspominają o kontynuacji tego spotkania właśnie w czasie rekolekcji szkolnych.
Warto w tym miejscu przypomnieć, że pierwsze wrażenie, jakie odnosi się po przekroczeniu progów szkoły, to feminizacja grona nauczycielskiego - w szkole pracują przede wszystkim kobiety; drugie - to z roku na rok rosnąca liczba młodych nauczycieli. Najczęściej przeszli oni formację religijną w postaci uczestniczenia w oazach, duszpasterstwie akademickim, spotkaniach Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży. To przynosi owoce, nawet jeżeli jeszcze ich nie dostrzegamy.

E.N.: - W małych społecznościach wiejskich jest jedna, najwyżej dwie szkoły: podstawowa i gimnazjum. A jak przebiegają wizyty w szkołach, gdy na terenie parafii funkcjonuje kilka placówek?

- Szkoły w mieście są odwiedzane przez biskupa tak samo jak na wsi. Ze względu na to, że w obrębie parafii może być dużo szkół, wybieramy tę, którą wskaże ksiądz proboszcz. W większości są to gimnazja lub szkoły średnie, wtedy oprócz spotkania z gronem pedagogicznym na długiej przerwie, biskup wchodzi na katechezę do klasy, która ma ją zgodnie z planem lekcji. Takie odwiedzenie klasy nie jest formą wizytowania katechety czy hospitowania, jest formą spotkania z uczniami. Często dochodzi w takich sytuacjach do stawiania pytań przez młodzież i do dyskusji.
Podsumowując, trzeba powiedzieć, że biskup idzie do szkoły jako kapłan z błogosławieństwem i modlitwą. Jest to dar niewymierny, ale bezcenny i wiem, że w wielu środowiskach bardzo oczekiwany i doceniany.

- Serdecznie dziękujemy Księdzu Biskupowi za rozmowę.