Rzecz dotyczy niesłusznie marginalizowanej w publicystyce i historiografii rewolucji lutowej (w marcu 1917 r.), po której nastąpił brzemienny w krwawe skutki przewrót październikowy. Motywacji do napisania niniejszego tekstu przyświecają rozliczne kamuflowane (np. poprzez aktywistów „Odnowy” KOD) lub perfidnie ostentacyjne próby wykorzenienia religii we wszelkich jej przejawach i na różne sposoby. Przywołane fakty i zjawiska historyczne stanowią jedynie ostrzegawcze, oby nie nazbyt późne, memento.

Z korzeniami, obcęgami

W rytm życia, w większości jeszcze postfeudalnych, społeczności upadającej Rosji, wdarł się najbrutalniej od czasów rzymskiego cesarstwa, bolszewicki barbarzyńca wszechczasów. Dzieło Łunaczarskiego „Religia i socjalizm” głosiło już w 1908 r.: „Religia jest jak gwóźdź: jeśli w nią uderzysz, wbijesz tylko jeszcze głębiej. Tu trzeba obcęgów. Religię trzeba chwycić, ścisnąć od dołu: nie uderza się jej, ale wyciąga z korzeniami”.

W styczniu 1918 r. pijani żołnierze zamordowali kijowskiego metropolitę Włodzimierza. Motywem był m.in. jego sprzeciw wobec aresztowania i rozstrzeliwania księży, profanacji świątyń i narzucania państwowego prawa, które zrównywało a nawet afirmowało związki niesakramentalne, wobec małżeństw sakramentalnych. W historiografii cerkiewnej wydarzenie to stało się czasową cezurą fizycznej eksterminacji hierarchów, mnichów i mniszek oraz duchowieństwa i służby cerkiewnej rosyjskiego Kościoła prawosławnego. Patriarcha Tichon Bieławin (obecnie św. męczennik) otwarcie potępił „potwory w ludzkim ciele, jawnych i skrytych wrogów prawdy Chrystusowej, którzy w miejsce chrześcijańskiej miłości zasiewają ziarna zła, nienawiści mi walk bratobójczych”. Ekskomunikujący zwolenników bolszewickiego prawa-bezprawia Sobór biskupów przypominał, że nawet Tatarzy, którzy rządzili Rosją, okazywali większe poszanowanie dla chrześcijaństwa. Dekrety „władzy rad” zakazywały nauczania religii osób małoletnich, sankcjonując takie „przestępstwo rocznym wymiarem ciężkich robót karnych”.

W marcu 1918 r., po ratyfikacji traktatu brzeskiego, patriarcha Tichon – jak przypomina Richard Pipes – zerwał ze strategią niemieszania się w sprawy państwowe. I żadna osoba publiczna w tamtym czasie nie odważyła się upomnieć leninowskiego reżimu w tak ostrych słowach („robota Antychrysta”). Oczywiście Patriarcha przepłacił tę postawę wielokrotnymi aresztowaniami, internowaniem, przesłuchaniami i śmiercią „w niewyjaśnionych okolicznościach” (7 IV 1925). Wiedział, że już w 1917 r. stracono 322 biskupów i duchownych, w 1925 r. w więzieniach przebywało ok. setki władyków i ponad 10 tys. prawosławnych księży, zaś młodzi komuniści żydowscy celowo byli włączani w profanację cerkwi, aby skierować wrogość prostego ludu wobec nacji żydowskiej (Novoje russkoje słovo nr 15559).

Skłócić i wytępić

Szczególnie niszczący był atak na religię żydowską, gdyż przekonania i rytuały Żydów przenikały każdy aspekt ich codzienności i były przesycone wartościami i uczuciami narodowymi. Wobec społeczności żydowskiej zastosowano sprawdzoną taktykę „dziel i rządź”: zagrano na wrogości socjalistów żydowskich do rabinów i synagog, użyto Bundu – żydowskiej sekcji Międzynarodówki Socjalistycznej, skłócając z syjonistami. Bundowcy prześladowali własnych, niedawnych współwyznawców szczególnie zajadle, aby udowodnić, że antysemici nie mają racji. Gorliwe sekcje żydowskie wydawały czekistom syjonistów, pomagały ich aresztować i skazywać w większości miast ukraińskich i rosyjskich. Centralny Komisariat Żydowski zniósł w 1919 r. tradycyjne samorządy żydowskie (kahały). Ateizm, jako religia państwowa, rozrywał społeczne i kulturowe więzi łączące Żydów tradycyjnych miast. W bolszewickich publikacjach od 1923 r. „posługiwano się antysemickimi stereotypami łudząco podobnymi do tych z nazistowskiego, niemieckiego «Sturmera»”.

Pobożny Żyd odcięty od Tory, Proroków i Talmudu, nie mógł – jak ateizowany prawosławny Rosjanin - zwrócić się ku ludowej pieśni, utworów Puszkina, Tołstoja, Dostojewskiego czy Czechowa; był osaczony przez kulturalną pustynię i skazany na wykorzenienie.

Orszaki bezbożników

Misteria i obrzędy religijne bezbożnicy zastąpili widowiskami, wyszydzającymi wiarę w Boga. W styczniu 1923 swoista procesja (orszak kolędniczy?) przeszła ulicami Moskwy. Izwiestia pisała: „Żydowski rabin z uniesionymi rękami, głosem zmęczonym i żałobnym opowiada, jak to ksiądz miał psa, który zjadł kawałek mięsa. Postawieni obok babilońskiego Marduka prawosławna mniszka i papież rzymski w swojej tiarze, błogosławiący wiernych z kolorowego samochodu”. Był też, jak czytamy, rosyjski duchowny w typowym epitrachilionie, proponujący każdemu za drobną opłatą ponowny ślub. Czerstwe dziewczyny śpiewają przy tym „pastorałkę”: «Nie trzeba nam rabinów, nie trzeba popów, bić burżujów, dusić kułaków». Wiosną podobne „obchody uczciły” święto Jom Kippur. Żydów-syjonistów, chcących emigrować do Palestyny piętnowano publicznie jako kontrrewolucjonistów.