Otaczające ołtarz najświetniejsze zabytki naszego miasta tego dnia prezentowały się szczególnie odświętnie: ozdobiony okolicznościową dekoracją i kwiatami balkon średniowiecznego Ratusza, potężny Orzeł Biały na wieży kościoła akademickiego Ducha Świętego, biało-czerwone flagi na fasadach okolicznych domów. Atmosferę majowego święta współtworzyła przyroda - soczysta zieleń liści, prześwietlona promieniami słońca, które w końcu mocniej przygrzało po deszczowym i chłodnym długim weekendzie.
Przed godz. 12.00 Stary Rynek wypełnili torunianie, w większości osoby starsze, rodziny z dziećmi. Chyba najmniej licznie, reprezentowana była młodzież, głównie przez harcerzy, zawsze wiernie uczestniczących w uroczystościach patriotycznych. Wśród 25 pocztów sztandarowych ustawionych w otoczeniu ołtarza tylko kilka reprezentowało toruńskie szkoły, pozostałe zaś głównie organizacje i stowarzyszenia społeczne i kościelne. Miejsca przed ołtarzem zajęli goście: władze miasta, parlamentarzyści, delegaci organizacji i stowarzyszeń. Przybyło Wojsko Polskie z Orkiestrą Garnizonu Toruń, która punktualnie o godz. 12.00 rozpoczęła uroczystość pieśnią Z dawna Polski Tyś Królową. Po niej chór katedralny „Pueri Canthores Thorunienses” odśpiewał Gaude Mater Poloniae, po czym bp Suski, rozpoczynając liturgię przypomniał, że „nie ma na pewno w historii drugiego aktu, którego pamięć byłaby równie droga całemu narodowi. Pogrzebana w kolebce, przez cały czas żyje i nie przestaje żyć w pamięci, wyobraźni, w sercu i w sumieniu milionów. Żyje, bo jest i będzie nie tylko pamiątką, ale potężnym, niewygasłym źródłem najlepszych natchnień, najgorętszych pragnień, dźwignią czynów i ciężkiej pracy nad wewnętrznym odrodzeniem narodu”.
W homilii Ksiądz Biskup poruszył serca i umysły słuchaczy słowami stanowiącymi syntezę wielu wątków historycznych i współczesnych, religijnych i patriotycznych. Przede wszystkim oddał hołd Maryi, Królowej Polski, która „została wybrana przez Boga na Matkę Króla, dlatego jest Królową, ma udział w królewskiej godności swego Syna (…). Zaś Jego królestwo nie miało charakteru ziemskiego, było królestwem w wymiarze duchowym, religijnym (…). Najlepiej określają to Jego słowa: Syn człowieczy nie przyszedł, ażeby to jemu służono, lecz aby służyć i dać swoje życie na okup za wielu. (…) Również królowanie Maryi polega na służbie”.
Bp Suski podkreślił, że ta postawa zawiera się w słowach wypowiedzianych podczas zwiastowania narodzin Chrystusa, kiedy Maryja mówi: Oto ja, służebnica Pańska i od tej chwili jest Królową służby: wyrusza do Elżbiety, by usłużyć jej w czasie rozwiązania, służy Najświętszej Rodzinie w Egipcie, w Nazarecie, gościom weselnym w Kanie Galilejskiej, staje w postawie służby pod krzyżem swego Syna, przyjmując nową służbę wobec tych, których polecał Jej jako uczniów.
Ksiądz Biskup powiedział również, że Maryja uczy tej postawy nas, swoje duchowe dzieci. Zwrócił uwagę na skutki zanikania tej postawy w życiu rodzinnym i społecznym: „Kiedy rodzice przestają służyć dzieciom, wtedy rodzą się samotnicy i sieroty; kiedy małżonkowie przestają sobie służyć, wówczas umiera miłość; kiedy politycy przestają służyć obywatelom, wówczas zaczyna się bieganina za władzą i korzyściami. Wtedy też rodzi się niesprawiedliwość, poczucie krzywdy i nierówność. Kiedy obywatele nie służą Ojczyźnie, wtedy ją po prostu zdradzają. Ojczyzna to zbiorowy obowiązek. Służba dla niej, to powinność wszystkich, dla których jest ona Matką, a Polska jest Matką szczególną, bo wiele wycierpiała”.
Na rozważanie tego, czym jest dla człowieka jego Ojczyzna, złożyły się rozmaite refleksje, m.in. nad znaczeniem słów, od których pochodzi słowo „ojczyzna” - słowa „ojciec” i „ojcowizna” wnoszą do jego treści coś ojcowskiego, rodzicielskiego. Do istoty Ojczyzny zaliczył więc Ksiądz Biskup przede wszystkim polską ziemię, którą otrzymaliśmy po naszych ojcach, która od niepamiętnych czasów była siedzibą naszych słowiańskich przodków, a dzisiaj jest w naszych rękach. My zaś mamy ją przekazać następnym pokoleniom Polaków nieuszczuploną i niepodległą, ale także biologicznie zdrową.
Jako drugi składnik Ojczyzny Ksiądz Biskup wymienił ludzi mieszkających i pracujących na tej ziemi, wszystkich, dla których godłem jest Biały Orzeł w koronie, a hymnem: „Jeszcze Polska nie zginęła”, którzy mówią jednym polskim językiem, którym droga jest nasza historia i nasze narodowe tradycje oraz wartości. Ksiądz Biskup przywołał na pamięć miliony ludzi, którzy żyli przed nami na polskiej ziemi, niezliczone pokolenia z okresu naszej świetności narodowej i z lat niewoli.
Bp Suski wygłosił też apoteozę naszej ojczystej mowy, którą posługiwały się wszystkie pokolenia Polaków. Tą sama polską mową mówimy dzisiaj, modlimy się tymi samymi słowami, a w następnych stuleciach nadal będzie ona brzmieć w ustach nowych pokoleń Polaków. Nasz Pasterz zachęcił do miłowania mowy ojczystej, czytania dzieł najwybitniejszych twórców słowa i dbałości o piękno i czystość języka, także w codziennych kontaktach między ludźmi, „bo dziś skażone jest nie tylko powietrze i ziemia i woda, również nasza mowa znajduje się w poważnym zagrożeniu, bo jest w niej jeszcze wiele jadu i wulgaryzmów”.
Bp Suski podkreślił też znaczenie wspólnej historii jako czynnika jednoczącego naród polski. Należą do niej wielkie i ważne wydarzenia przeszłości, sławne czyny oręża polskiego, gdy nasi władcy umacniali granice Rzeczpospolitej, ale również dzieła genialnych uczonych polskich, takich jak Mikołaj Kopernik czy Maria Skłodowska-Curie, wzbogacające skarbnicę wiedzy ogólnoludzkiej. Nasza historia to okresy wielkości i dobrobytu, ale także, niestety, okresy upadków i niedoli. „Historia łączy nas w jeden naród i przypomina, że pochodzimy od wspólnych przodków, że powinniśmy jedni dla drugich czuć się bliskimi krewnymi i troszczyć się o ten wielki dom rodzinny, któremu na imię Polska. Trzeba, by rzetelnie opracowana wiedza o naszej przeszłości, już bez białych plam, trafiała do wszystkich rodaków i pogłębiała w nas świadomość wspólnych korzeni, wiekowego dziedzictwa, które w sobie nosimy” - stwierdził Ksiądz Biskup.
Jako trzeci czynnik składający się na naszą tożsamość Ksiądz Biskup wymienił chrześcijaństwo i ukazał jego znaczenie nie tylko religijno-moralne, ale również polityczne, umacniające naszą pozycję na arenie międzynarodowej. Przypomniał za Janem Pawłem II, że dzięki chrześcijaństwu jesteśmy w Europie od ponad 10 wieków, również współtworzyliśmy jej kulturę. Aktualnie również „w wielkim procesie odnowy naszych czasów zajaśniały nowym blaskiem wartości chrześcijańskie: godność i prawa osoby ludzkiej, pierwszeństwo człowieka przed rzeczą, pierwszeństwo «być» przed «mieć», pierwszeństwo etyki przed techniką, troska o dobro wspólne, wszystko, co wyznacza zdrowe zręby rozwoju narodu, który po długim okresie niemocy znów odzyskał wolność i ma szanse stać się narodem zdrowym i silnym”. Ksiądz Biskup apelował do zgromadzonych na uroczystości obywateli naszego miasta, że należy „angażować się w dobro i pomnażać je w sobie i wokół siebie, odważnie podejmować odpowiedzialność za sprawy publiczne, troszczyć się o dobro wspólne i nie zamykać oczu na biedę i potrzeby innych w duchu ewangelicznej zasady: Jeden drugiego brzemiona noście. (…) O takich ludzi woła dzisiaj Polska. Takich ludzi dla Polski dzisiaj wypraszamy na tej liturgii u Pana Boga. Prosimy o ludzi sumienia i ludzi służby, niech nasza modlitwa za Ojczyznę, która nie zginęła, będzie właśnie takim wspólnym wołaniem serc: Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie”.
Podniosły charakter uroczystej liturgii podkreślały pieśni w wykonaniu chóru i orkiestry, a na zakończenie Eucharystii wszyscy jej uczestnicy odśpiewali Boże coś Polskę. Po Mszy św. wystąpiła na Starym Rynku Orkiestra Garnizonu Toruń.