Reklama

Moje przeżycia okupacyjne

Niedziela przemyska 36/2008

W chwili rozpoczęcia II wojny światowej miałem 16 lat. W roku szkolnym 1938/39 ukończyłem III klasę gimnazjalnąw II Gimnazjum w Rzeszowie. W czwartym dniu wojny, ulegając ogólnej psychozie, wraz z ojcem pracującym na PKP udałem się na „uciekinierkę”. Pamiętam, jak moja mama dała mi bochenek chleba i pięć złotych, odprowadziła mnie do pociągu na stację w Dobrzechowie, zapewniając, że w Rzeszowie będzie na mnie czekał ojciec - istotnie tak było. Z grupą kolejarzy rzeszowskich pociągiem udaliśmy się w kierunku Jarosławia i dalej do Rawy Ruskiej. Po zbombardowaniu pociągu w niedzielne popołudnie piechotą wędrowaliśmy na Sokal, Bełżec, Horochów, Beresteczko. Kilka dni w okolicach Beresteczka przebywaliśmy u kolonistów polskich, pilnie słuchając radia, aby orientować się w sytuacji politycznej. Gdy dowiedzieliśmy się, że Związek Radziecki przekroczył granice Polski, udaliśmy się z powrotem prawie tą samą trasą do domu. Ok. 20 września przekroczyliśmy San k. Rudnika, gdzie spotkaliśmy się z wojskami niemieckimi. 21 września szczęśliwie wraz z ojcem znaleźliśmy się w domu.

Rodzinny patriotyzm

Brat Władysław, starszy ode mnie o 10 lat, jako rezerwista po ukończeniu służby wojskowej w podchorążówce brał udział w kampanii wrześniowej. Idąc na front, ze swoją jednostką przechodził przez Dobrzechów, wstąpił do domu, gdzie mama zaszyła mu w bluzę wojskową mały ryngraf Matki Bożej Częstochowskiej.
W pierwszą okupacyjną wigilię brat przyniósł do domu ulotkę zredagowaną przez Emigracyjny Rząd w Londynie. Po wieczerzy wigilijnej całą rodziną z przejęciem wysłuchaliśmy treści tej ulotki czytanej przez najstarsze dziecko. Najbardziej przeżywała to nasza mama, która od dziecka wpajała w nasze serca głęboką pobożność - wychowywała nas w obowiązkowości religijnej i miłość do ojczyzny. Najważniejsze noty na naszych świadectwach były dla niej z religii, historii, polskiego i zachowania.
Przypuszczalnie już na początku 1940 r. brat należał do AK. Mama o tym najprawdopodobniej wiedziała, ale rodzeństwo nie. Pod koniec stycznia 1940 r. przyniósł do domu dwa karabiny, które za wiedzą mamy schował w szafie między ubrania. W pewien poranek lutego - zima była ostra i śnieżna - kilkadziesiąt metrów od naszego domu zatrzymało się kilka samochodów z wojskiem. Przez okna obserwowaliśmy wysiadających Niemców, którzy rozchodzili się między poszczególne domy. O karabinach wiedziała mama i starszy brat, który „stracił głowę” i uciekł z domu. Mama zapanowała nad sytuacją, ze spokojem (w chwili, gdy piszę te słowa, mama liczy sobie 88. rok życia i cieszy się dobrym zdrowiem) wyjęła karabiny z szafy i kazała mi schować je do piwnicy i przykryć ziemniakami, co też przy pomocy starszej siostry uczyniłem. Za chwil parę do domu weszli żołnierze... aby się ogrzać. Byli to żołnierze Wehrmachtu odbywający ćwiczenia. Po krótkim pobycie opuścili nasz dom.

Reklama

Działalność AK-owska

Dokładnie nie pamiętam, czy to był 1942 czy 1943 r., kiedy zostałem żołnierzem AK. Natomiast pamiętam ten jesienny zimny wieczór, gdy w małym lasku, trzymając dwa palce na krzyżyku różańca, na ręce jednego z oficerów składałem przysięgę żołnierską. Po paru miesiącach wykształcenia wojskowego (teorię i praktykę odbywało się w domach, piwnicach i lasach) rozpocząłem szkołę podoficerską. Ukończyłem ją jako jeden z pierwszych i otrzymałem stopień starszego szeregowca. W drużynie mojej był rkm - ręczny karabin maszynowy, którego byłem celowniczym. Byłem zdrowy, silny i wysportowany - noszenie i obsługiwanie karabinu nie sprawiało mi żadnej trudności. I tak życie upływało mi w konspiracji, oczekiwaniu na zrzuty broni, ćwiczeniach nocnych, w których braliśmy udział z bratem, naturalnie w różnych pionach, i nieprzespanych przez matkę nocach, która oczekiwała na nasz powrót nad ranem.
9 marca 1944 r. wieczorem ok. godz.10 niedaleko stacji kolejowej Dobrzechów, w wyniku nieudanej akcji na pociąg, zginął mój starszy brat. O godz. 3 nad ranem następnego dnia do naszego domu przyszła policja niemiecka z polską granatową, pytając o brata. Po krótkiej rozmowie oznajmiono nam, że brat, przechodząc koło toru kolejowego, został zastrzelony przez niemieckiego konwojenta z pociągu, który przewoził amunicję. Taka była oficjalna wersja wymyślona przez władze AK w porozumieniu z policją granatową, aby uniknąć represji i aresztowań. Pogrzeb odbył się bardzo uroczyście przy licznym udziale starszych i młodzieży. Matka i ojciec śmierć mojego brata bardzo boleśnie przeżywali, mama mówiła, że bardzo szkoda, że brat w tym dniu nie miał przy sobie ryngrafu Matki Bożej, która go strzegła w czasie kampanii wrześniowej.

Akcja „Burza”

W lipcu 1944 r., dokładnie nie pamiętam w którym dniu, rozpoczęła się na naszym terenie akcja „Burza”. W tej akcji brałem udział w charakterze celowniczego rkm-u. Boleśnie żegnała mnie mama, wszak straciła już jednego z synów. W bluzę partyzancką zaszyła mi wspomniany ryngraf Matki Bożej. Również i starsza siostra Maria brała udział w tej akcji jako łączniczka.
Akcja „Burza” na terenie ziemi strzyżowskiej i czudeckiej trwała 9 dni. Atakowaliśmy z zasadzki przejeżdżające samochody niemieckie - wojskowe i cywilne. Front powoli zbliżał się do terenów objętych naszą akcją. Wojska niemieckiego nie było wiele, jedynie transporty kolejowe dowoziły żołnierzy do frontu. Nasz oddział liczył ok. 80 ludzi. W pogodny poranek lipcowy zaatakowaliśmy pociąg - transport żołnierzy udających się na front. Pociąg jadący do Rzeszowa zatrzymał się przed mostem w Strzyżowie (Żarnowa). Żołnierze wysiedli i tyralierą, podsuwając się do nas, atakowali bronią maszynową. My z ukrycia ostrzeliwaliśmy ich. Nasz ogień powstrzymał Niemców, ale otrzymaliśmy rozkaz wycofania się do pobliskiego lasu. Uczyniliśmy to dość bezładnie, pod ogniem kul niemieckich, bez ubezpieczenia, trochę w strachu i popłochu. Bogu dzięki nikt z naszych nie zginął. Niemcy podeszli kilkadziesiąt metrów pod las, zawrócili, nie wchodząc do lasu, i wsiedli do czekającego na nich transportu.
Dzięki naszej akcji na terenie ziemi strzyżowsko-czudeckiej Niemcy nie mieli czasu zburzyć mostów kolejowych i drogowych w Strzyżowie i Czudcu. Udało nam się zdobyć lokomotywę - w jakich okolicznościach bliżej nie pamiętam. I ta lokomotywa, gdy front się zatrzymał na linii Frysztak - Jasło, kursowała z paroma wagonami z Wiśniowej do Rzeszowa, a na jej „piersiach” widniał napis AK - Strzyżów.
W ósmym dniu akcji „Burza”, wymęczeni ciągłymi atakami, zasadzkami, biwakowaliśmy w majątku strzyżowskich dziedziców Wołowickich - Konopków w miejscowości Łętownia. Nad ranem zostaliśmy zaskoczeni i zaatakowani przez niemiecki czołg. Ze snu zbudził nas wystrzał czołgowej armatki. Zobaczyłem w drzwiach gumna stojący czołg, który serią ognia karabinu maszynowego ostrzeliwał wyjście, a raczej przejście przez klepisko od strony stodoły, gdzie przebywaliśmy. Między jedną a drugą serią ognia wyskakiwaliśmy z gumna i przez otwarte boczne drzwi uciekaliśmy do lasu. Jeden z naszych, dziedzic Konopka, ciężko ranny pozostał w tym gumnie. Czołg spokojnie po pewnym czasie odjechał, a rannym zaopiekowali się cywilni ludzie. A my, rozbici w małych grupkach, kryliśmy się w lasach. Nie doszło już do koncentracji, otrzymaliśmy rozkaz powrotu do domów. Niemcy wycofali się, a front zatrzymał się na linii Frysztak - Jasło. Nasza mała grupa (sześcioosobowa) z bronią, ja z rkm-em, powróciła do swoich domów. Broń została zamelinowana, a w kilkanaście dni czy kilka tygodni po powrocie przekazana wojskowym władzom Polski.
W czerwcu 1946 r. zdałem maturę w I Gimnazjum w Rzeszowie, a we wrześniu 1947 r. rozpocząłem studia teologiczne w Seminarium Duchownym w Przemyślu.

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Zielone Świątki, tatarak w kątki!

Po Bożym Narodzeniu i Wielkanocy przez długie wieki w sposób najbardziej uroczysty świętowano właśnie Zesłanie Ducha Świętego. Jest to jedno z najstarszych świąt Kościoła wprowadzone już w II w. To Duch Święty napełnił mocą i żywą wiarą Apostołów tak, by na całym świecie mogli głosić prawdy wiary Chrystusowej.
W początkach chrześcijaństwa święto nosiło nazwę pentekoste - pięćdziesiąt dni po Wielkiej Nocy. W Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, tradycje zielonoświątkowe łączą się jeszcze z elementami obyczajów pogańskich, szczególnie z tymi, które wiązały się ściśle ze świętem rolników i pasterzy. Obfitowały one w pieśni, modlitwy, procesje błagalne wśród pól o dobry urodzaj. W narożnikach pól zatykano gałązki zieleni, by chronić od gradobicia.
Różne regiony Polski dopracowały się nieco odmiennego obyczaju zielonoświątkowego, ale wszystkie łączyła radość z tej najpiękniejszej pory roku. Domy i obejścia musiały być udekorowane kaskadami zieloności, wśród której pierwsze miejsce zajmowały brzezina, jodła, klon i tatarak. Gałęzie zatykano za obrazy i belki, układano je na sprzętach i pułapach, a podłogę wysypywano rześko pachnącym tatarakiem.
„Musiało być wszędzie zielono: w oknach, ścianach, płotach - musiało się mienić świeżym liściem (...). W okolicach Pińczowa na ten dzień mieszkańcy wsi rozrzucają tatarak po podłodze w izbach i przed sieniami, a ponadto majętniejsi włościanie pieką na te święta placek z twarogiem, powszechnie tu nazywany kołaczem” (W. Siarkowski, Materyjały do etnografii ludu polskiego z okolic Pińczowa, reprint Kielce 2000, s. 25).
Zieleń była od czasów pogańskich łączona z tymi dniami. Zielone wieńce zdobiły głowy dziewcząt, a wieńce z liści brzozy, dębu i klonu zakładano nawet na szyje koni i rogi bydła, zaś wianuszki z polnych kwiatów opasywały szyje gęsi i kaczek. Wybór liści nie był przypadkowy; delikatna brzoza miała wzbudzać miłość i sympatię, dąb zapewniał przyjaźń i długie życie, a klon - zdrowie. Wierzono, że cechy te przechodzą z liści na zwierzęta.
Zielonym Świętom towarzyszyły zabawy ludowe, m.in. gonitwy czy wdrapywanie się na wysoki słup zwany majem (np. w okolicach Bliżyna), chodzenie po domach z „gaikiem” i zbieranie datków. Nie brakowało wówczas zabaw o charakterze matrymonialnym. Zdaniem przede wszystkim Oskara Kolberga, jak i innych etnografów, zwyczaje tego święta trzeba łączyć z tradycją sobótkową. W naszym regionie była ona szczególnie związana z Łysicą i okolicami Świętego Krzyża, gdzie świętowano według wręcz pradawnego schematu pogańskiego, a ponadto łączono to z organizacją w tych dniach jarmarku.
Jeszcze w średniowieczu Kościół zwalczał te zabawy jako uporczywe pozostałości pogańskie, pozwalając tylko na „majenie obejść zielenią, jako otwieranie zielonych bram dla Ducha Świętego, aby zechciał nawiedzić domy dla oświecenia serc i umysłów mieszkańców” (H. Szymanderska, Polskie tradycje świąteczne, Świat Książki, Warszawa 2003, s. 258). W 1468 r. król Kazimierz Jagiellończyk zakazał urządzania w tych dniach zgromadzeń na Łysej Górze. Z powodu „niezliczonych, gorszących wypadków” Kościół zabraniał także surowo obrzędów na Łyśćcu, ale zebrania przeniosły się wówczas na Górę Witosławską - prawdopodobnie dawne pogańskie miejsce kultowe w Paśmie Jeleniowskim.
Zwyczaj ogni sobótkowych w drugi dzień Zielonych Świąt do niedawna bywał praktykowany w niektórych rejonach. Tak oto Władysław Anczyc pisał przed laty o sobótkach:
„Rzecz szczególna, że gdy w innych stronach Polski obrzęd ten od wieków odbywa się w wigilię św. Jana, w Krakowskiem palą sobótki w dzień Zielonych Świątek. Wieczorem od Ojcowa do Lanckorony, od Wzgórz Chełmskich aż po mogiłę Wandy, cały widnokrąg goreje tysiącami ognisk po wzgórkach, jak nieprzejrzane obozowisko wśród nocy. Przy każdym ognisku mnóstwo włościan otacza kręgiem palący się stos gałęzi i słomy, wciąż podsycany. W pośrodku bucha ciemnym płomieniem beczka smolna umyślnie na ten cel u smolarzy zakupiona. Dookoła stosu biegają chłopcy, często skaczący przez ogień, jakby przez kąpiel dla oczyszczenia grzechów...”.
Od 1931 r. Zielone Świątki stały się świętem ruchu ludowego, kiedy to stare tradycje zaczęto łączyć z wystąpieniami i wiecami ludowymi. W polskim kalendarzu Zielone Święta trwały dwa dni aż do r. 1957, kiedy to drugi dzień przestał być dniem wolnym

Charakterystyczną rośliną Zielonych Świątek jest balsamiczny tatarak, powszechnie używany od XVI w., gdyż wcześniej ta pospolita roślina, zarastająca bujnie brzegi stawów i strumieni, nie była znana.
Tatarak przywędrował z Azji. Przywieźli go do Pragi z Konstantynopola posłowie cesarscy przy tureckim dworze, skąd rozpowszechnił się po całej Europie Środkowej. Równie dobrze mógł przybyć do Polski z najazdami tatarskimi. Jednakże już w starożytności stosowany był do okadzania sprzętów i pomieszczeń. Dotąd Indianie Ameryki Północnej, gdy są zmęczeni, stosują proszek lub wywar z tataraku. Ludowe nazwy tej rośliny to: tatarczuk, tatarskie ziele, ajer, bluszcz, kalmus, łobzie, szuwar. Liście tataraku były używane jako podkładka do wypieku chleba, a jego kłącza - do pielęgnacji włosów. Bywa on także stosowany do wyrobu suchej konfitury z tataraku i kalmusówki bądź wykwintnych likierów, a także dodawany do mięs. Niestety, tego rodzaju tatarakowe tajniki kulinarne, pozostają raczej tajemnicą naszych prababek.

CZYTAJ DALEJ

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski dla Jubilata

2020-06-01 10:47

Józef Wieczorek

W niedzielę 31 maja w klasztorze OO. Kapucynów ( przy ul. Loretańskiej 11) za 50 lat kapłaństwa dziękował o. Jerzy Pająk OFM Cap.

W trakcie uroczystości wojewoda małopolski, Piotr Ćwik odznaczył Jubilata Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, przyznanym przez prezydenta RP Andrzeja Dudę. W liście skierowanym do o. Jerzego Pająka Prezydent RP napisał m.in. :

Uznanie Prezydenta RP

„…Jestem przekonany, że praca formacyjna i duszpasterska Ojca, zwłaszcza jako kapelana środowisk kombatanckich i organizacji niepodległościowych Krakowa i Małopolski, zasługuje na najwyższe uznanie. Ze szczególną wdzięcznością myślę o ogromnie ważnej posłudze, jaką pełni Ojciec względem Sybiraków, weteranów Armii Krajowej i rodzin ofiar zbrodni katyńskiej. Dziękuję też za tak liczne nabożeństwa i modlitwy za Ojczyznę, za pamięć o ofiarach tragicznej katastrofy smoleńskiej i wszystkich naszych rodakach, którzy wiernie służyli Rzeczypospolitej.

Uważam za niesłychanie istotne, abyśmy my, Polacy, pielęgnowali pamięć o historii ojczystej, a idąc razem dalej przez dzieje, czerpali ze skarbca narodowych doświadczeń. Dziedzictwo naszych przodków i poprzedników, którzy walczyli o wolną Polskę, pracowali dla dobra wspólnego, dla Polski znosili cierpienia i nie wahali się płacić najwyższej ceny własnego życia, buduje zawsze aktualny i bezcenny etos patriotyczny. Ufam, że Ojca wysiłki przyczyniają się do przekazywania tych wartości i wzorców z pokolenia na pokolenie, łącząc seniorów z ludźmi młodymi mocną więzią miłości do naszej – na powrót dziś suwerennej – Rzeczypospolitej.

Poczytuję sobie za zaszczyt, że mogę uhonorować zasługi Ojca, nadając Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Niech to wysokie odznaczenie państwowe, wręczane w szczególnym czasie trwającego jubileuszu stulecia odrodzenia się, obrony i odbudowy Niepodległej, będzie wyrazem czci i wdzięczności, które wyraża dziś Ojcu wolna Polska.”

Posługa Jubilata

Odnosząc się do odznaczenia, o. Jerzy Pająk wyznał, że traktuje je jako zaproszenie do dalszej pracy na rzecz środowisk, którym służy, będąc ich kapelanem. Jak wynika z życiorysu Jubilata: Br. Jerzy (z d. Franciszek) Pająk, urodził się 9 października 1941 roku w Bieńkówce, jako syn Michała i Anny z d. Knapczyk. Uczył się w miejscowej szkole podstawowej, a potem, w latach 1958-1960, w Niższym Seminarium Duchownym OFMCap w Rozwadowie. Do Zakonu Kapucynów Prowincji Krakowskiej wstąpił 28 sierpnia 1960 roku w Sędziszowie Młp. Śluby proste złożył 29 sierpnia 1961 roku w klasztorze nowicjackim. Następnie uczęszczał do X kl. w Niższym Seminarium Duchownym OFMCap w Nowym Mieście n/Pilicą. W listopadzie 1961 roku został powołany do służby wojskowej w Ostródzie, którą ukończył w 1963 roku w stopniu kaprala. Następnie uzupełnił liceum i złożył eksternistyczną maturę państwową w 1964 roku w Krakowie. Studia filozoficzne odbył w WSD OFMCap w Krakowie, a teologiczne w Sędziszowie Młp. Śluby uroczyste złożył 1 stycznia 1969 roku w Sędziszowie Młp. i tam też otrzymał święcenia kapłańskie 5 czerwca 1970 roku.

Aktualnie o. Jerzy Pająk w sposób szczególny znany jest w środowisku krakowskim ze swojej działalności patriotycznej, za którą otrzymał liczne wyróżnienia i odznaczenia. 16 lutego 2006 roku został mianowany przez metropolitę krakowskiego, kapelanem Żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Krakowskiego, a od 12 maja 2008 roku, pełni także posługę kapelana Związku Sybiraków – Oddział w Krakowie.

50 – lecie pracy kapłańskiej o. Jerzego Pająka zgromadziło liczne grono jego przyjaciół, którzy dziękowali Bogu za dar kapłaństwa, gratulowali pięknego jubileuszu oraz prezydenckiego odznaczenia i życzyli Bożego błogosławieństwa na kolejne lata posługi kapłańskiej.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

Wspierają nas

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję